Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/Κλ.Τμ.7/193/2017

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ:..Με τα δεδομένα αυτά το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την υπό κρίση αίτηση, έσφαλε το Κλιμάκιο σχετικά με την επιβολή του όρου να αναγραφεί στο συμβατικό κείμενο το συνολικό κόστος της ανάθεσης ποσού 3.456.000 με τη διευκρίνιση ότι καλύπτει αφενός τη μέγιστη δυνατή κατανάλωση των 584.000 κ.μ. ετησίως, αφετέρου και το κατασκευαστικό κόστος, καθώς η πρόβλεψη στο σχέδιο σύμβασης της μέγιστης ποσότητας ύδατος των 584.000 κ.μ. αναφέρεται στη μέγιστη δυναμικότητα των εγκαταστάσεων αφαλάτωσης (αποτελούμενη από δύο δεξαμενές των 800 κ.μ.Χ12 μήνες) και όχι στην τελικώς παρασχεθείσα κατ’ έτος ποσότητα αφαλατωμένου ύδατος, η οποία τόσο από το κείμενο της διακήρυξης και των συνοδευόντων αυτή τευχών όσο και από το έντυπο προσφοράς του αναδόχου προκύπτει σαφώς ότι αφορά στην ελάχιστη εγγυημένη ποσότητα των 300.000 κ.μ. νερού ετησίως, την οποία και μόνο καλύπτει η προσφερόμενη τιμή των 0,96 ευρώ ανά κ.μ., ήτοι των 3.456.000,00 ευρώ για το σύνολο της 12ετούς διάρκειας της σύμβασης, περιλαμβάνοντας στο ποσό αυτό και το λειτουργικό και κατασκευαστικό κόστος των σχετικών εγκαταστάσεων. 

Ομοίως και ως προς τους λοιπούς δύο όρους περί δυνατότητας καταβολής πρόσθετης αμοιβής στην ανάδοχο και επαύξησης του συμβατικού αντικειμένου, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η νομιμότητά τους δεν είναι δυνατόν να κριθεί κατά το στάδιο του προσυμβατικού ελέγχου, αλλά όταν ανακύψει το σχετικό ζήτημα κατά την εκτέλεση της σύμβασης αυτής και μόνον υπό τη συνδρομή των προϋποθέσεων που ορίζουν, κατά περίπτωση, οι διατάξεις του π.δ/τος 59/2007 και οι αντίστοιχες διατάξεις του ισχύοντος, κατά τον κρίσιμο χρόνο της ανάθεσης των νέων εργασιών, εκδοθέντος κατ’ άρθρο 209 παρ. 2 ν. 3463/2006, προεδρικού διατάγματος περί ρύθμισης της παροχής υπηρεσιών προς τους Δήμους και μέχρι τότε του ήδη ισχύοντος π.δ/τος 28/1980 (VI Τμήμ. ΕΣ 1907/2013, 95/2008).Κατ’ ακολουθίαν αυτών που προηγουμένως κρίθηκαν η υπό κρίση αίτηση ανάκλησης και η παρέμβαση πρέπει να γίνουν δεκτές . Να ανακληθεί η 100/2013 πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου...

Δαπάνες δημοσίευσης κειμένου προκήρυξης για την πλήρωση οργανικών θέσεων μόνιμου προσωπικού.(...) Με την ως άνω διάταξη καταλείπεται στα αρμόδια διοικητικά όργανα διακριτική ευχέρεια να συμπεριλάβουν στο κείμενο της περίληψης και άλλα ουσιώδη, κατά την κρίση τους, στοιχεία της προκήρυξης, πέραν των οριζόμενων ως υποχρεωτικών, χωρίς όμως σε καμία περίπτωση να αναιρείται ο περιληπτικός χαρακτήρας του προς δημοσίευση κειμένου και τούτο, για να αποφεύγεται η υπέρμετρη επιβάρυνση της υπηρεσίας με το κόστος δημοσιεύσεων που δεν συμβάλλουν στην εκπλήρωση του προαναφερθέντος σκοπού (πρβλ. ΙV Τμήμα 174/2003, VII Τμήμα 160/2007, 152/2008, 36, 135, 166/2009 κ.ά.).(...)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην προηγούμενη σκέψη, το Τμήμα κρίνει ότι το εκτεινόμενο σε έξι (6) σελίδες δημοσιευθέν κείμενο δεν συνιστά περίληψη της προκήρυξης, αφού, κατά παράβαση της διάταξης της παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 3584/2007, αφενός περιέχει αυτούσια όλα τα επί μέρους κεφάλαια αυτής και δεν περιορίζεται στην περιληπτική αναφορά των κατά νόμο απαιτουμένων ως ουσιωδών, προκειμένου να εξασφαλιστεί το απαραίτητο ελάχιστο όριο δημοσιότητας, στοιχείων και αφετέρου δεν αναφέρει τον αριθμό του φύλλου της Εφημερίδος της Κυβερνήσεως, στο οποίο είχε δημοσιευθεί η προκήρυξη. Κατόπιν αυτών η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη και για το λόγο αυτό το επίμαχο χρηματικό ένταλμα δεν πρέπει να θεωρηθεί.

