ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ζ/37/2025

ΟΥΣΙΩΔΗΣ ΠΛΗΜΜΕΛΕΙΑ (...)	Με την προσβαλλόμενη Πράξη κρίθηκε ότι ο προβλεπόμενος στην περ. 2 του άρθρου 2.2.5 της διακήρυξης όρος, σύμφωνα με τον οποίο ο μέσος ετήσιος (γενικός) κύκλος εργασιών των τριών (3) προηγούμενων του έτους διενέργειας του διαγωνισμού οικονομικών χρήσεων απαιτείται να είναι ίσος με το διπλάσιο της εκτιμώμενης αξίας της παρούσας σύμβασης με Φ.Π.Α., έχει τεθεί κατά παράβαση της παρ. 3 του άρθρου 75 του ν. 4412/2016, συνδυαστικά ερμηνευομένης με την παρ. 1 του άρθρου 6 του ίδιου νόμου. Και τούτο, καθόσον με τη συμπερίληψη του Φ.Π.Α. στο προϋπολογισθέν ποσό της σύμβασης, το ελάχιστο όριο οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας που θεσπίσθηκε με τον όρο αυτό υπερβαίνει το διπλάσιο της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης, χωρίς να υπάρχει στα έγγραφα της σύμβασης ειδική προς τούτο αιτιολογία της αναθέτουσας αρχής. Η πλημμέλεια αυτή κρίθηκε ουσιώδης δεδομένου ότι στον διαγωνισμό συμμετείχε μία μόνο εταιρία με προσφερόμενη τιμή ίση με την εκτιμώμενη αξία της σύμβασης.(...)Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω πρέπει να γίνει δεκτή η προσφυγή ανάκλησης, να ανακληθεί η 68/2023 Πράξη της Υπηρεσίας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Π.Ε. Φθιώτιδας και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του επίμαχου σχεδίου σύμβασης, λόγω μη συνδρομής ουσιώδους πλημμέλειας κατά την ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία.

Ο προσφεύγων αίτησε την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης της Αναθέτουσας Αρχής, η οποία είχε απορρίψει την προσφορά του και ανακηρύξει προσωρινό μειοδότη τον παρεμβαίνων. Το αντικείμενο της σύμβασης ήταν η «Παροχή τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών για την υποβοήθηση της Ειδικής Υπηρεσίας Δημοσίων Έργων Κατασκευής και Συντήρησης Συγκοινωνιακών Υποδομών σε θέματα απαλλοτριώσεων των έργων αρμοδιότητάς της». Ο προσφεύγων ανέφερε ότι η απόφαση ήταν παράνομη, καθώς: (1) παρερμήνευσε τον όρο «μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών» της διακήρυξης, (2) απέκλεισε τη δική του ένωση ενώ έκανε δεκτή την ένωση του παρεμβαίνοντα παρόμοιες ελλείψεις, και (3) παραβίασε τις αρχές της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης κατά την αξιολόγηση.

Με την προδικαστική προσφυγή, ο προσφεύγων οικονομικός φορέας αιτείται την ακύρωση της απόφασης που απέρριψε την προσφορά του για το Τμήμα Α΄ του διαγωνισμού και κρίνει αποδεκτές τις προσφορές του παρεμβαίνοντος και ενός άλλου οικονομικού φορέα. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την εκτέλεση υπηρεσιών μαζικής εστίασης (εκμετάλλευση εστιατορίου με προμήθεια πρώτων υλών, παραγωγή φαγητού και σερβίρισμα) για το Πανεπιστήμιο, με προϋπολογιζόμενη αξία 3.731.900 € (με ΦΠΑ). Ο διαγωνισμός προβλέπει κριτήρια οικονομικής επάρκειας (μέσος ειδικός ετήσιος κύκλος εργασιών ≥100% της αξίας του Τμήματος) και τεχνικών προδιαγραφών (π.χ. εστιατόριο με 150+ καθίσματα). Ο προσφεύγων επικρίνει τον αποκλεισμό του λόγω διάρκειας εγγυητικής επιστολής και την αποδοχή ανταγωνιστικών προσφορών με ελλείψεις (ελάττωμα κύκλου εργασιών, μη συμμόρφωση με τεχνικές προδιαγραφές).

