ΕΣ.ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/249/2025

Το ΣΤ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε το σχέδιο τροποποιητικής (συμπληρωματικής) σύμβασης για την «Ενεργειακή αναβάθμιση εγκαταστάσεων ύδρευσης και αποχέτευσης» της Δ.Ε.Υ.Α. Ξυλοκάστρου - Ευρωστίνης. Η τροποποίηση, η οποία αυξάνει το αρχικό συμβατικό τίμημα κατά 228.200,00 ευρώ (10,1%), κρίθηκε «ουσιώδης» και υποβλήθηκε σε προσυμβατικό έλεγχο. Οι πρόσθετες προμήθειες και εργασίες κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση της αρχικής σύμβασης, καθώς διαπιστώθηκαν σοβαρές φθορές και διαβρώσεις σε δομικά μέρη και ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό. Η απόφαση έκρινε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 337 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 4412/2016, καθώς η αλλαγή αναδόχου θα ήταν ασύμφορη για τεχνικούς λόγους συμβατότητας, ενώ η αύξηση παραμένει εντός του επιτρεπόμενου ορίου του 50%. Κατόπιν τούτων, δεν κωλύεται η υπογραφή της συμπληρωματικής σύμβασης.

ΕΡΓΑ.ζητείται παραδεκτώς ..., η αναθεώρηση της 2491/2012 απόφασης του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία απορρίφθηκε αίτηση του ήδη αιτούντος Ελληνικού Δημοσίου για ανάκληση της 238/2012 πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Με την πράξη αυτή το Κλιμάκιο αφ’ ενός μεν απείχε του ελέγχου του υποβληθέντος σε αυτό σχεδίου της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου «Διευθέτηση ρέματος Εσχατιάς .., ..., διότι είχαν ήδη ολοκληρωθεί, αφ’ ετέρου δε, έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου για τις εργασίες που αφορούν στην αντικατάσταση του ξυλότυπου/μεταλότυπου της πλάκας οροφής του αγωγού του ρέματος, μήκους 914 μέτρων, με ειδικό μεταλότυπο, με την αιτιολογία ότι δεν οφείλονται σε απρόβλεπτες κατά το χρόνο εκτέλεσης του έργου  περιστάσεις, αλλά συνιστούν βελτίωση της ποιότητας του τεχνικού αντικειμένου του έργου. (..)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις ΙΙ και ΙΙΙ της παρούσας, το παρόν Τμήμα κρίνει ότι, καθόσον αφορά τις εργασίες της ανωτέρω 1ης Σ.Σ.Ε., που αφορούν: 1) την αμοιβή για την εκπόνηση της τροποποιημένης οριστικής μελέτης της άρσης της στένωσης .., 2) την αποκατάσταση του πρανούς του Κηφισού ποταμού στην περιοχή του Κόκκινου Μύλου, 3) την τοποθέτηση παραμένοντα ξυλοτύπου για την κατασκευή των τοιχίων ... 4) την αύξηση της πυκνότητας σκυροδέματος ποιότητας ..., ορθώς το VI Τμήμα, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, ερμήνευσε και εφάρμοσε το νόμο και δεν υπέπεσε σε νομική πλάνη κρίνοντας ότι το Ε΄ Κλιμάκιο στερείτο της κατά χρόνο αρμοδιότητας για τον έλεγχο νομιμότητας της ανωτέρω 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης κατά το μέρος τούτο, αφού οι εργασίες αυτές έχουν ήδη εκτελεστεί, ενώ δεν έχουν προηγουμένως εγκριθεί ως «επείγουσες» πρόσθετες εργασίες, ούτε προκύπτει η πλήρωση των λοιπών τυπικών προϋποθέσεων του άρθρου 56 του ν. 3669/2008 (σύνταξη τεχνικής περιγραφής των εργασιών από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία με αιτιολόγηση του επείγοντος και εκτίμηση της δαπάνης). ...Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η υπό κρίση αίτηση αναθεώρησης, καθώς και η υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να απορριφθούν, κωλυομένης ως εκ τούτου της υπογραφής του υποβληθέντος για έλεγχο νομιμότητας σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου 

