Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1127/2026

Το Εβδόμο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε προσφυγές ανάκλησης κατά της Πράξης 291/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία είχε κρίνει ως διακωλυτικό της υπογραφής σχεδίων συμβάσεων τον αποκλεισμό της εταιρείας «...SRL» από διαγωνισμό προμήθειας πυροσβεστικών οχημάτων. Το Δικαστήριο δικαίωσε τις προσφεύγουσες εταιρείες, κρίνοντας ότι ο αποκλεισμός της εταιρείας οφειλόταν σε παραβίαση ουσιωδών όρων της διακήρυξης σχετικά με την υποβολή ΕΕΕΣ για τους υπεργολάβους. Η έλλειψη αυτή δεν μπορούσε να θεραπευτεί με τη διαδικασία συμπλήρωσης του άρθρου 102 του ν. 4412/2016, διότι η τήρηση των όρων της διακήρυξης επιβάλλει στο συγκεκριμένο στάδιο την απόρριψη της προσφοράς. Κατά συνέπεια, ανακλήθηκε η Πράξη του Κλιμακίου και κρίθηκε ότι δεν υφίσταται κώλυμα για την υπογραφή των σχεδίων συμβάσεων.

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:Ζητείται η ανάκληση της 13/2022 Πράξης του  Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Περιφερειακή Ενότητα Σύρου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου σύμβασης μεταξύ του Δήμου …  (εφεξής Δ.Μ.) και της Ένωσης εταιρειών με την επωνυμία «… A.E.- …», για την παροχή υπηρεσιών με τίτλο «Τεχνική διαχείριση και λειτουργία του Κλειστού Γυμναστηρίου …, προϋπολογιζόμενης δαπάνης 704.800,00 ευρώ πλέον  Φ.Π.Α.(....)Ως εκ τούτων, η προσφυγή στη εργολαβία θα ήταν δυνατό να γίνει μόνο κατ΄εφαρμογή του άρθρου 58 του ν. 4412/2016, το οποίο προς ενίσχυση α) της διαφάνειας στην αλυσίδα της υπεργολαβίας, β) της ενημέρωσης της αναθέτουσας, γ) της ίσης μεταχείρισης των προσφερόντων και  δ) της διασφάλισης της ορθής εκτέλεσης της σύμβασης, απαιτεί από τους προσφέροντες να αναφέρουν το τμήμα της σύμβασης που προτίθενται να αναθέσουν υπό μορφή υπεργολαβίας σε τρίτους, και τους προτεινόμενους υπεργολάβους, με την κατάθεση της προσφοράς τους, και όχι εκ των υστέρων, μετά την ανάθεση της σύμβασης. Αυτό δεν συνέβη εν προκειμένω, αντιθέτως η υπεργολαβία αποκλείστηκε εξ αρχής με την αρνητική δήλωση των μελών της Ένωσης στο ΕΕΕΣ(....)Δεν ανακαλεί την 13/2022 Πράξη προσυμβατικού ελέγχου του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Περιφερειακή Ενότητα  Σύρου.

ΔΕΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ/1405/2022

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ-ΥΠΕΡΓΟΛΑΒΙΑ:ζητείται η αναθεώρηση της 1007/2022 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία απορρίφθηκε προσφυγή ανάκλησης του προσφεύγοντος Δήμου και η παρέμβαση της ήδη προσφεύγουσας ένωσης εταιρειών κατά της 13/2022 Πράξης του  Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Περιφερειακή Ενότητα Σύρου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου σύμβασης μεταξύ του Δήμου …  (εφεξής Δ.Μ.) και της Ένωσης εταιρειών με την επωνυμία «… A.E.- …», για την παροχή των υπηρεσιών «Τεχνική διαχείριση και λειτουργία του Κλειστού Γυμναστηρίου …, προϋπολογιζόμενης δαπάνης 704.800,00 ευρώ πλέον  Φ.Π.Α..(...)Κατά την έννοια της διάταξης αυτής και προς ενίσχυση α) της διαφάνειας στην αλυσίδα της υπεργολαβίας, β) της ενημέρωσης της αναθέτουσας, γ) της ίσης μεταχείρισης των προσφερόντων και  δ) της διασφάλισης της ορθής εκτέλεσης της σύμβασης, απαιτείται από τους προσφέροντες να αναφέρουν το τμήμα της σύμβασης που προτίθενται να αναθέσουν υπό μορφή υπεργολαβίας σε τρίτους, και τους προτεινόμενους υπεργολάβους, με την κατάθεση της προσφοράς τους, και όχι εκ των υστέρων, μετά την ανάθεση της σύμβασης. Αυτό δεν συνέβη εν προκειμένω, αντιθέτως η υπεργολαβία αποκλείστηκε εξ αρχής με την αρνητική δήλωση των μελών της Ένωσης στο Ε.Ε.Ε.Σ. Απορρίπτει τις συνεκδικαζόμενες προσφυγές αναθεώρησης.