Η Πράξη 57/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για το έργο «Κατεπείγοντα έργα αποκατάστασης βλαβών των υποδομών συνεπεία των έντονων καιρικών φαινομένων "Daniel" και "Elias"» στους Δήμους Ζαγοράς – Μουρεσίου, Νοτίου Πηλίου, Βόλου και Ρήγα Φεραίου. Το έργο, προϋπολογισμού 224.354.838,71 ευρώ πλέον ΦΠΑ, ανατέθηκε μέσω διαδικασίας διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση, λόγω κατεπείγουσας ανάγκης. Το Κλιμάκιο ανέβαλε την οριστική κρίση επί της νομιμότητας, διατάσσοντας τη συμπλήρωση του φακέλου με απαραίτητα στοιχεία. Συγκεκριμένα ζητήθηκαν Τεχνικά Δελτία Υποέργων, έγγραφες διευκρινίσεις για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού, τα παραδοτέα των Τεχνικών Συμβούλων (μελέτες, εκθέσεις αυτοψίας), αναλυτικές διευκρινίσεις για την επιλογή μη υποδιαίρεσης του έργου σε τμήματα, καθώς και η απόφαση της ΕΑΔΗΣΥ επί της σχετικής προδικαστικής προσφυγής.

Η Πράξη 144/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της διαδικασίας ανάθεσης και του σχεδίου σύμβασης για την «Αναβάθμιση συστήματος φωτισμού με την προμήθεια και εγκατάσταση φωτιστικών σωμάτων τύπου LED» στο Περιφερειακό οδικό δίκτυο της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, με προϋπολογισμό €10.312.567,00 (χωρίς ΦΠΑ). Το Κλιμάκιο ανέβαλε την οριστική του κρίση, διατάσσοντας τη συμπλήρωση του φακέλου εντός δέκα ημερών. Ζητήθηκαν έγγραφες διευκρινίσεις από την Περιφέρεια, ώστε να προκύπτει ότι τα δεδομένα της μελέτης, δεδομένης της 10ετούς διάρκειας της σύμβασης, εξακολουθούν να είναι επίκαιρα και αποδοτικά υπό το φως του νέου κανονισμού μελετών φωτισμού υπαίθριων οδικών έργων (Β΄ 5966/29.10.2024), ο οποίος δημοσιεύτηκε πριν τη διακήρυξη. Επίσης, ζητήθηκε η υποβολή νέου σχεδίου σύμβασης με συγκεκριμένες διορθώσεις σε άρθρα της.

Η Πράξη 41/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του διαγωνισμού «Ανάδειξη χορηγητών προμηθευτών λοιπών αναλώσιμων ειδών παντοπωλείου, υλικών καθαριότητας & ευπρεπισμού» για τον Δήμο Αθηναίων και εποπτευόμενα νομικά πρόσωπα, συνολικής δαπάνης 1.777.955,46 ευρώ. Το Κλιμάκιο ανέβαλε την έκδοση οριστικής πράξης, διατάσσοντας τη συμπλήρωση του φακέλου εντός 15 ημερών. Ζητούνται αναλυτικές διευκρινίσεις σχετικά με την τεκμηρίωση των ποσοτήτων και των προϋπολογιζόμενων τιμών μονάδας. Επίσης, απαιτούνται αιτιολογήσεις για τη δημοπράτηση της προμήθειας ως ενιαίας, χωρίς υποδιαίρεση σε τμήματα. Τέλος, ζητούνται αναλυτικές απόψεις της αναθέτουσας Αρχής για την αναγκαιότητα και την τήρηση της αρχής της αναλογικότητας δύο όρων αποκλεισμού: α) της απαίτησης ασφαλιστηρίου συμβολαίου για το διπλάσιο της προϋπολογισθείσας δαπάνης και β) της υποχρέωσης κατοχής εγκατάστασης «Κέντρο Αποθήκευσης και Διανομής» κατ' ελάχιστο 2.000 τ.μ. στην Περιφέρεια Αττικής.

Η Πράξη 352/2024 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης για τη Συντήρηση αποχετευτικών δικτύων Δήμου Νέας Προποντίδας 2024-2028 (προϋπολογισμού €1.984.000,00). Το Κλιμάκιο έκρινε ότι ο όρος της διακήρυξης (άρθρο 2.2.5), που απαιτούσε από κάθε μέλος ένωσης οικονομικών φορέων να καλύπτει ατομικά τις ελάχιστες απαιτήσεις χρηματοοικονομικής επάρκειας (τουλάχιστον €400.000,00 μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών), αντίκειται στον ν. 4412/2016 και την αρχή της αναλογικότητας, εισάγοντας υπέρμετρο περιορισμό. Ως εκ τούτου, κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης. Επιπλέον, λόγω της διαπιστωμένης πρακτικής μειωμένου ανταγωνισμού στον διαγωνισμό (μόνο 2 προσφορές, μία εκ των οποίων απορρίφθηκε για τυπικούς λόγους) και σε παρόμοιους διαγωνισμούς, διαβιβάζεται αντίγραφο της Πράξης στην Επιτροπή Ανταγωνισμού για εξέταση πιθανής αθέμιτης σύμπραξης ή εικονικής προσφοράς.

