Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΑΕΠΠ/359/2019

Τροποποίηση των υπ’ αρ. α) 366884/16-5-1994 κοινής απόφασης των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Γεωργίας «Τεχνικός Κανονισμός ενδοκοινοτικής απόκτησης και εισαγωγών από τρίτες χώρες Πολλαπλασιαστικού υλικού καλλιεργούμενων φυτικών ειδών» (Β’ 409), β) 1224/37627/29-03-2016 υπουργικής απόφασης «Απόκτηση από άλλα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) πολλαπλασιαστικού υλικού καλλιεργούμενων φυτικών ειδών από φυσικά και νομικά πρόσωπα για τις ανάγκες σποράς ή φύτευσης των αγροτικών τους εκμεταλλεύσεων» (Β’ 953) και γ) 258623/19-8-2003 υπουργικής απόφασης «Προϋποθέσεις χορήγησης έγκρισης αναπαραγωγής ποικιλιών φυτών μεγάλης καλλιέργειας, κτηνοτροφικών φυτών και οσπρίων, κηπευτικών και κονδύλων πατάτας για φύτευση, μη εγγεγραμμένων στον Εθνικό Κατάλογο» (Β’ 1212).

Εκτέλεση έργου...Υπό τις περιστάσεις αυτές, και σύμφωνα με όσα αναπτύχθηκαν ανωτέρω στη σκέψη 9, το Δικαστήριο, εκτιμώντας το σύνολο των ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών της ελεγχόμενης ανάθεσης, άγεται στην κρίση ότι το κύριο αντικείμενο αυτής είναι η υλοποίηση έργου οδοποιίας, κατά την έννοια της προπαρατεθείσης παρ. 1 περιπ. 6) και 7) του άρθρου 2 του ν. 4412/2016,και συγκεκριμένα η πλήρης αποκατάσταση των οριζοντιογραφικών χαρακτηριστικών, του οδοστρώματος και των συνοδών τεχνικών έργων των κατεστραμμένων από την προμνησθείσα θεομηνία αγροτικών δρόμων της Τ.Κ. .... του Δ.Λ.. Οι ανατιθέμενες εργασίες υπάγονται στην έννοια του δημοσίου έργου αφενός ενόψει του ότι συντελούν στην άρτια και λειτουργική ολοκλήρωση της αποκατάστασης του αγροτικού οδικού δικτύου και, αφετέρου, διότι ορίζεται ότι θα εκτελεστούν κατ΄εφαρμογή της 13/2021 μελέτης της Διεύθυνσης Υποδομών και Τεχνικών Έργων του Δ.Λ, στην οποία προβλέπεται, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως στη σκέψη 11, α) η υποχρέωση καθορισμού Μηχανικού Π.Ε ή ΤΕ ως υπευθύνου της Διεύθυνσης του έργου από πλευράς του αναδόχου, β) η υποχρέωση τήρησης από τον ανάδοχο των προβλεπόμενων στην μελέτη μεθόδων κατασκευής, γ) η υποχρέωση τήρησης από τον ανάδοχο των οριζόμενων στη μελέτη τεχνικών προδιαγραφών, οι οποίες εναρμονίζονται με τις προμνησθείσες ΕΤΕΠ και δ) η υποχρέωση χρήσης των προβλεπόμενων στη μελέτη προδιαγραφών ΕΛ.Ο.Τ. και I.S.O. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο προέχων χαρακτήρας της σύμβασης δεν είναι μεικτός, συγκείμενος από προμήθειες και εργασίες παρεχόμενες χωρίς ειδικές γνώσεις και μεθόδους, όπως αβασίμως αιτιάται η προσβαλλομένη, αλλά συνιστά ολοκληρωμένο έργο οδοποιίας που αποσκοπεί στην έντεχνη αποκατάσταση της λειτουργικότητας αγροτικών οδών στην οποία απέβλεψε προσφεύγων Δ.Λ. με την συγκεκριμένη ανάθεση. Συνεπώς, νομίμως η σχετική διαπραγμάτευση διενεργήθηκε για την ανάθεση δημοσίου έργου, και νομίμως προβλέφθηκαν τόσο στον προϋπολογισμό του έργου όσο και στο σχέδιο σύμβασης κονδύλια γενικών εξόδων, εργολαβικού οφέλους, απροβλέπτων και αναθεώρησης τιμών.

