ΑΕΠΠ/1287/2020

Δαπάνες προμήθειας ακατέργαστου αλατιού:..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει ότι στην προκειμένη περίπτωση ο Δήμος ... δεν προέβη στις διαδοχικές αναθέσεις των προμηθειών αλατιού αποχιονισμού κατόπιν κατάτμησης της συνολικής σχετικής δαπάνης (20.260,54 ευρώ χωρίς ΦΠΑ), ώστε να αποφύγει τη διενέργεια ενιαίου πρόχειρου διαγωνισμού. Και τούτο, διότι οι διαδοχικές απευθείας αναθέσεις στην εταιρεία «....» έλαβαν χώρα κατόπιν δύο επειγουσών ειδοποιήσεων από τους αρμόδιους φορείς προς το Δήμο ... σχετικά με έκτακτα καιρικά φαινόμενα (έντονες χιονοπτώσεις) στην περιφέρεια του Δήμου τις αμέσως επόμενες ημέρες. Τα εν λόγω επικείμενα καιρικά φαινόμενα δημιούργησαν επιτακτικές ανάγκες, λόγω των οποίων δεν ήταν δυνατό να τηρηθούν οι προϋποθέσεις για τη διενέργεια ενιαίου διαγωνισμού. Εξάλλου, δεν προκύπτει ότι η ανάγκη για προμήθεια αλατιού αποχιονισμού έχει πάγιο χαρακτήρα, ώστε ο Δήμος ... θα έπρεπε να είχε προβεί σε σχετικό προγραμματισμό, δεδομένου ότι, όπως προκύπτει από τα προσκομιζόμενα στοιχεία, η προηγούμενη αντίστοιχη προμήθεια εκ μέρους του Δήμου είχε γίνει το έτος 2012, ενώ τα έτη 2013 και 2014 δεν εκδηλώθηκαν έντονα καιρικά φαινόμενα που καθιστούσαν αναγκαία τέτοια προμήθεια. Περαιτέρω, οι 5/20.1.2015 και 24/18.2.2015 αποφάσεις της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου ..., με τις οποίες εγκρίθηκαν οι πιστώσεις για τη διενέργεια των επίμαχων προμηθειών, νομίμως εκδόθηκαν μετά την απευθείας ανάθεση και τη διενέργεια των εν λόγω προμηθειών, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 158 παρ. 7 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, καθόσον στην προκειμένη περίπτωση συνέτρεχαν, κατά τα ανωτέρω εκτεθέντα, έκτακτες και επείγουσες ανάγκες που επέτρεπαν, κατ’ εξαίρεση, την εκ των υστέρων έγκριση των σχετικών πιστώσεων.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, οι εντελλόμενες με τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα πληρωμής δαπάνες είναι νόμιμες και αυτά θα μπορούσαν να θεωρηθούν, αν δεν είχε λήξει το οικονομικό έτος 2015, τις πιστώσεις του οποίου βαρύνουν.

Η προσφεύγουσα επιδιώκει την απαλοιφή της συγκεκριμένης τεχνικής προδιαγραφής στην προμήθεια σακών πλάσματος. Αντικείμενο της σύμβασης είναι η προμήθεια του είδους «ΕΙΔΟΣ ... - ΚΛΕΙΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΛΕΥΚΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΙΜΑΤΟΣ». Η προδιαγραφή απαιτούσε ποσοστό ανάκτησης αιμοπεταλίων >97%, αλλά η προσφεύγουσα ζητά την αντικατάστασή της σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό οδηγό (EDQM, 18η έκδοση), όπου ορίζει ότι η περιεκτικότητα σε αιμοπετάλια πρέπει να είναι >60 x 10^9 ανά μονάδα. Η αξία του τμήματος αυτού ήταν 48.000€ συν ΦΠΑ.