Παροχή υπηρεσιών συντήρησης του πληροφοριακού συστήματος :Με δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο  άγεται στην κρίση ότι η  από 12.4.2012 σύμβαση συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης των εγκατεστημένων στο Γενικό Νοσοκομείο  ... προγραμμάτων, νομίμως συνήφθη απευθείας με την εταιρεία «....» διότι, σύμφωνα με την από 20.3.2000 αρχική σύμβαση προμήθειας των προγραμμάτων αυτών, οι επίμαχοι όροι της οποίας δεν προκύπτει ούτε η Επίτροπος προβάλλει ότι έχουν τροποποιηθεί αλλά αντιθέτως από την  ανωτέρω συμβολαιογραφική πράξη εμμέσως συνάγεται ότι έχουν διατηρηθεί αμετάβλητοι, η προαναφερόμενη εταιρεία, ως δημιουργός των σχετικών προγραμμάτων λογισμικού, έχει διατηρήσει την κυριότητα του πηγαίου κώδικά τους καθώς και τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, παραχωρώντας το δικαίωμα χρήσης μόνο αυτών στο Νοσοκομείο, με συνέπεια να καθίσταται η μοναδική που μπορεί νόμιμα να παρέχει υπηρεσίες συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης αυτών για όσο χρονικό διάστημα το Νοσοκομείο χρησιμοποιεί τα δημιουργηθέντα από αυτή προγράμματα (πρβλ. IV Τμ. 32/2011). Εξάλλου, το μνημονευόμενο οικ.31706/18.3.2011 έγγραφο του Γ.Γ. του Υ.Υ.Κ.Α. δεν αποτελεί έρεισμα της επίμαχης ανάθεσης, αφού και στην ίδια πράξη επιστροφής αναφέρεται ότι αυτό στερείται κανονιστικού χαρακτήρα. Περαιτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι μη νομίμως αποφασίσθηκε  αποκλειστικώς από το Δ.Σ. του Νοσοκομείου ... η απευθείας ανάθεσης της επίμαχης  σύμβασης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 27 παρ. 11 του ν. 3867/2010, καθόσον η  συνολικά απαιτούμενη για την παροχή των επίμαχων υπηρεσιών δαπάνη εντός του έτους 2012, ανερχόμενη  σε 5.000,00 ευρώ μηνιαίως, υπερβαίνει το όριο των 45.000,00 ευρώ. Το Κλιμάκιο, όμως, συνεκτιμώντας ότι συντρέχουν λόγοι  αποκλειστικότητας του παρόχου των επίμαχων υπηρεσιών καθώς και όσων περαιτέρω διαλαμβάνονται στο έγγραφο επανυποβολής του εντάλματος, αναφορικά με το κόστος συντήρησης των νεότερων εφαρμογών του πληροφοριακού συστήματος, κρίνει ότι τα όργανα του Νοσοκομείου δεν ενήργησαν με πρόθεση καταστρατήγησης των κείμενων διατάξεων αλλά συγγνωστώς υπέλαβαν ότι η εντελλόμενη δαπάνη είναι νόμιμη. Ως εκ τούτου, δικαιολογείται κατ’ εξαίρεση, η θεώρηση του επίμαχου χρηματικού εντάλματος λόγω συγγνωστής πλάνης των αρμοδίων οργάνων του Γενικού Νοσοκομείου .... 