Κατασκευή έργων αντιπλημμυρικής προστασίας:..Με τα δεδομένα αυτά, και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι εργασίες κατασκευής των παράπλευρων οδών του ρέματος, δεν είναι συμπληρωματικές της σύμβασης κατασκευής έργων διευθέτησης της κοίτης του ρέματος "…" στο κατάντη τμήμα του μήκους 1557 m., κατά την έννοια του άρθρου 57 του Κώδικα Δημοσίων Έργων, πρωτίστως διότι δεν παρουσιάζουν συνάφεια με το φυσικό αντικείμενο του έργου, όπως αυτό περιγράφεται στα συμβατικά τεύχη αυτού ούτε είναι αναγκαίες για την τεχνική τελειοποίησή του. Ειδικότερα, οι εν λόγω εργασίες δεν εξυπηρετούν την οριοθέτηση και διευθέτηση της κοίτης του εν λόγω ρέματος και την εν γένει αντιπλημμυρική προστασία των παραρεμάτιων περιοχών της λεκάνης απορροής αυτού, αλλά την κατασκευή οδών παραπλεύρως του ρέματος, που ανήκουν στο δημοτικό οδικό δίκτυο του Δήμου και η χάραξη των οποίων προβλέφθηκε από την ένταξη με προεδρικό διάταγμα της παρακείμενης περιοχής Β΄κατοικίας "…" του εν λόγω Δήμου στο σχέδιο πόλεως μόλις τον Απρίλιο του 2012 (ΦΕΚ 111/ΑΑΠ/5.4.2012), επεκτείνοντας κατά τούτο ανεπίτρεπτα το φυσικό αντικείμενο της αρχικής σύμβασης και μάλιστα για εργασίες, η εκτέλεση των οποίων ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δήμου … .. Τούτο άλλωστε επιρρωνύεται και από το γεγονός ότι ήδη από το 2013 η Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου είχε ξεκινήσει τη διαδικασία εκπόνησης της σχετικής μελέτης για την κατασκευή τους ... Εξάλλου, οι περιστάσεις που επικαλείται ως απρόβλεπτες η αναθέτουσα Αρχή (Περιφέρεια …), και ειδικότερα η οικονομική αδυναμία, στην οποία περιήλθε ο Δήμος .. για την κατασκευή των παράπλευρων του ρέματος οδών που κείνται εντός των ορίων του και η μεταγενέστερη (μετά τη δημοπράτηση του έργου) περί τούτου ενημέρωση της Περιφέρειας .., αφορούν αποκλειστικά τον ανωτέρω Δήμο και ουδόλως συνδέονται με το τεχνικό αντικείμενο της αρχικής σύμβασης ούτε οδήγησαν σε μεταρρύθμιση της μελέτης του κατασκευαζόμενου έργου και ως εκ τούτου προβάλλονται αλυσιτελώς.(..)Κατά συνέπεια, η εντελλόμενη δαπάνη είναι μη νόμιμη και το επίμαχο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί.  

Δεν ανακλήθηκε με την  ΕΣ/ΤΜ.4/6/2019

Η Πράξη 15/2025 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης μεταξύ του «ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ» και της αναδόχου κοινοπραξίας για τη μελέτη κτηματογράφησης των Περιφερειακών Ενοτήτων Ιθάκης, Κεφαλληνίας και Ζακύνθου (ΚΤ5-16). Η σύμβαση, ποσού 194.582,85 ευρώ πλέον ΦΠΑ, κρίθηκε νόμιμη σύμφωνα με το άρθρο 132 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 4412/2016, καθώς οι συμπληρωματικές υπηρεσίες (λειτουργία Γραφείου Κτηματογράφησης και τήρηση βάσης) ήταν αναγκαίες λόγω καθυστερήσεων που δεν οφείλονταν αποκλειστικά στον ανάδοχο, κρίνοντας ασύμφορη την αλλαγή αναδόχου. Επιπλέον, η σωρευτική αύξηση της δαπάνης (12,04%) δεν υπερβαίνει το νόμιμο όριο του 50% της αρχικής σύμβασης (ύψους 5.658.879,12 ευρώ). Κατά συνέπεια, η υπογραφή της σύμβασης δεν κωλύεται.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ:(...)Με δεδομένα τα ανωτέρω προσκομιζόμενα έγγραφα, την από 5.12.2016 βεβαίωση της αναπληρώτριας διευθύντριας Τεχνικών Έργων  ότι οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα συμπληρωματική σύμβαση εργασιών δεν έχουν εκτελεστεί και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην σκέψη 3 της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι ως άνω εργασίες αφορούν σε τροποποίηση (αύξηση) των ποσοτήτων των ως άνω αναλυτικά αναφερόμενων στον 1ο Α.Π.Ε. εργασιών, η οποία οφείλεται στην απρόβλεπτη περίσταση της κλοπής των καλωδίων που διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της αρχικής σύμβασης. Όπως εξάλλου βεβαιώνεται στο ως άνω πρακτικό της Επιτροπής Διαπίστωσης Πραγματικών Περιστατικών η εκτέλεση των συγκεκριμένων εργασιών στους ως άνω  κόμβους είναι απολύτως αναγκαία για την αποκατάσταση των βλαβών  που προκλήθηκαν, ώστε το 9ο υποέργο του έργου «Συντήρηση ηλεκτροφωτισμού στο Ε.Ο.Δ. .....» να ολοκληρωθεί με ασφάλεια για τους χρήστες της οδού ταχείας κυκλοφορίας.

