υπόθεση C-743/2018

«Αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως – Προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 2988/95 – Άρθρο 3 – Διαρθρωτικά ταμεία –Κανονισμός (ΕΟΚ) 2052/88 – Κανονισμός (ΕΟΚ) 4253/88 – Αναθέτουσα αρχή λήπτρια επιδοτήσεως στο πλαίσιο των διαρθρωτικών ταμείων – Μη τήρηση των κανόνων συνάψεως δημοσίων συμβάσεων από τον λήπτη επιδοτήσεως στο πλαίσιο του ΕΤΠΑ – Θεμελίωση της υποχρεώσεως ανακτήσεως μιας επιδοτήσεως της Ένωσης σε περίπτωση παρατυπίας – Περιεχόμενο της εννοίας “παρατυπία” – Περιεχόμενο της εννοίας “διαρκής παρατυπία” – Διαδικασία ανακτήσεως – Προθεσμία παραγραφής – Μακρότερες προθεσμίες παραγραφής βάσει του εθνικού δικαίου – Αρχή της αναλογικότητας»

Παροχή βεβαίωσης του Υπουργού Οικονομικών υπέρ δημόσιων ερευνητικών φορέων, εποπτευόμενων από το Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων σχετικά με προκαταβολές που λαμβάνουν για την εκτέλεση έργων, στο πλαίσιο Επιχειρησιακών Προγραμμάτων που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Προδικαστική παραπομπή — Διαρθρωτικά ταμεία — Οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή — Κανονισμός (ΕΚ) 1260/1999 — Άρθρο 38 — Κανονισμός (ΕΚ) 2792/1999 — Άρθρο 19 — Αλιεία — Ένδικη διαφορά σε εθνικό επίπεδο — Υποχρέωση του κράτους μέλους να λάβει τα αναγκαία μέτρα για τη διασφάλιση της προσήκουσας εκτελέσεως της αποφάσεως περί χορηγήσεως της συνδρομής κατά το πέρας της ένδικης διαδικασίας»

Υπόθεση C-388/12: Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 14ης Νοεμβρίου 2013 [αίτηση του Tribunale Amministrativo Regionale per le Marche (Ιταλία) για την έκδοση προδικαστικής απόφασης] — Comune di Ancona κατά Regione Marche [Διαρθρωτικά Ταμεία — Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) — Χρηματοδοτική συμμετοχή διαρθρωτικού Ταμείου — Κριτήρια επιλεξιμότητας των δαπανών — Κανονισμός (ΕΚ) 1260/1999 — Άρθρο 30, παράγραφος 4 — Αρχή της διάρκειας της πράξης — Έννοια της «σημαντικής τροποποίησης» μιας πράξης — Σύναψη σύμβασης παραχώρησης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση και διεξαγωγή δημόσιου διαγωνισμού]

«Προδικαστική παραπομπή – Σύναψη δημοσίων συμβάσεων – Κανονισμός (ΕΕ, Eυρατόμ) 2018/1046 – Κανονισμός (ΕΕ, Ευρατόμ) 966/2012 – Μη εφαρμογή τους στις δημόσιες συμβάσεις που συνάπτονται από τα κράτη μέλη και χρηματοδοτούνται από πόρους προερχόμενους από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία – Οδηγία 2014/24/ΕΕ – Ευθεία και ανεπιφύλακτη παραπομπή της εθνικής νομοθεσίας σε διατάξεις του δικαίου της Ένωσης – Δυνατότητα εφαρμογής σε σύμβαση της οποίας η εκτιμώμενη αξία υπολείπεται του κατώτατου ποσού που προβλέπει η οδηγία – Άρθρο 32, παράγραφος 2, στοιχείο α΄ – Δυνατότητα μιας αναθέτουσας αρχής να απευθύνει πρόσκληση συμμετοχής σε διαδικασία με διαπραγμάτευση, χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, σε έναν και μόνο οικονομικό φορέα, κατόπιν της κηρύξεως της προγενέστερης ανοιχτής διαδικασίας ως άγονης – Υποχρέωση διατηρήσεως των αρχικών όρων της συμβάσεως χωρίς ουσιώδεις τροποποιήσεις»