Προμήθεια υγρών καυσίμων...Με δεδομένα τα ανωτέρω κρίνεται ότι ο τιθέμενος στο άρθρο 2.2.5 όρος της διακήρυξης περί της οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας την οποία πρέπει να πληροί ο επιθυμών να συμμετάσχει στο διαγωνισμό οικονομικός φορέας για ένα από τα Τμήματα 1ο, 2ο και 5ο  (βλ. σκέψη 4.Β.), παραβιάζει το άρθρο 75 παρ. 3 του ν. 4412/2016, το οποίο ορίζει ότι ο ελάχιστος ετήσιος κύκλος εργασιών, συμπεριλαμβανομένου ορισμένου ελάχιστου ετήσιου κύκλου εργασιών στον καλυπτόμενο από τη σύμβαση τομέα δραστηριοτήτων, ο οποίος μπορεί να απαιτηθεί από το συμμετέχοντα οικονομικά φορέα, δεν μπορεί να υπερβαίνει το διπλάσιο της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης (βλ. σκέψη 3). Και τούτο, διότι για εκτιμώμενη αξία συμβάσεων α) ύψους, 50.000,00 ευρώ (62.000,00 ευρώ με Φ.Π.Α. - Τμήμα 1ο), β) ύψους 3.606,00 ευρώ (4.471,44 ευρώ με Φ.Π.Α - Τμήμα 5ο), και γ) ύψους 483.870,97 ευρώ (600.000,00 ευρώ με Φ.Π.Α. - Τμήμα 2ο), οι οποίες μπορούσαν να ανατεθούν χωριστά (βλ. σκέψη 4.Β.), απαιτήθηκε «ελάχιστος μέσος ειδικός ετήσιος κύκλος εργασιών» των τριών προηγούμενων του έτους του διαγωνισμού οικονομικών χρήσεων, ύψους 2.000.000,00 ευρώ. Επομένως, αυτός υπερβαίνει το ως άνω όριο του διπλάσιου της εκτιμώμενης αξίας τόσο εκάστης σύμβασης, αντίστοιχης εκάστου εκ των ανωτέρω Τμημάτων για το οποίο θα μπορούσε να υποβληθεί προσφορά και να ανατεθεί χωριστά σύμφωνα με το άρθρο 1.3 της διακήρυξης, όσο και των τριών συμβάσεων μαζί, αντίστοιχων των τριών προμνησθέντων Τμημάτων, ύψους 537.476,97 ευρώ (666.471,44 με Φ.Π.Α.), χωρίς να υπάρχει στα έγγραφα της σύμβασης ειδική προς τούτο αιτιολογία...(..)Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, κρίνεται ότι κωλύεται η υπογραφή των υποβληθέντων ενώπιον του Κλιμακίου δύο (2) σχεδίων σύμβασης μεταξύ αφενός του Δήμου .. και της Κοινωφελούς Δημοτικής Επιχείρησης Δήμου … και αφετέρου της εταιρείας με την επωνυμία … και το διακριτικό τίτλο ... για την προμήθεια βενζίνης αμόλυβδης και πετρελαίου κίνησης, διότι συνέτρεξε ουσιώδης πλημμέλεια.

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/1634/2020

Παραχώρηση υπηρεσιών...ζητείται η ανάκληση της 365/2019 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου...Aπό τη γλωσσική διατύπωση της κρίσιμης διάταξης της διακήρυξης συνάγεται ότι ως προς την οικονομική και χρηματοοικονομική επάρκεια των υποψηφίων εταιρειών απαιτείται όπως ο μέσος όρος του κύκλου εργασιών για τα έτη 2015, 2016 και 2017 ανέρχεται σε ποσό τουλάχιστον 2.500.000 ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α., αφού δια του επιθέτου «μέσος» υπονοείται αναγκαίως το πηλίκο της διαίρεσης του αθροίσματος των αριθμητικών μεγεθών των ετών 2015, 2016 και 2017 δια του αριθμού   3. Εάν κατά τη διακήρυξη απαιτείτο τουλάχιστον 2.500.000 ευρώ για κάθε ένα – ξεχωριστά – από τα τρία τελευταία έτη θα ορίζετο αυτό ρητώς (ετήσιος κύκλος εργασιών για καθένα από τα έτη τουλάχιστον …κ.λπ.) και δεν θα προστίθετο το επίθετο «μέσος», συναφώς δεν θα αρκούσε ως αποδεικτικό μέσο η υποβολή αποσπασμάτων οικονομικών καταστάσεων για τα έτη 2015, 2016, 2017, στα οποία να εμφανίζεται ο γενικός κύκλος εργασιών, αλλά θα απαιτείτο η υποβολή αναλυτικών καταστάσεων εκάστου έτους, προς επαλήθευση του εξαχθέντος αριθμητικού αποτελέσματος. Λαμβανομένου επιπροσθέτως υπόψιν ότι οι τιθέμενοι, ως προς την οικονομική και χρηματοοικονομική επάρκεια των υποψηφίων αναδόχων, όροι αποσκοπούν στη διακρίβωση της ικανότητά τους να ανταποκριθούν στην υπό ανάθεση υπηρεσία, έργο ή προμήθεια, κατά τελολογική ερμηνεία του επίμαχου όρου ενδιαφέρει πρωτίστως η δραστηριότητα της υποψήφιας εταιρείας κατά την τελευταία τουλάχιστον τριετία και όχι το συμπτωματικό γεγονός του ενός έτους. Συνεπώς, δοθέντος ότι ο κύκλος εργασιών της παρεμβαίνουσας υπερβαίνει το ποσό των 7.500.000 ευρώ για τα τρία κρίσιμα έτη (2015, 2016 και 2017), αυτή πληροί, κατά τον βασίμως προβαλλόμενο λόγο ανάκλησης, τον επίμαχο όρο της διακηρύξεως ως προς την οικονομική και χρηματοοικονομική της επάρκεια.Κατ’ ακολουθίαν των όσων έγιναν δεκτά στις σκέψεις 4 και 5 της παρούσας, η υπό κρίση αίτηση και η υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να γίνουν δεκτές, να ανακληθεί η 365/2019 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος προς έλεγχο σχεδίου σύμβασης μεταξύ της αιτούσας και της παρεμβαίνουσας ανώνυμης εταιρείας.