Αποκατάσταση αναχώματος- συμπληρωματική σύμβαση..Με δεδομένα τα ανωτέρω, τα προσκομιζόμενα έγγραφα, την από 9.11.2016 βεβαίωση της Προϊσταμένης του Τμήματος Δομών Περιβάλλοντος της Περιφέρειας ότι οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην 1η Σ.Σ.Ε δεν έχουν εκτελεστεί και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙ της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι νομίμως περιλήφθησαν στην ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση οι εργασίες, που αναλυτικά αναφέρονται στον 1ο Α.Π.Ε. Τούτο διότι, οι ως άνω εργασίες αφορούν σε περαιτέρω εκτεταμένες ζημιές, που προκλήθηκαν στα αναχώματα της ως άνω εργολαβίας, κατόπιν έναρξης ισχύος της αρχικής σύμβασης, οι οποίες δεν περιλαμβάνονταν στις εργασίες αποκατάστασης των ζημιών, που προβλέφθηκαν στο πλαίσιο της εργολαβίας αυτής, αλλά κατέστησαν αναγκαίες μεταγενέστερα λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την εκτέλεση του έργου και συγκεκριμένα λόγω των ως άνω νέων πλημμυρών που προκλήθηκαν, εξαιτίας των οποίων, παρατάθηκε η κήρυξη του νομού ... σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η αποκατάστασή τους, δε, είναι απολύτως αναγκαία για την ολοκλήρωση του έργου «Αποκατάσταση του κυρίως και υπερβλητού αναχώματος …» (βλ. πρ. Ελ Κλιμ. 201/2015 και απόφ. VI Τμημ. 3688/2012).

Εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων...Περαιτέρω, σε κάθε περίπτωση δεν συντρέχουν εν προκειμένω ούτε και οι σωρευτικώς απαιτούμενες προϋποθέσεις της περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 337 του ν. 4412/2016. Ειδικότερα, για τα Τμήματα 1 και 2 της ελεγχόμενης σύμβασης, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου τους, καθώς και του κόστους στο οποίο ανέρχεται η προμήθεια των ειδών τους, δεν δύναται να υποστηριχθεί με βάση τα στοιχεία του φακέλου, ούτε άλλωστε αναφέρεται στην οικεία 12808/1.11.2019 εισήγηση του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Λειτουργίας και Συντήρησης Εγκαταστάσεων ... και την 607/2.12.2019 απόφαση του ΔΣ της ... ότι συντρέχουν τεχνικοί και οικονομικοί λόγοι, από τους προβλεπόμενους στις υποπερ. βα΄ και ββ΄ της περ. β της παρ. 1 του άρθρου 337 του ν. 4412/2016, που επιτάσσουν την υλοποίησή τους από τον αρχικό ανάδοχο, υπό την έννοια ότι ενδεχόμενη αλλαγή αναδόχου θα έθετε σε προφανή κίνδυνο την τεχνική αρτιότητα και τη συνολική λειτουργικότητα της ΕΕΛ ... ή θα ήταν δυσανάλογα ασύμφορη οικονομικά για την αναθέτουσα αρχή η εμπλοκή τρίτου προσώπου. Αναλυτικότερα, δεν αιτιολογούνται επαρκώς οι τεχνικοί λόγοι για τους οποίους η επικαλούμενη από την αναθέτουσα αρχή διαλειτουργικότητα του υπό ανάθεση εξοπλισμού θα εξασφαλιστεί αποκλειστικά και μόνο από την εκτέλεση του αντικειμένου από τον αρχικό ανάδοχο, δοθέντος ότι η προμήθεια των ειδών αυτών και οι συναφείς εργασίες (επισκευή της 1ης μονάδας αναερόβιας χώνευσης και τροποποίηση του συστήματος ανάδευσης της δεξαμενής και επισκευή του υφιστάμενου αεριοφυλακίου και δαυλού καύσης του βιοαερίου), αφορούν σε διαφορετικό χώρο της βιολογικής βαθμίδας επεξεργασίας λυμάτων σε σχέση με το χώρο που υλοποιείται το αρχικώς ανατεθέν αντικείμενο (αντικείμενο της αρχικής σύμβασης ήταν η θέση σε λειτουργία της 2ης δεξαμενής αναερόβιας χώνευσης) και ναι μεν οι γραμμές επεξεργασίας λυμάτων της ΕΕΛ ....διασυνδέονται, πλην όμως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι από τεχνικής και λειτουργικής απόψεως αποτελούν ενιαίο σύνολο, μη δυνάμενο να διαχωριστεί τεχνικά, προεχόντως διότι ήδη από το έτος 1998 μέχρι τη δημοπράτηση του αρχικού συμβατικού αντικειμένου η Μονάδα Επεξεργασίας Λυμάτων λειτουργούσε με μόνη την 1η δεξαμενή. Ούτε, άλλωστε, τεκμηριώνονται τυχόν οικονομικοί λόγοι εξ αιτίας των οποίων θα ήταν δυσανάλογα ασύμφορη οικονομικά για την αναθέτουσα αρχή η εμπλοκή τρίτου προσώπου. Τέλος, η προμήθεια των ειδών των Τμημάτων 3 και 4 της ελεγχόμενης σύμβασης, για την οποία επίσης δεν διαλαμβάνεται ειδική αιτιολογία στα προαναφερθέντα έγγραφα, δεν δύναται, ως εκ του αντικειμένου της, να χαρακτηριστεί ως προμήθεια που κατέστη αναγκαία κατά την εκτέλεση της αρχικής σύμβασης και να θεωρηθεί απαραίτητη για την άρτια ολοκλήρωσή της, προεχόντως δε για τον λόγο αυτό μη νομίμως ανατίθεται ως συμπληρωματική υπηρεσία κατ’ εφαρμογή του άρθρου 337 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 4412/2016.Κατ’ ακολουθία όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη υπόθεση δεν συντρέχουν οι σωρευτικώς απαιτούμενες προϋποθέσεις της περίπτωσης γ΄ ούτε της περίπτωσης β΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 337 του ν. 4412/2016, που δικαιολογούν την τροποποίηση της αρχικής σύμβασης χωρίς νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης. Κατά συνέπεια, κωλύεται η υπογραφή του ως άνω σχεδίου 3ης τροποποίησης της 3784/5.4.2018 σύμβασης μεταξύ της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Άρδευσης Δήμου ... και της εταιρείας ... για την αναβάθμιση της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) ..., σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στο σκεπτικό της παρούσας Πράξης.

ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/639/2020

Συμπληρωματική σύμβαση έργου- περιφερειακή οδός...Με δεδομένα τα ανωτέρω και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙ Γ της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι περιστάσεις που επικαλείται η αναθέτουσα αρχή, εξ αιτίας των οποίων κατέστησαν αναγκαίες οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην 1η Σ.Σ., δεν είναι απρόβλεπτες κατά την έννοια του νόμου και δεν δικαιολογούν τη σύναψη τέτοιας.Ειδικότερα, ως προς τις εργασίες για την πρόσθετη εξυγίανση του εδάφους (πρόσθετες χωματουργικές εργασίες για αφαίρεση ακατάλληλων εδαφών, προμήθεια πρόσθετου υλικού Ε4 και εργασίες θεμελίωσης, καθώς και τοποθέτηση γεωυφάσματος), η Περιφέρεια επικαλείται την αποσάθρωση του εδάφους που συντελέστηκε μετά την εκπόνηση της αρχικής γεωτεχνικής μελέτης (2009), εξαιτίας της απρόβλεπτης αύξησης του ύψους των βροχοπτώσεων στην περιοχή εκτέλεσης του έργου. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα προσκομιζόμενα αναλυτικά στοιχεία, η αύξηση των βροχοπτώσεων δεν ήταν μεγάλης έκτασης, ώστε να δικαιολογείται η προβαλλόμενη έκτακτη ανατροπή των συνθηκών εκτέλεσης του έργου (τα περισσότερα έτη η αύξηση είναι μικρότερη του 10%). Επιπλέον, ανεξαρτήτως του χρόνου εκπόνησης της αρχικής γεωτεχνικής μελέτης, η επικαλούμενη κλιματική μεταβολή είχε ήδη εκδηλωθεί κατά το χρόνο δημοπράτησης του έργου (βλ. αυξημένες βροχοπτώσεις έτους 2009-2010 και 2010-2011), ώστε η αναθέτουσα αρχή είχε τη δυνατότητα να επικαιροποιήσει τη μελέτη και να επανεξετάσει τις προδιαγραφές κατασκευής του έργου πριν από την ανάθεσή του. 

Εργασίες αποκατάστασης τομών σε οδούς, πεζοδρόμια, πλατείες, πάρκα και λοιπά κοινόχρηστα:..Με δεδομένα αυτά, η επίμαχη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, καθόσον η αποκατάσταση με άοπλο σκυρόδεμα πεζοδρομίων και η επίστρωση αυτών, όπως και νησίδων και πλατειών, καθώς και η αποκατάσταση οδοστρωμάτων με επίστρωση ασφάλτου συνιστούν, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις συναλλακτικές αντιλήψεις, όμοιες εργασίες αποκατάστασης ζημιών, πολλώ μάλλον που και τα διαφορετικά υλικά αποκατάστασης που εν προκειμένω χρησιμοποιήθηκαν (άσφαλτος, σκυρόδεμα κ.λ.π.) ανήκουν στην ίδια κατηγορία, ήτοι συνιστούν υλικά κατασκευής οδικών έργων. Εξάλλου, τόσο η προμήθεια αυτών όσο και η εκτέλεση των σχετικών εργασιών μπορεί να γίνει από ίδιες κατηγορίες προσώπων, όπως άλλωστε τούτο αποδεικνύεται και από το γεγονός  ότι και οι δύο ανάδοχοι ασχολούνται με τα «οικοδομικά» και καμία επιρροή δεν ασκεί το γεγονός της αναγραφής των ανωτέρω εργασιών σε διαφορετικό Κ.Α.Ε. Συνεπώς, ενόψει του ότι η ετήσια συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη για τις ομοειδείς εργασίες που αφορούν στην αποκατάσταση των οδοστρωμάτων, νησίδων, πεζοδρομίων και πλατειών της Δ.Ε. ..., λόγω των ζημιών που προκλήθηκαν από τα έργα επισκευής βλαβών του δικτύου της, αθροιζόμενη ανέρχεται σε 47.585,95 ευρώ (24.645,95 + 22.940,00), δηλαδή υπερβαίνει το ποσό των 20.000,00 ευρώ, πέραν του οποίου δεν επιτρέπεται απευθείας ανάθεση, για την εκτέλεση των ως άνω εργασιών θα έπρεπε να είχε τηρηθεί η διαγωνιστική διαδικασία. Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δεν πρέπει να θεωρηθεί.

Τιμολόγιο για εργασίες επισκευής βλαβών σε πυρόπληκτα κτίρια, για τον υπολογισμό της δαπάνης και των αντιστοίχων παροχών για την αποκατάσταση των ζημιών από τις πυρκαγιές του Ιουνίου, Ιουλίου και Αυγούστου 2007 σε περιοχές των Νομών Ηλείας, Μεσσηνίας, Λακωνίας, Αρκαδίας, Κορινθίας, Ευβοίας, Αττικής, Αιτωλοακαρνανίας, Μαγνησίας, Αχαΐας, Αργολίδας, Λάρισας, Άρτας, Θεσπρωτίας, Ζακύνθου, Φθιώτιδος, Κεφαλληνίας και Βοιωτίας.