Η απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Μαΐου 2016 αφορά προδικαστικές παραπομπές σχετικά με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕΕ στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ). Το Δικαστήριο έκρινε ότι η μη συμμόρφωση αναθέτουσας αρχής, η οποία είναι αποδέκτης επιδοτήσεως, με τις εθνικές διατάξεις περί σύναψης δημόσιας σύμβασης εκτιμώμενης αξίας κάτω από το ευρωπαϊκό όριο, μπορεί να συνιστά «παρατυπία» κατά την έννοια των κανονισμών 2988/95 και 1083/2006, εφόσον ζημιώνει τον προϋπολογισμό της Ένωσης. Επιπλέον, διευκρίνισε ότι οι δημοσιονομικές διορθώσεις που εφαρμόζουν τα κράτη μέλη λόγω μη συμμόρφωσης με τους κανόνες σύναψης δημοσίων συμβάσεων αποτελούν διοικητικά μέτρα και όχι διοικητικές κυρώσεις. Τέλος, οι αρχές της ασφάλειας δικαίου δεν εμποδίζουν την εφαρμογή νεότερης εσωτερικής ρύθμισης επί των μελλοντικών αποτελεσμάτων παλαιότερων παραβάσεων.

Κοινωνική Ασφάλιση – Ο.Α.Ε.Ε. – Τ.Α.Ε. – Λήξη ασφαλιστικής σχέσης ασφαλισμένου τ. Τ.Α.Ε. – Ημερομηνία δημοσίευσης στο Φ.Ε.Κ. – Χρόνος έναρξης συνταξιοδότησής του.(..)Κατάσταση : Αποδεκτή 
Ως χρόνος διακοπής του εμπορικού επαγγέλματος, άρα και λήξης της ασφαλιστικής σχέσης του μοναδικού μέλους μιας Μονοπρόσωπης Ε.Π.Ε., με το τ. Τ.Α.Ε., θεωρείται ότι είναι (κατ’ άρθρο 23 παρ. 2 περ. δ΄ του Καταστατικού του Ταμείου αυτού, που ίσχυσε μέχρι 31-12-2006) η ημερομηνία καταχώρησης στο βιβλίο εταιρειών του οικείου Πρωτοδικείου, επικυρωμένου αντιγράφου, είτε της σχετικής τροποποιητικής εταιρικής σύμβασης (συμφωνίας), όταν πρόκειται για αποχώρηση του ως άνω προσώπου (με τη μεταβίβαση του συνόλου των εταιρικών του μεριδίων σε τρίτο) από την εν λόγω Ε.Π.Ε., είτε του σχετικού διαλυτικού της εταιρείας αυτής, εφόσον πρόκειται για τη λύση της, ενώ ως ημερομηνία διακοπής της ασφαλιστικής σχέσης του ίδιου προσώπου με τον Ο.Α.Ε.Ε., θεωρείται ότι είναι (κατ’ άρθρο 10 του Κανονισμού Ασφάλιστικής Λειτουργίας του Ο.Α.Ε.Ε., που ισχύει από 1-1-2007) η ημερομηνία της νόμιμης δημοσίευσης στο Φ.Ε.Κ., της τροποποιητικής εταιρικής σύμβασης ή του σχετικού διαλυτικού του κατασταστικού της εταιρείας περιορισμένης ευθύνης. Η αποχώρηση από τη διαχείριση και μόνο της ανωτέρω Ε.Π.Ε., δεν συνεπάγεται απώλεια της ιδιότητας του μέλους της ως άνω Ε.Π.Ε. και δεν επιφέρει τη λήξη της ασφαλιστικής σχέσης με τον Ο.Α.Ε.Ε.-Τ.Α.Ε. Η δωδέκατη κοινοτική οδηγία 89/667/Ε.Ο.Κ. ουδεμία εξομοίωση, μεταξύ του μοναδικού εταίρου Μονοπρόσωπης Ε.Π.Ε. και του μοναδικού μετόχου Μονοπρόσωπης Α.Ε. εισήγαγε σε τέτοιου είδους κοινωνικοασφαλιστικά ζητήματα. Στην περίπτωση που απασχολεί την ερωτώσα υπηρεσία, η λήξη της ασφαλιστικής σχέσης του του ασφαλισμένου Ι.Σ. επήλθε με την τήρηση των επιβαλλομένων από τις ανωτέρω διατάξεις διατυπώσεων δημοσιότητας, ήτοι από την ημερομηνία (27-11-2007) δημοσίευσης στο Φ.Ε.Κ. του συμβολαίου λύσης της Μονοπρόσωπης Ε.Π.Ε. «ΕΥΡΩ-ΦΟΙΝΙΞ», και ως εκ τούτου, ορθώς χορηγήθηκε σ’ αυτόν η αιτηθείσα σύνταξη από τον Ο.Α.Ε.Ε., από την 1η του επόμενου, από την ημερομηνία αυτή, μήνα (ήτοι από 1-12-2007). (ομοφ.)