Με τα δεδομένα αυτά και ενόψει όσων έγιναν δεκτά στις προηγούμενες νομικές σκέψεις, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι απαριθμούμενες στην 17/2018 Τεχνική Έκθεση και την 88/27.4.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου εργασίες, για την εκτέλεση των οποίων προσελήφθησαν οι φερόμενοι ως δικαιούχοι του χρηματικού εντάλματος, θεωρούμενες στο σύνολό τους, εμπίπτουν στην έννοια του «έργου» όπως αυτή διαγράφεται στο άρθρο 2 περίπτ. 7 του ν. 4412/2016. Και τούτο, διότι η κατασκευή – αποκατάσταση αντιπυρικών ζωνών και δασικών – αγροτικών δρόμων στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου, περιλαμβάνοντας ειδικότερα την άρση καταπτώσεων για τη διάνοιξη των δασικών δρόμων, τη διαμόρφωση της επιφάνειας αγροτικών δρόμων, τη διάνοιξη ζωνών πυρασφάλειας περιμετρικά των οικισμών και των γεωργοκτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων, τη διάστρωση αγροτικών και δασικών οδών με αδρανή υλικά, εμπίπτει στην κατηγορία της οδοποιίας και απαιτεί, λόγω της πολυπλοκότητάς της, εξειδικευμένη τεχνική γνώση και επέμβαση, δηλαδή χρήση ειδικών τεχνικών γνώσεων και μηχανημάτων εκσκαφέα, διαμορφωτήρα και προωθητήρα (πρβλ. Ε.Σ. Τμ. Μειζ. – Επταμ. Σύνθ. 1379/2017). Στο ως άνω δε πλαίσιο και με σκοπό την επίτευξη του ίδιου άρτιου λειτουργικού αποτελέσματος, εντάσσονται και οι λοιπές εργασίες (κοπή και απομάκρυνση ξυλωδών φυτών, ξερών κλάδων και φύλλων, φορτοεκφόρτωση και απομάκρυνση απορριμμάτων εύφλεκτων υλών, καθαρισμός ρεμάτων από φερτά υλικά και εύφλεκτα απορρίμματα, και σωληνωτών οχετών από φερτά υλικά). Κατά συνέπεια, ο πρώτος λόγος διαφωνίας της Αναπληρώτριας Επιτρόπου είναι αβάσιμος. Βάσιμοι, ωστόσο, παρίστανται όσοι εκ των λοιπών, επικουρικώς προβληθέντων, λόγων διαφωνίας, διατηρήθηκαν στην από 7.11.2018 έκθεση, παρά τα αντιθέτως προβαλλόμενα από το φορέα. Ειδικότερα, στην 88/27.4.2018 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και την 17/2018 Τεχνική Έκθεση δεν διαλαμβάνεται ειδική αιτιολογία, πέραν της όλως αόριστης αναφοράς στην εισήγηση του Δημάρχου, ως προς τη μη επάρκεια του υφισταμένου εργατοτεχνικού προσωπικού, εξαιτίας της οποίας κατέστη αναγκαία η προσφυγή στην διαγραφόμενη από το άρθρο 209 του Κ.Κ.Δ.Κ.Υ. διαδικασία πρόσληψης. Επιπλέον, στο ελεγχόμενο ένταλμα δεν επισυνάφθηκαν ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα και αναλυτικό πρόγραμμα κατασκευής, που απαιτούνται κατ’ άρθρο 177 του ν. 4412/2016 για την εκτέλεση έργου με αυτεπιστασία ούτε και η γνωμοδότηση του Περιφερειακού Συμβουλίου Δημοσίων Έργων σύμφωνα με το άρθρο 11 του π.δ. 171/1987, το οποίο διατηρήθηκε σε ισχύ και μετά την εφαρμογή του ν. 4412/2016, δοθέντος ότι δεν περιέχεται στις καταργηθείσες με το άρθρο 377 παρ. 1 περίπτ. 67 του νόμου αυτού διατάξεις. Τα αναφερόμενα, ωστόσο, στην έκθεση διαφωνίας ότι δεν αποδεικνύεται αν η εκτέλεση των επίμαχων εργασιών με αυτεπιστασία είναι οικονομικά συμφερότερη για το Δήμο, ανάγονται στο ουσιαστικό μέρος της δαπάνης και, ως εκ τούτου, δεν ασκούν επιρροή στη θεώρηση του χρηματικού εντάλματος, κατ’ άρθρο 28 παρ. 6 του Κώδικα Νόμων για το Ελεγκτικό Συνέδριο (Ε.Σ. Ι Τμ. πράξη 125/2010).