Αμοιβή της εταιρείας «…» ενόψει εν μέρει εκτέλεσης της σύμβασης για «προετοιμασία και κατάθεση φακέλου υποψηφιότητας του Δήμου για υποβολή προτάσεων χρηματοδότησης στα πλαίσια των ευρωπαϊκών ανταγωνιστικών προγραμμάτων.(...) Με αυτά τα δεδομένα η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, διότι  οι ανατεθείσες εργασίες, που συνίστανται στην υποβολή προτάσεων περιεχομένου περιβαλλοντικού, χρηματοοικονομικού και διασυνοριακής συνεργασίας στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων, ώστε ο Δήμος να ενταχθεί σε αυτά και να εκμεταλλευτεί τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, δεν έχουν εξειδικευμένο χαρακτήρα αλλά ανάγονται στις αρμοδιότητες της Διεύθυνσης Προγραμματισμού, Οργάνωσης και Πληροφορικής του Δήμου. Περαιτέρω, στον Οργανισμό του Δήμου προβλέπονται θέσεις προσωπικού πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης καθώς και ειδικές θέσεις συμβούλων και συνεργατών, προσωπικού δηλαδή που, στο πλαίσιο της επαγγελματικής εμπειρίας και των σπουδών του, είναι σε θέση να προσεγγίσει τα ευρωπαϊκά προγράμματα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για το Δήμο και να αξιοποιήσει τις αναγκαίες πληροφορίες, ώστε να εξασφαλισθεί η συμμετοχή του Δήμου σε αυτά. Για τις εργασίες δε αυτές δεν απαιτούνται αυξημένα προσόντα ή ειδικές γνώσεις σε ένα συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο (πρβλ. ΚΠΕΔ στο VII Tμ. 355/2016, 384/2013, 25/2012). Ακολούθως, πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός του Δήμου περί έλλειψης προσωπικού, καθώς στην αρμόδια Διεύθυνση υπηρετούν 5 υπάλληλοι που μπορούν να συνεπικουρούνται και από άλλους υπαλλήλους ή από Ομάδες Εργασίας που συγκροτούνται για αυτό το σκοπό με απόφαση του Δημάρχου (άρθρο 24 του Ο.Ε.Υ.) και στην Τεχνική Έκθεση των ανατεθεισών εργασιών ρητά προβλέπεται ότι αρκούν τρία άτομα για τη διεκπεραίωσή τους. Τέλος, στην οικεία Τεχνική Έκθεση αναφέρονται τα άτομα που απαιτούνται για       την προετοιμασία υποβολής φακέλου για καθένα των τριών προγραμμάτων,     ο προβλεπόμενος χρόνος εργασίας αυτών σε ανθρωπομήνες και το κόστος κάθε ανθρωπομήνα, ανάλογα με την ειδικότητα και τα καθήκοντα εκάστου των απασχολουμένων και ο σχετικός λόγος διαφωνίας πρέπει να απορριφθεί.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ-Αποκατάσταση και ενίσχυση λειτουργίας του δικτύου στα εγγειοβελτιωτικά έργα Ν..Με τα δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο άγεται στην κρίση ότι η ελεγχόμενη προγραμματική σύμβαση δεν έχει το κατά νόμο αναγκαίο περιεχόμενο, δοθέντος ότι:Α) κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 100 παρ. 2 (α) του ν. 3852/2010, το αντικείμενο αυτής δεν ορίζεται στο σύνολό του με σαφήνεια στο συμβατικό κείμενο, αφού οι συμβαλλόμενοι αναφέρονται γενικά και αόριστα σε «εκτέλεση εργασιών πρόληψης και αποκατάστασης ζημιών από πλημμύρες», οι οποίες δεν εξειδικεύονται σε συγκεκριμένα υποέργα, τοπικά και χρονικά προσδιοριζόμενα, που πρόκειται να εκτελεσθούν στο πλαίσιο υλοποίησης του γενικότερου έργου «Αποκατάσταση και ενίσχυση λειτουργίας του δικτύου στα εγγειοβελτιωτικά έργα Ν. ... για αποφυγή πλημμυρών λόγω των καταστροφικών πυρκαγιών». Η αοριστία αυτή επιτείνεται από την ασάφεια κατά τον προσδιορισμό της προϋπολογιζόμενης δαπάνης της σύμβασης ...Β) κατά παράβαση της αρχής της ορθής δημοσιονομικής διαχείρισης, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι της κατάρτισης της επίμαχης σύμβασης προηγήθηκε η σύνταξη αναλυτικού προϋπολογισμού, έστω και κατά προσέγγιση, ώστε να προσδιοριστεί το κόστος των έργων που πρόκειται να εκτελεσθούν, με βάση το ύψος του οποίου (κόστους) προσδιορίστηκε η συνολική δαπάνη της σύμβασης και η αντίστοιχη οικονομική υποχρέωση της Περιφέρειας ..(...)Κατ’ ακολουθίαν αυτών, το Κλιμάκιο κρίνει ότι συντρέχουν νόμιμοι λόγοι που κωλύουν την υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου προγραμματικής σύμβασης.

ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/271/2016.