Καταβολή στην Αναπτυξιακή Ανώνυμη Εταιρεία Διαχείρισης …..«…..» της 1ης δόσης του συνολικού κόστους της, από 17.4.2018, μεταξύ των άνω μερών προγραμματικής σύμβασης, για την υλοποίηση της «Λειτουργικής αναβάθμισης συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών ή και άλλων προϊόντων κατά την έννοια του ν. 2939/2001 και βελτίωσης μεθοδολογίας διαχείρισής του - Υποστηρικτικές ενέργειες Δήμου .....» Όπως προκύπτει από την, από Νοέμβριο 2017, πλήρως και επαρκώς εμπεριστατωμένη μελέτη της «…..», το ως άνω κόστος - τέλος διαχείρισης ανά τόνο αποβλήτων συσκευασίας (14 ευρώ), υπολογίστηκε ως ο λόγος των συνολικών ετήσιων εξόδων για την κάλυψη των αναγκών του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων συσκευασίας των Δήμων της Περιφέρειας ….. (294.500 ευρώ) προς την ετήσια ποσότητα των διαχειριζόμενων αποβλήτων συσκευασίας των ως άνω Δήμων (21.029 τόνοι),    η οποία, σύμφωνα με την άνω μελέτη, προσδιορίστηκε σε ποσοστό 10% της ετήσιας ποσότητας των αστικών στερεών αποβλήτων τους (294.500 ευρώ : 21.029 τόνοι = 14 ευρώ ανά τόνο).          Κατ’ ακολουθία, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δαπάνη είναι νόμιμη και, ως εκ τούτου αυτό  πρέπει να θεωρηθεί.   

Υλοποίηση έργου..Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, το εν λόγω κόστος (5.405,40 ευρώ) ισούται με το γινόμενο που προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό της ετήσιας ποσότητας των διαχειριζόμενων αποβλήτων συσκευασίας του ως άνω Δήμου (386,10 τόνοι), η οποία, σύμφωνα με την άνω μελέτη, προσδιορίστηκε σε ποσοστό 10% της ετήσιας ποσότητας των αστικών στερεών αποβλήτων του (3.861 τόνοι), επί το ετήσιο τέλος διαχείρισης αποβλήτων συσκευασίας (14 ευρώ άνω τόνο), το οποίο υπολογίστηκε ως ο λόγος των συνολικών ετήσιων εξόδων για την κάλυψη των αναγκών του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων συσκευασίας των Δήμων της Περιφέρειας … προς την ετήσια ποσότητα των διαχειριζόμενων αποβλήτων συσκευασίας των ως άνω Δήμων (294.500 ευρώ : 21.029 τόνοι = 14 ευρώ ανά τόνο). Περαιτέρω, η εντελλόμενη δαπάνη αφορά, ενόψει του αντικειμένου της σύμβασης, στην καταβολή του κόστους διαχείρισης και όχι συλλογής αποβλήτων συσκευασίας. Συνεπώς, νομίμως εγγράφηκε στον Κ.Α.Ε. 00.6737.05, κατ’ εφαρμογή των ρυθμίσεων της 25595/2017 Κ.Υ.Α. «Παροχή οδηγιών για την κατάρτιση των προϋπολογισμών των δήμων, οικονομικού έτους 2018» (ΦΕΚ Β΄ 2658), η οποία, άλλωστε, για τα έξοδα με περιγραφικό τίτλο «Υλοποίηση προγραμματικών συμβάσεων» προβλέπει μόνο τον ως άνω Κ.Α.Ε..  Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δαπάνη είναι νόμιμη, πλην το ένταλμα αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί λόγω λήξης του οικονομικού έτους 2018, τις πιστώσεις του οποίου βαρύνει.

Η αιτούσα εταιρεία επιδιώκει την ακύρωση της υπ' αριθ. πρωτ. Δ11/Ε/24351/11308/08.10.2018 Απόφασης του Υπουργού Υποδομών & Μεταφορών, με θέμα την «Έγκριση ΠΡΑΚΤΙΚΟΥ Αποσφράγισης και Αξιολόγησης Οικονομικών Προσφορών του ανοιχτού ηλεκτρονικού Διαγωνισμού για την ανάδειξη αναδόχου καθαρισμού χώρων και επιφανειών του Κρατικού Αερολιμένα… για το χρονικό διάστημα από 01.07.2018 έως 30.06.2020». Η απόφαση αυτή ανακήρυξε προσωρινή ανάδοχο την παρεμβαίνουσα εταιρεία. Η αιτούσα υποστηρίζει ότι η παρεμβαίνουσα εταιρεία κατέθεσε οικονομική προσφορά με υπολογισμούς κόστους που δεν συμβαδίζουν με το άρθρο 68 του Ν. 3863/2010, ιδίως για τους χειμερινούς μήνες, όπου η προσφορά της υπολείπεται του αθροίσματος βάσει του άρθρου αυτού,  γεγονός που επηρεάζει το συνολικό κόστος της σύμβασης, ειδικά σε περίπτωση παράτασης. Επίσης, αναφέρει ότι οι μηνιαίες νόμιμες κρατήσεις υπέρ Δημοσίου για την χειμερινή περίοδο δεν καλύπτουν το νόμιμο ποσοστό.  Ζητά την ακύρωση της απόφασης και κάθε συναφούς πράξης, προγενέστερης ή μεταγενέστερης.