Αρα, για τα έτη 2020 και 2021 (ως και τον Ιούλιο 2021, σημείο εκ του οποίου είναι σαφές ότι κάλυπτε ίσο ή μεγαλύτερο κύκλο εργασιών για το όλο έτος 2021) αυτοτελώς ο προσφεύγων ανά έτος πληρούσε την ελάχιστη απαίτηση κατ’ έτους κύκλου εργασιών για το τμήμα Β, ήτοι 2,5 εκ. ευρώ τουλάχιστον κύκλου εργασιών. Περαιτέρω, πάντως, εκ του διαστήματος 2018-2020 και δεδομένου ότι δεν είχε συσταθεί το 2018 ούτε λειτουργούσε το 2019, έτος εν μέσω του οποίου συστάθηκε, όπως δεν Αριθμός Απόφασης:1439/2022 11 αντικρούει ο παρεμβαίνων και η αναθέτουσα και όπως προβάλλει ο προσφεύγων, λαμβάνεται υπόψη εκ της ανωτέρω τριετίας, μόνο το έτος 2020, έτος κατά το οποίο καλύπτει τον ελάχιστο ετήσιο κύκλο εργασιών. Άλλωστε, ασχέτως αν όντως λειτούργησε ή όχι το 2019, πάντως δεν προκύπτει πως συστάθηκε στην έναρξη του έτους, παρά εν μέσω αυτού και επομένως, ούτως ή άλλως, κατά τα ανωτέρω, δεν λαμβάνεται υπόψη το 2019, ως έτος βάσης επί του οποίου θα πρέπει να πληρούται η τεθείσαι για πλήρες έτος κατά τον όρο 2.2.5, απαίτηση 2,5 εκ. ευρώ ετήσιου κύκλου εργασιών. Επομένως, ούτως ή άλλως, ο προσφεύγων πληροί το κριτήριο για το μόνο πλήρες έτος λειτουργίας του εκ της ανωτέρω τριετίας, ήτοι το 2020, εκ των ετών 2018-2020 και τούτο είτε ληφθεί υπόψη ως ετήσιος κύκλος είτε ως μέσος όρος ετήσιων κύκλων εργασιών λειτουργίας (αφού αν το έτος είναι (1), ο μέσος όρος είναι αυτός του μόνου λαμβανόμενου υπόψη έτους). Επιπλέον, όπως προεκτέθηκε στη σκ. 3 παραπάνω, αβάσιμα προβάλλει η αναθέτουσα, ότι παρά τον ήδη εξ άλλης μη προσβληθείσας πράξης της, που δεν αμφισβητήθηκε άλλωστε, ο προσφεύγων απεκλείσθη ούτως ή άλλως από το τμήμα Α, θα έπρεπε για την αυτοτελή αποδοχή του αποκλειστικά και μόνο στο τμήμα Β, να πληροί τον κύκλο εργασιών όχι μόνο του τμήματος Β, αλλά και του τμήματος Α. Επομένως, το σύνολο των αιτιολογικών ερεισμάτων αποκλεισμού του προσφεύγοντος, όπως και δια των Απόψεων της αναθέτουσας συμπληρώθηκαν, είναι μη νόμιμα και άρα, ο αποκλεισμός του έλαβε χώρα με μη νόμιμη αιτιολογία και είναι ακυρωτέος