Προμήθειες...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη σκέψη ΙΙ της παρούσας, ως προς την πρώτη αναδειχθείσα από το Κλιμάκιο πλημμέλεια, ήτοι ότι δεν προϋπολογίσθηκε από την αναθέτουσα αρχή η αξία του δικαιώματος προαιρέσεως, το Τμήμα κρίνει ότι το δικαίωμα προαίρεσης περιγράφηκε με σαφήνεια στη διακήρυξη, τόσο ποιοτικά με τους όρους που τέθηκαν στις τεχνικές περιγραφές (παρ. 2.3.7), όσο και ποσοτικά με τον προσδιορισμό του χρονικού ορίου παροχής της συντήρησης, ενώ οι οικονομικοί φορείς που υπέβαλαν προσφορά υπολόγισαν και ανέλυσαν, όπως απαιτείτο από την διακήρυξη, στην οικονομική προσφορά τους το κόστος της εν λόγω συντήρησης και αξιολογήθηκαν γι' αυτό. Περαιτέρω, κατά το χρόνο υποβολής προσφορών, υποβλήθηκαν εγγράφως αιτήματα παροχής διευκρινίσεων από συνολικά είκοσι έναν (21) οικονομικούς φορείς, οι δέκα οκτώ (18) εκ των οποίων, αιτήθηκαν τη λήψη του πλήρους τεύχους των τεχνικών προδιαγραφών, με την αποστολή σχετικής δηλώσεως εμπιστευτικότητας, ως ειδικώς προβλεπόταν στην παράγραφο 13 του Παραρτήματος Β της υπ' αριθ. 28/2016 Διακήρυξης, ενώ δέκα πέντε (15) εξ αυτών ζήτησαν να πραγματοποιήσουν επιτόπια επίσκεψη στα σημεία εγκατάστασης του συστήματος. Επιπλέον, το σύνολο των οικονομικών φορέων που κατέθεσαν τελικώς προσφορά στην εν λόγω διαγωνιστική διαδικασία, συμπεριέλαβε στην οικονομική του προσφορά το κόστος της συντήρησης του συστήματος (προαίρεση), ο δε ανάδοχος της παρούσας διαγωνιστικής διαδικασίας προέκυψε κατόπιν συνυπολογισμού του προσφερόμενου κόστους στην συγκριτική τιμή. Μάλιστα, η κρίσιμη προαίρεση (συντήρηση) προσφέρθηκε από την ήδη παρεμβαίνουσα ένωση με ετήσιο κόστος 224.210,37 πλέον Φ.Π.Α. που αντιστοιχεί σε ποσοστό μόλις 1,85% επί της συνολικής προσφερόμενης τιμής (από τη διακήρυξη παρεχόταν ευχέρεια το ετήσιο κόστος συντήρησης να ανέρχεται μέχρι και στο 6% του συνολικού κόστους του έργου). Για το λόγο αυτό, άλλωστε, η ήδη παρεμβαίνουσα ένωση κλήθηκε από την αναθέτουσα αρχή και έδωσε εξηγήσεις σχετικά με την έκπτωση που παρείχε, η οποία διαπιστώθηκε το πρώτον ως υπερβολικά χαμηλή (βλ. σχετικά την από 24.12.2018 και υπ' αριθ. .... Απόφαση του Γενικού Γραμματέα Δημόσιας Τάξης). Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι το δικαίωμα προαίρεσης, παρότι δεν συνυπολογίστηκε στο σχετικό χωρίο της διακήρυξης που αφορά την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, δεν δημιούργησε επί της ουσίας στρέβλωση του ανταγωνισμού, ούτε οδήγησε σε καταστρατήγηση των διατάξεων του νόμου. Περαιτέρω, ως προς τη δεύτερη αναδειχθείσα πλημμέλεια, ορθά το Κλιμάκιο με την προσβαλλόμενη Πράξη του διαπίστωσε ότι μη νομίμως το δικαίωμα προαιρέσεως δεν περιβλήθηκε των απαιτούμενων διατυπώσεων δημοσιότητας, δεδομένου ότι δεν συμπεριελήφθη στο αντικείμενο και στη συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη της προμήθειας, όπως τα στοιχεία αυτά καθορίστηκαν στην περίληψη της διακήρυξης που εστάλη για δημοσίευση στον ελληνικό τύπο, στο Φ.Ε.Κ., αλλά και στο Συμπλήρωμα της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όμως το Τμήμα, κρίνει ότι ουδόλως από την παράλειψη της δημοσίευσης αυτής επήλθε νόθευση του ελεύθερου και υγιούς ανταγωνισμού και παραβίαση των αρχών της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης των συμμετεχόντων Και τούτο, συνεκτιμώντας τα ακόλουθα: 1) τέσσερις (4) οικονομικοί φορείς κατέθεσαν προσφορά στην εν λόγω διαγωνιστική διαδικασία, 2)στη δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκήρυξη αναγράφονταν η ηλεκτρονική διεύθυνση, στην οποία αναρτήθηκε το πλήρες κείμενο της διακήρυξης, με αποτέλεσμα, μέσω της διαδικτυακής αυτής ανάρτησης, να παρασχεθεί σε κάθε ενδιαφερόμενο η δυνατότητα άμεσης πρόσβασης στο αναλυτικό περιεχόμενό της και επομένως και στο