ΕΡΓΑ.Με τα δεδομένα αυτά, η κήρυξη του Δήμου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η διάρκεια της οποίας κατόπιν διαδοχικών παρατάσεων μέχρι τις 24.4.2018 καταλάμβανε το χρόνο λήψης της απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής περί απευθείας ανάθεσης του ελεγχόμενου έργου, επιβεβαιώνει την απρόβλεπτη περίσταση, η οποία επέβαλε την κατεπείγουσα αντιμετώπιση του προβλήματος της αποκατάστασης της αγροτικής οδοποιίας, προκειμένου να αντιμετωπιστούν προβλήματα βατότητας κατά την διάρκεια της επικείμενης χειμερινής περιόδου.(..)Περαιτέρω, από τα έγγραφα που προηγούνται της σύναψης της σύμβασης και ειδικότερα από την από 61/2017 μελέτη,...προκύπτει ότι οι βλάβες στους κεντρικούς οδικούς άξονες, για την αποκατάσταση των οποίων και την αντιμετώπιση προβλημάτων βατότητας αυτών κατά τη χειμερινή περίοδο του έτους 2017 ανετέθη το επίμαχο έργο, συνδέονται αιτιωδώς με τα έντονα καιρικά φαινόμενα που έπληξαν το Δήμο και είχαν ως αποτέλεσμα την κήρυξή του σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, και ως εκ τούτου στοιχειοθετείται η συνδρομή απρόβλεπτων περιστάσεων, μη οφειλόμενων σε ευθύνη της αναθέτουσας Aρχής, ώστε να δικαιολογείται η προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της απευθείας ανάθεσης με διαπραγμάτευση. Τέλος, και ενόψει του ότι η προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης για λόγους κατεπείγοντος κρίνεται νόμιμη, αλυσιτελώς προβάλλεται ότι δεν επετεύχθη υψηλό ποσοστό έκπτωσης... Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η εντελλόμενη δαπάνη, ως ερειδόμενη σε νομίμως συναφθείσα σύμβαση, είναι νόμιμη και το επίμαχο χρηματικό ένταλμα πρέπει να θεωρηθεί. 

Παροχή υπηρεσιών φύλαξης:..Ο αναθέτων φορέας, κρίνοντας έστω και σιωπηρά ότι η ως άνω προσφορά της αναδόχου δεν είναι ασυνήθιστα χαμηλή ενόψει του προβλεπόμενου σε αυτή χαμηλού διοικητικού κόστους και εργολαβικού κέρδους ίσου με ποσοστό 1,2% και 1% αντίστοιχα επί του συνολικού τιμήματος, δεν υπερέβη τα άκρα όρια της διακριτικής του ευχέρειας, καθόσον: α) δεν υποβλήθηκαν ενστάσεις κατά της αξιολόγησης της οικονομικής προσφοράς της αναδόχου, (βλ. άρθρο 17 της Διακήρυξης), β) το ύψος της οικονομικής προσφοράς της αναδόχου που ανέρχεται σε 58.259,24 ευρώ πλέον Φ.Π.Α. δεν αποκλίνει ουσιωδώς από το ύψος της προϋπολογιζόμενης με βάση τη διακήρυξη δαπάνης ίσης με 66.960,00 ευρώ πλέον Φ.Π.Α. (πρβλ. απόφαση Ελ. Συν. VI Τμ. 1724/2012, Ε.Α. ΣτΕ 127/2009), γ) στην οικονομική προσφορά της αναδόχου προβλέπεται εργολαβικό κέρδος, έστω και μικρό, δεδομένου ότι το ζήτημα του ύψους του εργολαβικού κέρδους ανάγεται στον επιχειρηματικό κίνδυνο που αναλαμβάνει ο οικονομικός φορέας που συμμετέχει σε ένα δημόσιο διαγωνισμό (βλ. απόφαση Ελ. Συν. VI Τμ. 2090/2011, πρβλ. Ε.