Ο α' προσφεύγων αιτείται την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης της αναθέτουσας αρχής και των εγκριθέντων πρακτικών 1, 2 και 3/2019 της αρμόδιας Επιτροπής Διενέργειας, τόσο κατά το μέρος που απορρίφθηκε η τεχνική του προσφορά, όσο και κατά το μέρος που έγινε δεκτή η αντίστοιχη προσφορά της ένωσης εταιρειών «…» και ήδη παρεμβαίνοντος. Ο β' προσφεύγων αιτείται ομοίως την ακύρωση της ως άνω προσβαλλόμενης απόφασης και των πρακτικών 1-3 της Επιτροπής Διαγωνισμού, κατά το μέρος που απορρίφθηκε η τεχνική του προσφορά και δεν αξιολογήθηκε. Ο παρεμβαίνων ζητά τη διατήρηση ισχύος της προσβαλλόμενης απόφασης, με την οποία έγινε αποδεκτή η τεχνική του προσφορά και αποφασίστηκε η πρόκρισή του στο επόμενο στάδιο της διαγωνιστικής διαδικασίας (αποσφράγιση και αξιολόγηση της οικονομικής προσφοράς του μοναδικού εναπομείναντος στον διαγωνισμό). Το αντικείμενο της σύμβασης είναι η επιλογή αναδόχου για το έργο «Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Ναυτικής Εκπαίδευσης (ΟΠΣ-ΝΕ)» της Πράξης «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ – MARIS (Marine caReer Information System)» στο πλαίσιο του Προγράμματος Συνεργασίας Interreg V-A «Ελλάδα-Κύπρος 2014-2020», το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΤΠΑ) και εθνικούς πόρους της Ελλάδας και της Κύπρου, με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει της βέλτιστης σχέσης ποιότητας-τιμής, προϋπολογισμού 662.580,65€, μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ 24%.

«Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Ασφάλιση αστικής ευθύνης που προκύπτει από την κυκλοφορία αυτοκινήτων οχημάτων – Τρίτη οδηγία 90/232/ΕΟΚ – Άρθρο 1 – Ευθύνη για σωματικές βλάβες που προκαλούνται σε όλους τους επιβάτες πλην του οδηγού – Υποχρεωτική ασφάλιση – Άμεσο αποτέλεσμα των οδηγιών – Υποχρέωση μη εφαρμογής εθνικής ρυθμίσεως αντιβαίνουσας σε οδηγία – Μη εφαρμογή συμβατικής ρήτρας αντιβαίνουσας σε οδηγία»(...) Το δίκαιο της Ένωσης, ειδικότερα δε το άρθρο 288 ΣΛΕΕ, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι εθνικό δικαστήριο το οποίο επιλαμβάνεται διαφοράς μεταξύ ιδιωτών και δεν δύναται να προβεί σε ερμηνεία των διατάξεων του εθνικού δικαίου που αντιβαίνουν στις διατάξεις οδηγίας οι οποίες πληρούν όλες τις απαιτούμενες προϋποθέσεις για την παραγωγή άμεσου αποτελέσματος σύμφωνη προς τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας δεν υποχρεούται, αποκλειστικώς βάσει του δικαίου της Ένωσης, να αφήσει ανεφάρμοστες τις διατάξεις του εθνικού δικαίου καθώς και συμβατική ρήτρα που περιέχεται, σύμφωνα με τις ως άνω εθνικές διατάξεις, σε ασφαλιστήρια σύμβαση. Σε περίπτωση όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης, ο διάδικος που θίγεται από το γεγονός ότι το εθνικό δίκαιο δεν είναι σύμφωνο με το δίκαιο της Ένωσης, ή το πρόσωπο που υπεισήλθε στα δικαιώματα του διαδίκου αυτού, μπορεί, πάντως, να επικαλεστεί τη νομολογία που διατυπώθηκε με την απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 1991, Francovich κ.λπ. (C-6/90 και C-9/90, EU:C:1991:428), προκειμένου η ζημία την οποία υπέστη να αποκατασταθεί, ενδεχομένως, από το κράτος μέλος.