επίμαχο δικαίωμα προαίρεσης, 3) οι όροι ενεργοποίησης και του περιεχόμενου του δικαιώματος αυτού ρυθμίζονται σαφώς με τους όρους (παρ. 2.3.7) που τίθενται επί των τεχνικών προδιαγραφών της διακήρυξης. Περαιτέρω, η προκήρυξη καθώς και τα λοιπά συμβατικά τεύχη είχαν αναρτηθεί εξ αρχής αφενός στην ιστοσελίδα της αναθέτουσας αρχής www.astynomia.gr και αφετέρου στην αντίστοιχη ιστοσελίδα του ΕΣΗΔΗΣ www.promitheus.gov.gr. Αναλυτικότερα, στη δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (φύλλο 524/16.12.2016) και στον εθνικό τύπο περίληψη, αναφέρεται ρητά ότι το πλήρες κείμενο της διακήρυξης και τα λοιπά συμβατικά τεύχη θα αναρτούνταν στην ιστοσελίδα του ΕΣΗΔΗΣ www.promitheus.gov.gr...Ανακαλεί την 159/2019 Πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Καταβολή αμοιβής για τον καθαρισμό αντιπυρικών ζωνών:Με δεδομένα αυτά, ο ανάδοχος δεν ανέθεσε την εκτέλεση των επίμαχων εργασιών σε υπεργολάβο (άρθρο 58 του ν. 4412/2016), όπως εσφαλμένα υπολαμβάνεται με τον πρώτο λόγο διαφωνίας, αλλά εκτέλεσε ο ίδιος το σύνολο του αντικειμένου της σύμβασης με μηχανήματα που νομίμως κατείχε, είτε ως κύριος είτε ως μισθωτής αυτών. Περαιτέρω, επειδή ο Δήμος δεν διέθετε τα μηχανήματα και τους χειριστές που απαιτούνταν για την εκτέλεση της επίμαχης υπηρεσίας, δικαιολογείται η ανάθεσή της σε τρίτο ιδιώτη. Ωστόσο, από τα έγγραφα της σύμβασης (44/25.7.2017 μελέτη και συμβατικό κείμενο) δεν τεκμηριώνεται ο προϋπολογισμός της υπηρεσίας στο ποσό των 20.000 ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α., το οποίο συμπίπτει με το ανώτατο όριο για την προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης. Συγκεκριμένα, δεν αναφέρονται, έστω κατά προσέγγιση, ο τόπος εκτέλεσης των υπηρεσιών καθαρισμού, η επιφάνεια των ζωνών που θα καθαριστούν καθώς και οι ώρες εργασίας των μηχανημάτων και των χειριστών τους που συνιστά κρίσιμο μέγεθος, διότι από τον πολλαπλασιασμό των ωρών εργασίας με το κόστος των 60 ευρώ/ώρα εξάγεται η εκτιμώμενη αξία της υπηρεσίας. Αντίθετα, η επίμαχη μέθοδος υπολογισμού της εκτιμώμενης αξίας, σύμφωνα με την οποία ο ανάδοχος θα απασχολήσει τα μηχανήματα και το προσωπικό του μέχρι να συμπληρωθεί το όριο των 20.000 ευρώ, είναι αυθαίρετη και καταστρατηγεί τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, διότι επιτρέπει τη διάθεση του ποσού των 20.000 ευρώ χωρίς να προκύπτει ότι αυτό προορίζεται για τη θεραπεία μίας εκ των προτέρων προσδιορισμένης και μετρήσιμης δημοτικής ανάγκης. Τέλος, η εκτέλεση των επίμαχων εργασιών κατά τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο 2017 παραβιάζει την αρχή της αποδοτικότητας, ειδικότερης εκδήλωσης της αρχής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, η οποία επιβάλλει να επιτυγχάνεται η βέλτιστη δυνατή σχέση μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων (άρθρο 33 περ. α΄ υποπερ. ββ΄ του ν. 4270/2014). Ειδικότερα, οι εργασίες καθαρισμού αντιπυρικών ζωνών πρέπει να εκτελούνται μετά το πέρας των εαρινών βροχοπτώσεων, προκειμένου να διασφαλίζεται ότι κατά την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, που διαρκεί από την 1η Μαΐου έως την 31η Οκτωβρίου κάθε έτους (άρθρο 1 παρ. 6 της 12030 Φ.109.1/19.5.1999 κοινής υπουργικής απόφασης, B΄ 713), δεν θα δυσχεραίνεται η πρόσβαση των πυροσβεστικών οχημάτων σε αυτές. Συνεπώς, ο στόχος να είναι καθαρές οι ζώνες κατά την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου δεν εξυπηρετείται στο βέλτιστο βαθμό με την ανάθεση του καθαρισμού τους στο τέλος του φθινοπώρου, διότι είναι πιθανό, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, να προκληθούν εκ νέου κατολισθήσεις, πτώσεις βράχων, δέντρων και θάμνων από ισχυρές βροχοπτώσεις και έντονα καιρικά φαινόμενα κατά τη διάρκεια του χειμώνα που έπεται.