Α. ΣτΕ 792/2008, 974/2007) και δ) στην ανωτέρω οικονομική προσφορά έχουν συνυπολογισθεί, πέραν του εργολαβικού οφέλους, όλα τα με βάση το άρθρο 68 παρ. 1 του ν. 3863/2010 (ΦΕΚ Α΄ 115/15.7.2010) απαιτούμενα λοιπά στοιχεία, δηλαδή οι νόμιμες αποδοχές των εργαζομένων, οι νόμιμες υπέρ Δημοσίου και τρίτων κρατήσεις και το τυχόν, λοιπό εύλογο διοικητικό κόστος παροχής των προς ανάθεση υπηρεσιών. Επομένως, ο α΄ λόγος της Επιτρόπου δεν ευσταθεί.β) Όπως προκύπτει από τα εκτιθέμενα στην 6η σκέψη, η οικονομική προσφορά της φερομένης ως δικαιούχου διαμορφώθηκε με βάση τα κατώτατα όρια αποδοχών για εργαζομένους κάτω των 25 ετών. Βάσει, δε, των δεδομένων αυτών, τα οποία, σύμφωνα με το άρθρο 68 παρ. 3 του ν. 3863/2010, αποτελούν ουσιώδες και απαιτούμενο επί ποινή ακυρότητας στοιχείο της συμβάσεως, συνήφθη και η 3572/2018 μεταξύ του ΕΙΚ και της εταιρείας σύμβαση. Ενόψει, όμως, της επιλογής ως κριτηρίου αναθέσεως αυτού της χαμηλότερης τιμής, καθώς επίσης και της υποχρεώσεως των διαγωνιζομένων, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 68 του ν. 3863/2010, να υπολογίσουν στην προσφορά τους εύλογο ποσοστό διοικητικού κόστους, αναλωσίμων και εργολαβικού κέρδους, η απασχόληση από την ανάδοχο εταιρεία, κατά την εκτέλεση της συμβάσεως, εργαζομένων άνω των 25 ετών, συνιστά ουσιώδη τροποποίηση της οικείας συμβάσεως (πρβλ. Ελ.Συν. Κ.Π.Ε.Δ. στο IV Τμ. Πρ. 80, 34/2017, 172/2016, 247, 32/2015, 143/2014). (...)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα πληρωμής πρέπει να θεωρηθεί.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ (ασυνήθιστα χαμηλή προσφορά). ζητείται η ανάκληση της 23/2017 πράξης της Επιτρόπου στην Υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Δήμο ….., με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης μεταξύ του Δήμου …… και του ……….., για την εκτέλεση του έργου «Συντήρηση ασφαλτοταπήτων δημοτικών οδών έτους 2016» (..) Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι στα συμβατικά τεύχη κάθε δημοσίου έργου πρέπει να περιγράφεται με ακρίβεια και σαφήνεια το αντικείμενό του, προκειμένου αφενός να καθίσταται δυνατός ο ακριβής προσδιορισμός του προϋπολογιζόμενου κόστους αυτού, αφετέρου να διασφαλίζεται τόσο η διαφάνεια στην ανάθεση κατασκευής όσο και η νόμιμη διάθεση του δημοσίου χρήματος. Έχει εντούτοις κριθεί ότι ειδικώς στη δημοπράτηση έργου που περιλαμβάνει επεμβάσεις – συντηρήσεις στο οδικό δίκτυο, δεν είναι αναγκαίος ο προσδιορισμός επακριβώς των συγκεκριμένων σημείων του οδοστρώματος στα οποία θα πραγματοποιηθούν αυτές, καθόσον τούτο δύναται να αξιολογηθεί και να υποδειχθεί από την αναθέτουσα αρχή κατά το χρόνο της επέμβασης (επιλογή συγκεκριμένων στοχευμένων σημείων, ανάλογα με την ύπαρξη προβλημάτων, την τυχόν προτεραιότητα που επιβάλλεται να δοθεί έναντι άλλων, τη σημασία αυτών για την εξυπηρέτηση των τοπικών ή ευρύτερων αναγκών της αναθέτουσας αρχής κλπ) (βλ. ad hoc Ε.Σ. Τμ. VI 244/2014 και Ε΄ Κλ. 427/2012, 52, 359/2014, 269, 409/2015, 393/2016, πρβλ. Ε.