Με την ένδικη προσφυγή, όπως αυτή αναπτύσσεται με το από 16.8.2024 υπόμνημα, ζητείται η ανάκληση της 6/2024 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Υπηρεσία Επιτρόπου ΠΕ Τρικάλων, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου σύμβασης μεταξύ αφενός του προσφεύγοντος Δήμου και αφετέρου της εταιρείας με την επωνυμία «…..» και διακριτικό τίτλο  «….», με αντικείμενο την «Αποκατάσταση ζημιών και καταστροφών που προκλήθηκαν από την πλημμύρα “DANIEL” στον Δήμο Μετεώρων»,(...)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις 4, 5 που προηγήθηκαν, το Δικαστήριο κρίνει ότι ορθώς με την προσβαλλομένη αναδείχθηκε ως διακωλυτικός υπογραφής της ελεγχόμενης σύμβασης ο λόγος ότι ο προσφεύγων Δήμος μη νομίμως τήρησε την εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση σχετικής προκήρυξης, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016. Πιο συγκεκριμένα, ναι μεν το ακραίο καιρικό φαινόμενο «DANIEL» που έπληξε με ισχυρές βροχές και καταιγίδες την περιοχή έχει αναμφισβήτητα απρόβλεπτο χαρακτήρα, πλην η αντιμετώπιση αναγκών, όπως η αντικατάσταση και επισκευή της στέγης δημοτικών κτιρίων (πχ στο Δημοτικό Σχολείο Τ.Κ Αγίας Παρασκευής, το οποίο δεν προσδιορίζεται αν πράγματι λειτουργούσε ως τέτοιο κατά το χρόνο του ακραίου φαινομένου, στο 1ο Παιδικό Σταθμό Καλαμπάκας, στο Κοινοτικό Γραφείο Καστρακίου, στο Αγροτικό Ιατρείο Τ.Κ Καλογριανής), οι βελτιώσεις αγροτικών δρόμων, οι αποκαταστάσεις, σύμφωνα με την οικεία μελέτη, κατασκευαστικών αστοχιών και η κατασκευή τοιχίων αντιστήριξης (ακόμα και ενδεχομένως μη προϋφιστάμενων της «DANIEL», σύμφωνα με το προσκομιζόμενο φωτογραφικό υλικό τεκμηρίωσης) δεν εμπίπτουν στην έννοια του κατεπείγοντος του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ’ του ν. 4412/2016, ήτοι της αμελητί λήψης μέτρων και εκτέλεσης εργασιών για την αποκατάσταση της λειτουργικότητας των επίμαχων Δημοτικών Ενοτήτων και την επαναφορά σε αυτές της κανονικότητας και συνακόλουθα, δεν δικαιολογούν την προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης	Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η κρινόμενη προσφυγή ανάκλησης πρέπει να απορριφθεί, να μην ανακληθεί η προσβαλλόμενη Πράξη του Επιτρόπου της Υπηρεσίας Επιτρόπου στην ΠΕ Τρικάλων και να κριθεί ότι κωλύεται η υπογραφή του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης.