Με τις ανωτέρω διατάξεις προβλέπεται ο θεσμός των προγραμματικών συμβάσεων, οι οποίες αποτελούν συμφωνίες που θέτουν το γενικό πλαίσιο για την οργάνωση και διαχείριση δημοσίων υπηρεσιών και την άσκηση κρατικών δραστηριοτήτων δια μέσου των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης ή της καθ΄ ύλην αποκεντρωμένης διοίκησης, με τη μελέτη και εκτέλεση έργων και προγραμμάτων ανάπτυξης μιας περιοχής και την παροχή υπηρεσιών κάθε είδους (βλ. Πράξη 195/2006 VII Τμ. Ελ. Συν.). Στις συμβάσεις δε αυτές απαιτείται, κατά τη ρητή διατύπωση του νόμου, να καθορίζεται, κατά τρόπο σαφή και ορισμένο, μεταξύ άλλων, το αντικείμενο και το ειδικότερο περιεχόμενο των υποχρεώσεων των μερών, δηλαδή των μελετών, έργων, προγραμμάτων ανάπτυξης και υπηρεσιών κάθε είδους που αναλαμβάνουν να εκτελέσουν οι συμβαλλόμενοι φορείς, καθώς και ο προϋπολογισμός τους (βλ. Πράξεις 3, 60/2007, 179, 180/2006 VII Τμ.). Ειδικότερα, απαιτείται, μεταξύ άλλων, α) να καθορίζονται ειδικά και με σαφήνεια τα δικαιώματα, οι υποχρεώσεις των συμβαλλομένων μερών, από τα οποία να προκύπτει η συμβολή κάθε μέρους στην υλοποίηση της σύμβασης, τυχόν ποινικές ρήτρες σε περίπτωση παράβασης των όρων της σύμβασης και το αντικείμενο αυτής, οι συγκεκριμένες δηλαδή υπηρεσίες, έστω και ανά κατηγορίες που θα παρασχεθούν, και το περιεχόμενο αυτών, β) να προσδιορίζεται ο αναλυτικός προϋπολογισμός (κοστολόγηση) των επί μέρους (κατηγοριών) υπηρεσιών, έστω και κατά προσέγγιση, έτσι ώστε από το άθροισμα των επιμέρους προϋπολογισμών να προκύπτει και, επομένως, να δικαιολογείται ο συνολικός προϋπολογισμός της προγραμματικής σύμβασης (δεν αρκεί δηλαδή απλή αναφορά του συνολικού προϋπολογισμού), καθώς και γ) να αναγράφεται το αναλυτικό χρονοδιάγραμμα αυτών - κυρίως δε στις περιπτώσεις τμηματικής καταβολής του οριζόμενου στη σύμβαση ποσού για την παροχή των προβλεπόμενων υπηρεσιών, όπου θα πρέπει να υπάρχει συσχέτιση των παρασχεθεισών εργασιών προς το τμηματικώς καταβαλλόμενο (σε συγκεκριμένες ημερομηνίες) ποσό της σύμβασης, όπου δηλαδή θα πρέπει να υπάρχει αντιστοιχία του χρονοδιαγράμματος εργασιών προς το χρονοδιάγραμμα τμηματικών καταβολών του ανωτέρω ποσού - το οποίο (χρονοδιάγραμμα) δεν μπορεί καταρχήν να ταυτίζεται με το χρόνο περαίωσης των ανατεθεισών εργασιών (διάρκεια της σύμβασης), καθόσον στην περίπτωση αυτή ο νόμος δεν θα απαιτούσε ρητώς στο περιεχόμενο της σύμβασης να ορίζονται ξεχωριστά (ως διαφορετικά μεγέθη) το χρονοδιάγραμμα και η διάρκεια αυτής. Και τούτο διότι μέσω του ανωτέρω ειδικότερου προσδιορισμού του περιεχομένου της προγραμματικής σύμβασης διασφαλίζεται: α) η εξοικονόμηση πόρων με τη διάθεση των απολύτως αναγκαίων χρημάτων, προσώπων και υλικών για την εκτέλεση των μελετών, έργων και των εν γένει αναπτυξιακών προγραμμάτων και η διαφάνεια των χρηματοδοτήσεων, καθώς και β) η μη καταστρατήγηση της διάταξης του άρθρου 225 του Δ.Κ.Κ. με την κατ΄ ουσία επιχορήγηση από Ο.Τ.Α., κυρίως α΄ και β΄ βαθμού, δημοτικών επιχειρήσεων που μετέχουν στην προγραμματική σύμβαση ως αντισυμβαλλόμενοί τους (κατά παράβαση του άρθρου 270 παρ. 1 του ν. 3463/2006 σε συνδυασμό με το άρθρο 277 παρ. 8 του π.δ. 410/1995, (πρβλ. και πραξ. VI Τμ 30/2005, VI Τμ 46, 195/2006, VII Τμ 137/2007 κ.ά.). Τέλος, σύμφωνα με τη γενική αρχή της διαφάνειας, της διασφάλισης πραγματικού ανταγωνισμού του και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, δεν επιτρέπεται κατά τη σύναψη των συμβάσεων αυτών να τίθενται όροι που προβλέπουν τη δυνατότητα τροποποίησης, παράτασης ή συμπλήρωσής τους κατά την απόλυτα ελεύθερη βούληση των συμβαλλομένων. Τέτοιου είδους τροποποιήσεις, συμπληρώσεις ή παρατάσεις μπορεί κατ’ εξαίρεση να γίνουν δεκτές όταν το περιεχόμενο, η χρονική διάρκειά τους και η οικονομική επιβάρυνση που συνεπάγονται καθορίζονται εκ των προτέρων συγκεκριμένα στο αρχικό συμβατικό κείμενο.