Σ. Τμ. VI 285/2012, 6064/2015).(...) Με την προσβαλλόμενη πράξη κρίθηκε, κατ’ εκτίμηση των λόγων της, ότι η προσφορά της εργοληπτικής επιχείρησης που αναδείχθηκε μειοδότρια, ανερχόμενη σε ποσοστό έκπτωσης 74,15 % επί των τιμών του προϋπολογισμού υπήρξε, κατά κοινή εμπειρία, ασυνήθιστα χαμηλή, κατά τούτο δε, η αναθέτουσα αρχή που έκρινε παραδεκτή την προσφορά της χωρίς να ζητήσει διευκρινίσεις για το προτεινόμενο κόστος, υπερέβη τα άκρα όρια της διακριτικής της ευχέρειας.  Επισημαίνεται ωστόσο ότι, παρά το γεγονός ότι η προσφερόμενη έκπτωση εμφανίζεται πράγματι εξαιρετικά υψηλή, εντούτοις, στο μέτρο που δεν έχει οριστεί συγκεκριμένο όριο (κατώφλι) από το νομοθέτη για το χαρακτηρισμό μιας προσφοράς ως υπερβολικά χαμηλής, ο προσδιορισμός μιας τέτοιας τιμής (ως ποσοστό επί τοις εκατό) από τον ελεγκτή εμφανίζεται κατά κανόνα αυθαίρετος, δεδομένου ότι η εν λόγω εκτίμηση προϋποθέτει τεχνικές, οικονομικές και νομικές παραδοχές και εκτίμηση πραγματικών στοιχείων, στα οποία ο προσυμβατικός έλεγχος, ως εκ της φύσης του, δεν υπεισέρχεται.  Εξάλλου, στην προκειμένη περίπτωση, διαπιστώνεται ότι α) το αντικείμενο της σύμβασης συνίσταται σε συντηρήσεις οδών, όπου, όπως είναι γνωστό από προηγούμενες ελεγκτικές ενέργειες των ελεγκτικών σχηματισμών του Δικαστηρίου, είναι συνήθης η υποβολή προσφορών με υψηλές εκπτώσεις (βλ. Ε.Σ. Κλ. Ε΄257/2011, 136, 269/2015, 250, 324/2016, 189/2017), β) αναπτύχθηκε επαρκής ανταγωνισμός, με τη συμμετοχή στο διαγωνισμό εννέα εργοληπτών, οι οποίοι προσέφεραν ομοίως υψηλά ποσοστά έκπτωσης (62,92% - 74,15%), και γ) δεν υποβλήθηκαν ενστάσεις, ώστε να δημιουργήσουν στην αναθέτουσα αρχή αμφιβολίες ως προς τη φερεγγυότητα της υποβληθείσας οικονομικής προσφοράς (βλ. Ε.Σ. Τμ. VI).  Με τα δεδομένα αυτά, ο Δήμος, ο οποίος δεν εκτίμησε την προσφορά της μειοδότριας επιχείρησης ως ασυνήθιστα χαμηλή, δεν υπερέβη τα άκρα όρια της διακριτικής του ευχέρειας, όπως βάσιμα υποστηρίζει ο αιτών.(..) Περαιτέρω, στην προσβαλλόμενη πράξη επισημαίνεται, ως πλημμέλεια του σχεδίου σύμβασης και των συμβατικών τευχών, η παράλειψη ειδικότερης αναφοράς στις περιπτώσεις έκπτωσης του αναδόχου.  Εντούτοις, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι περιπτώσεις έκπτωσης του αναδόχου καθορίζονται αναλυτικά στο ν. 4412/2016, στις διατάξεις του οποίου παραπέμπει ευθέως και σαφώς «για τη δημοπράτηση του έργου, την εκτέλεση της σύμβασης και την κατασκευή του» τόσο η διακήρυξη (άρθρο 7) όσο και το υποβληθέν σχέδιο της σύμβασης, το Τμήμα κρίνει ότι η παράλειψη αυτή δεν είναι ουσιώδης και δεν κωλύει την υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.(..) Κατόπιν των ανωτέρω, η κρινόμενη αίτηση ανάκλησης και η σχετική παρέμβαση, πρέπει να γίνουν δεκτές, να ανακληθεί η προσβαλλόμενη πράξη και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου σύμβασης.