Συντήρηση δημοτικών οδών...Με δεδομένα τα ανωτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι δεν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις τροποποίησης της αρχικής – κύριας σύμβασης του έργου «Συντήρηση δημοτικών οδών Δ.Κ. ..., Τ.Κ. ... και Τ.Κ. ... Δ.Ε. ... Δήμου ...» και ανάθεσης των συμπληρωματικών εργασιών. Τούτο, διότι οι ανωτέρω εργασίες δεν προέκυψαν από περιστάσεις τις οποίες τα αρμόδια όργανα του Δήμου δεν μπορούσαν να προβλέψουν με επιμελή δράση. Ειδικότερα: Α) Ως προς το βοτσαλωτό δάπεδο της προαναφερόμενης πλατείας, επικαλούνται τη γνώμη που εκφράστηκε από το αρμόδιο όργανο (Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής), στο πλαίσιο του έργου διαμόρφωσης της πλατείας. Τη διαφοροποίηση του αρμόδιου Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής από το περιεχόμενο της μελέτης του έργου μπορούσε να έχει προβλέψει η αναθέτουσα αρχή ως ενδεχόμενο, κατά συνέπεια τα αρμόδια όργανα όφειλαν να προβούν εγκαίρως στις ενέργειες που θα επέτρεπαν να ληφθεί υπόψη τέτοια γνώμη, από την οποία, άλλωστε, δεσμεύονταν, κατά την κατάστρωση της αρχικής μελέτης του κυρίως εν προκειμένω έργου. Β) Ως προς τις εργασίες αποχέτευσης ομβρίων, με την εκτέλεση των οποίων σκοπείται να αποφευχθεί η εισροή υδάτων στα οικήματα της προαναφερόμενης οδού, δεν γίνεται επίκληση κανενός απρόβλεπτου παράγοντα. Αντίθετα, η εκτέλεσή τους συνδέεται με την ανάγκη να ανταποκριθεί οψίμως και με βραδύτητα η αναθέτουσα αρχή στις συχνές οχλήσεις, έγγραφες και προφορικές, των θιγόμενων σε περίπτωση βροχόπτωσης παρόδιων ιδιοκτητών οικημάτων. Περίπτωση διατύπωσης των οχλήσεων σε χρόνο μεταγενέστερο της σύνταξης της αρχικής μελέτης, αποδιδόμενη σε απρόοπτη μεταβολή των βροχοπτώσεων, ως φυσικού φαινομένου, σε βαθμό που το υφιστάμενο δίκτυο δεν επαρκούσε για την απορροή των υδάτων, δεν προκύπτει. Με στοιχειώδη προνοητικότητα, επιμελώς ενεργώντας τα όργανα της αναθέτουσας αρχής και αυτεπαγγέλτως, πολλώ μάλλον που οχλούσαν οι παρόδιοι ιδιοκτήτες, όφειλαν, κατά τη σύνταξη της αρχικής μελέτης οδοποιίας του κυρίως έργου να αξιολογήσουν την κατάσταση του δικτύου απορροής ομβρίων, ώστε σε περίπτωση ανεπάρκειας να μεριμνήσουν για τη διασφάλιση της πλήρους και επαρκούς λειτουργικότητάς του, συμπεριλαμβάνοντας τις σχετικές εργασίες είτε στη μελέτη του κυρίως εν προκειμένω έργου, είτε στο πλαίσιο διαχωρισμένου έργου, για την προστασία των προσώπων και της περιουσίας τους και της δημόσιας υποδομής. Γ) Ως προς τις εργασίες φρεζαρίσματος σε βάθος 8 εκ., αυτές γενικά είναι συνυφασμένες με τα έργα οδοποιίας, άλλωστε, συμπεριλήφθηκαν σε μικρότερο βάθος (4 εκ.) και στην αρχική μελέτη, δεν προκύπτει ότι εκτείνονται σε σπάνιο βάθος, και δεν γίνεται επίκληση κανενός παράγοντα που τις επέβαλε κατά τρόπο απρόβλεπτο. Τέλος, οι εργασίες ασφαλτόστρωσης δρόμων που δεν περιλαμβάνονταν στο αρχικό έργο, όμως προέκυψε ανάγκη να αποκατασταθούν μετά από την εκτέλεση έργων ύδρευσης και αποχέτευσης σε αυτούς, δεν παρουσιάζουν οποιαδήποτε συνάφεια με το φυσικό αντικείμενο του αρχικού - κυρίως έργου, συνιστούν επέκτασή του, ούτε είναι αναγκαίες, και μάλιστα απόλυτα, για την τελειοποίησή του, και, προφανώς, ανάγονται στην εκτέλεση διαφορετικού έργου. Εξάλλου, από το σύνολο των προαναφερόμενων, που αναφέρονται σε αποσπασματικό αντικείμενο επιμέρους εργασιών, συνάγεται ότι δεν συντρέχει ούτε η περίπτωση ανάθεσης συμπληρωματικού έργου, με τις προϋποθέσεις του άρθρου 132 παρ. 1 περ. β.