Προγραμματικές συμβάσεις.Με τα δεδομένα αυτά, η σύναψη των άνω προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ του Δήμου ... και του Φο.Δ.Σ.Α. ...για τη συλλογή και μεταφορά αστικών στερεών αποβλήτων ήταν δυνατή, στο πλαίσιο δε αυτών των συμβάσεων επιτρεπτώς συμφωνήθηκε ότι οι καθυστερούμενες συμβατικές οφειλές του Δήμου προς το Φο.Δ.Σ.Α. δύναται να εξοφλούνται μέσω των παρακρατούμενων από τη Δ.Ε.Η. Α.Ε. εσόδων του Δήμου από το ανταποδοτικό τέλος καθαριότητας, ήτοι κατά τη διαδικασία που προβλέπεται για την πληρωμή της ετήσιας εισφοράς των δήμων προς τους Φο.Δ.Σ.Α., σύμφωνα με το άρθρο 9 του ν. 3854/2010. Επίσης, δεδομένου ότι οι εν λόγω προγραμματικές συμβάσεις, ως εκ της φύσης τους, καθορίζουν το γενικό πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλόμενων για την εκτέλεση των υπηρεσιών αποκομιδής και μεταφοράς απορριμμάτων, επιτρεπτώς, καταρχήν, η εκπλήρωση του συμβατικού τους αντικειμένου χώρισε κατόπιν κατάρτισης εκτελεστικών συμβάσεων μεταξύ του Φο.Δ.Σ.Α. και τρίτων ιδιωτών, η νομιμότητα των οποίων πάντως δεν δύναται να εξετασθεί στο πλαίσιο ελέγχου των ήδη κρινόμενων δαπανών, που ερείδονται αποκλειστικά στις προγραμματικές συμβάσεις. Ωστόσο, οι προγραμματικές αυτές συμβάσεις δεν είναι νόμιμες, διότι δεν έχουν το ελάχιστο νόμιμο αναγκαίο περιεχόμενο. Ειδικότερα, δεν προκύπτει από το περιεχόμενό τους ή από τα στοιχεία του φακέλου ότι συνέτρεξαν συγκεκριμένοι και σαφείς αντικειμενικοί λόγοι που καθιστούσαν αδύνατη την εκ μέρους του Δήμου ... άσκηση της αρμοδιότητάς του για τη συλλογή και μεταφορά των στερεών αποβλήτων της Νήσου ... με ίδια μέσα, καθόσον ούτε στο κείμενο των συμβάσεων ούτε στις εγκριτικές αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου ... αναφέρονται συγκεκριμένα στοιχεία, από τα οποία να προκύπτει πράγματι η αδυναμία του Δήμου να εκτελέσει τις επίμαχες υπηρεσίες διά των αρμοδίων υπηρεσιών του, αλλά γίνεται μόνον αόριστη επίκληση της μη επάρκειας της υλικοτεχνικής υποδομής και του προσωπικού του. Επίσης, οι συμβάσεις αυτές δεν περιλαμβάνουν αναλυτικό προϋπολογισμό (κοστολόγηση) των υπηρεσιών ή των επιμέρους κατηγοριών υπηρεσιών σε αντιστοιχία με συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών (λ.χ. κόστος μισθοδοσίας, κόστος χρήσης μηχανημάτων ή οχημάτων κ.λπ.), έστω και κατά προσέγγιση, έτσι ώστε από το άθροισμα των επιμέρους προϋπολογισμών να προκύπτει και, επομένως, να δικαιολογείται ο συνολικός προϋπολογισμός τους. Αντιθέτως, σ’ αυτές περιλαμβάνονται αορίστως κατ’ αποκοπή ποσά που προορίζονται για τη χρηματοδότηση των εν λόγω υπηρεσιών, η δε αοριστία ως προς τη μέθοδο υπολογισμού της προϋπολογιζόμενης δαπάνης τους επιτείνεται ιδιαίτερα από το ότι οι δύο προγραμματικές συμβάσεις, αν και αφορούν σε χρονικά διαστήματα με διαφορετική διάρκεια –η πρώτη έχει διάρκεια πέντε μηνών (από 28.7.2016 έως 31.12.2016) ενώ η δεύτερη έχει ετήσια διάρκεια (από 17.1.2017 έως 16.1.2018) - εντούτοις έχουν ακριβώς το ίδιο οικονομικό αντικείμενο. Εξάλλου, ούτε στο κείμενο των προγραμματικών συμβάσεων προσδιορίζεται σαφώς ούτε επισυνάπτεται σ’ αυτές, ως παράρτημα, το χρονοδιάγραμμα εκτέλεσής τους. Τέλος, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει αναμφίβολα ότι ο δικαιούχος της εντελλόμενης με το 16, οικονομικού έτους 2018, χρηματικό ένταλμα δαπάνης, που αφορά στο έτος 2017, δεν έχει εισπράξει το αντίστοιχο ποσό από τη Δ.Ε.Η. Α.Ε. μέσω της διαδικασίας παρακράτησης δημοτικών εσόδων, κατά το σχετικό όρο της προγραμματικής σύμβασης, δεδομένου ότι με την προσκομιζόμενη 15151/6.12.2017 βεβαίωση του Δημοτικού Ταμία του Δήμου ... βεβαιώνεται μόνο για το έτος 2016 ότι δεν έχει καταβληθεί η οφειλόμενη εισφορά μέσω της παραπάνω διαδικασίας.