Ειδικότερα ερωτήματα ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 3 του Καν. (ΕΚ, Ευρατόμ) 2988/1995, σχετικά με το χρόνο παραγραφής της “παρατυπίας”.(...)α) Με βάση τον κανόνα ότι τα ευρωπαϊκά γεωργικά ταμεία χρηματοδοτούν μόνον τις πραγματοποιούμενες σύμφωνα με τις διατάξεις της Ένωσης δαπάνες και, με βάση την υποχρέωση επιμέλειας και ανάκτησης που έχουν τα κράτη μέλη και το σύστημα οικονομικής ευθύνης που αυτή συνεπάγεται, η τετραετής προθεσμία παραγραφής του άρθρου 3 παρ. 1 του κανονισμού 2988/1995, δεν έχει την έννοια ότι δεν διεξάγεται έρευνα, κατόπιν καταγγελιών, για πληρωμές/παρατυπίες παλαιότερες των τεσσάρων ετών από το τρέχον έτος (στις περιπτώσεις που δεν πρόκειται για επαναλαμβανόμενες παρατυπίες). Η παραγραφή δεν συνιστά διοικητική ενέργεια, ούτε εξετάζεται αυτεπαγγέλτως, αλλά προβάλλεται κατ’ ένσταση από τον καθ’ού η ανάκτηση και, εφόσον προβληθεί, εξετάζεται ατομικά κατά περίπτωση. Ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να την προβάλει στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 28 του ν. 2520/1997. Με βάση την κρίση της περί της βασιμότητας ή μη της ένστασης, η υπηρεσία θα την αποδεχθεί ή θα την απορρίψει και θα αποφασίσει κατά πόσον θα προβεί ή όχι στην εισηγητική έκθεση για έκδοση απόφασης ανάκτησης ή μη των επίμαχων ποσών. Υπό τις προεκτεθείσες προϋποθέσεις οι ανωτέρω ενέργειες του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αντίκεινται στην αρχή της ασφάλειας του δικαίου (ομόφωνα). β) Μία παρατυπία είναι «διαρκής» ή «επαναλαμβανόμενη», όταν τελείται από οικονομικό φορέα ο οποίος αντλεί οικονομικά οφέλη από ένα σύνολο όμοιων πράξεων που συνιστούν παράβαση της ίδιας διάταξης του δικαίου της Ένωσης, ακόμα και αν δεν πρόκειται ακριβώς για τα ίδια πραγματικά περιστατικά ή όταν συνίσταται σε παράλειψη που εξακολουθεί. Το χρονικό διάστημα που μπορεί, στην περίπτωση αυτή, να μεσολαβεί μεταξύ αυτών - ξεκινώντας από το χρόνο της καταγγελίας προς το παρελθόν μέχρι τη διάπραξη ή και αντίστροφα, μέχρι την παύση της παρατυπίας - δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερο της τετραετίας (ομόφωνα). γ) Η παραγραφή του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2988/1995 έχει εφαρμογή, τόσο στις παρατυπίες του άρθρου 5 αυτού, όσο και στις λοιπές παρατυπίες του άρθρου 4 του εν λόγω κανονισμού. Το τέταρτο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 3 του κανονισμού 2988/1995 θεσπίζει απόλυτο όριο εφαρμοζόμενο και για τη λήψη διοικητικών μέτρων. Σε περίπτωση θέσπισης από τα κράτη μέλη μεγαλύτερης προθεσμίας παραγραφής, η παραγραφή επέρχεται, σε κάθε περίπτωση, το αργότερο κατά τη λήξη χρονικού διαστήματος ίσου με το διπλάσιο της μεγαλύτερης αυτής προθεσμίας (ομόφωνα). δ) Το άρθρο 122 του ν. 4270/2014 περί Δημοσίου Λογιστικού βρίσκεται σε διάσταση με το άρθρο 3 παρ. 1 του κανονισμού 2988/1995, ως προς το χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής. Συνεπώς, υφίσταται αυτοτελής υποχρέωση των υπηρεσιών να εφαρμόζουν το άρθρο 3 παρ. 1 του καν. 2988/95, όπως έχει ερμηνευθεί από τη νομολογία του Δ.Ε.Ε., δηλαδή, τόσο ως προς την έναρξη, όσο και ως προς τη διάρκεια της παραγραφής. Περαιτέρω όμως, απαιτείται νομοθετική ρύθμιση, ορίζουσα ως εναρκτήριο σημείο της παραγραφής της δίωξης της παρατυπίας τη διάπραξή της. Υπό την προϋπόθεση δε της νομοθετικής πρόβλεψης της αφετηρίας αυτής, η πενταετία θεωρείται, κατά τα νομολογιακά δεδομένα εύλογο χρονικό διάστημα της παραγραφής αυτής (κατά πλειοψηφία). Παραπέμφθηκε στη Β΄ Τακτική Ολομέλεια του ΝΣΚ, κατόπιν της υπ’ αριθ. 154/2020 γνωμοδότησης του ΣΤ΄ Τμήματος.