Προγραμματική σύμβαση.Με δεδομένα τα ανωτέρω γίνονται δεκτά τα ακόλουθα: Δοθέντος ότι είναι επιτρεπτή η σύναψη προγραμματικής σύμβασης μεταξύ πρωτοβάθμιου Ο.Τ.Α. και Φο.Δ.Σ.Α. για την ανάθεση στον τελευταίο των εργασιών συλλογής και μεταφοράς αστικών στερεών αποβλήτων, νομίμως συνάφθηκε εν προκειμένω η από 17.3.2017 προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Δήμου ... και της .... Α.Ε. με αντικείμενο όχι μεν την εξ ολοκλήρου ανάθεση των εργασιών αυτών -σε σχέση με τα απόβλητα συσκευασίας- στη ... Α.Ε., αλλά τις επιμέρους ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν προκειμένου να είναι σε θέση ο Δήμος να εκτελέσει τις εν λόγω εργασίες. Νομίμως, συνεπώς, προβλέφθηκε και η κάλυψη του αναφυόμενου στο πλαίσιο της προγραμματικής αυτής σύμβασης διοικητικού κόστους των παρεχόμενων από τη .... υπηρεσιών, χωρίς τούτο να συνιστά παραβίαση των όρων της προηγουμένως συναφθείσας εξαετούς σύμβασης συνεργασίας μεταξύ του Δήμου ..., της .... Α.Ε. και της .... Α.Ε., εφόσον, άλλωστε, στο κείμενο αυτής γινόταν μνεία ότι ο Δήμος επρόκειτο να αναλάβει το σύνολο των δαπανών που θα ανέκυπταν στο πλαίσιο εκτέλεσης από μέρους του των εργασιών συλλογής και μεταφοράς των αποβλήτων συσκευασίας. Η δε προβλεπόμενη από την άνω προγραμματική σύμβαση προκαταβολή του 30% του συνολικού κόστους αυτής, δεν αντίκειται στο νόμο.(..) Εντούτοις, ο τρόπος προσδιορισμού του διοικητικού κόστους παροχής των υπηρεσιών της .... Α.Ε. για την εκτέλεση του αντικειμένου της συγκεκριμένης προγραμματικής σύμβασης, ήτοι σε σχέση με την εκτιμώμενη συνολική ποσότητα αστικών στερεών αποβλήτων που παράγει ο Δήμος, δεν είναι νόμιμος. Τούτο, διότι η εν λόγω ποσότητα συνιστά κριτήριο προσδιορισμού της συμμετοχής έκαστου δήμου στο κόστος ετήσιας διαχείρισης της .... ως Φο.Δ.Σ.Α., ήτοι σε σχέση με τις υπηρεσίες διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων, οι οποίες, μάλιστα, αφορούν σε εργασίες μεταφόρτωσης, προσωρινής αποθήκευσης και επεξεργασίας αστικών στερεών αποβλήτων, τις οποίες παρέχει ο Φο.Δ.Σ.Α., και όχι σε σχέση με τις -διενεργούμενες στο πλαίσιο του όλως αυτοτελούς συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων συσκευασίας- εργασίες συλλογής και μεταφοράς αυτών (αποβλήτων συσκευασίας). Πρόκειται, επομένως, για ένα όλως απρόσφορο κριτήριο, που δεν συμμορφώνεται με την επιταγή για χρηστή δημοσιονομική διαχείριση... Κατ’ ακολουθία, η εντελλόμενη με το επίμαχο χρηματικό ένταλμα δαπάνη είναι εν μέρει μη νόμιμη και, ως εκ τούτου, αυτό δεν δύναται να θεωρηθεί.