Ο προσφεύγων αιτείται την ακύρωση της απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της αναθέτουσας αρχής, η οποία απέρριψε την προσφορά του στον διαγωνισμό για την κατασκευή του έργου «...». Η απόρριψη βασίστηκε στο ότι η προσφορά του δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 23.1 της διακήρυξης, καθώς δεν αναφερόταν το ποσοστό υπεργολαβίας στα ΕΕΕΣ των υπεργολάβων του. Ο προσφεύγων ισχυρίζεται ότι η παραβίαση αυτή δεν ισχύει, αφού οι υπεργολάβοι ήταν ταυτόχρονα τρίτοι στηρίζοντες, και επικαλείται σχετική νομολογία (ΣΤΕ 1412/2024) που υποστηρίζει ότι η υποχρέωση δήλωσης ποσοστού αφορά μόνο υπεργολάβους που δεν στηρίζονται οι ικανότητές τους. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την κατασκευή ενός έργου, του οποίου οι λεπτομέρειες (όπως ο τίτλος) δεν αναφέρονται ρητά στο κείμενο.

Ανάθεση των υπηρεσιών καθαριότητας των κτηριακών εγκαταστάσεων.(...) Με τις υπό κρίση προσφυγές ζητείται η ανάκληση της 528/2024 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.Με τα δεδομένα αυτά και λαμβάνοντας υπόψη όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις 5 έως 8 της παρούσας καθώς και όσα αναφέρονται στο 33536/2.9.2024 πρακτικό της Επιτροπής Διαγωνισμού, το Δικαστήριο κρίνει ότι ο αποκλεισμός της εταιρείας «….A.E.», με την αιτιολογία ότι παρέλειψε να δηλώσει στο ΕΕΕΣ που υπέβαλε την εταιρεία «…..A.E.», στη δάνεια εμπειρία της οποίας στηρίζεται, ως υπεργολάβο, καθώς και το ποσοστό της αξίας της σύμβασης που η τελευταία θα εκτελέσει, αντίκειται στη διάταξη του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 78 του ν. 4412/2016. Και τούτο, καθόσον, η δάνεια εμπειρία και η υπεργολαβία αποτελούν διακριτές μορφές προσφυγής στις ικανότητες τρίτων φορέων (βλ. Ολομ. ΕλΣυν 375/2014, Εβδ. Τμ. 397/2025 σκέψεις 5-9 και 1674/2021 σκ. 14) τόσο στον νόμο όσο και στη διακήρυξη του ελεγχόμενου διαγωνισμού (βλ. σκ. 12, άρθρο 2.2.7 της οικείας διακήρυξης) και ο δανείζων εμπειρία δεν φέρει αναγκαίως την ιδιότητα του υπεργολάβου, ανεξαρτήτως του ότι υποχρεούται, κατά την προαναφερθείσα ρύθμιση του δεύτερου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 78 του ν. 4412/2016, να συμπράξει ουσιωδώς, με την προσωπική και άμεση συμμετοχή του στην εκτέλεση των εργασιών που σχετίζονται με την ικανότητα την οποία δανείζει (βλ. ΔΕΕ απόφ. της 2.12.1999, Holst Italia, C‑176/98, σκ. 29, της 7.4.2016, Partner Apelski Dariusz, C-324/14, σκ. 37 και 38, και της 26.1.2023, SC NV Construct SRL κατά Judeţul Timiş, C-403/21, σκ. 72 έως 75).	Μάλιστα, πρέπει να σημειωθεί ότι η υποχρέωση αναφοράς στο ΕΕΕΣ του προσφέροντος του τμήματος της σύμβασης που προτίθεται να αναθέσει υπό μορφή υπεργολαβίας σε τρίτους, εφαρμόζεται μόνο στην περίπτωση υπεργολάβων, στις ικανότητες των οποίων δεν στηρίζεται ο προσφέρων, καθώς στην αντίθετη περίπτωση (ήτοι στην περίπτωση υπεργολάβων, στις ικανότητες των οποίων στηρίζεται ο προσφέρων), αρκεί, προκειμένου να ελεγχθεί η αξιοπιστία και ικανότητα τους να εκτελέσουν τη σύμβαση, η συμπλήρωση των οικείων πεδίων του ΕΕΕΣ που αφορούν στον δανείζοντα τρίτο. Τούτο δε αποτυπώνεται ρητά στο έντυπο του ΕΕΕΣ του ελεγχόμενου διαγωνισμού αλλά και στο σχετικό τυποποιημένο έντυπο ΕΕΕΣ [βλ. σχετικά κατευθυντήρια οδηγία 23 Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. (ΑΔΑ: Ψ3ΗΙΟΞΤΒ-Κ3Ε), σελ. 18, και ΣτΕ 1412/2024 σκ. 10]. 	Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει οι συνεκδικαζόμενες προσφυγές να απορριφθούν, να μην ανακληθεί η προσβαλλόμενη πράξη, να διαταχθεί η κατάπτωση υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου του κατατεθέντος από την πρώτη προσφεύγουσα παραβόλου (βλ. άρθρα 310 παρ. 1 και 336 παρ. 1 του ν. 4700/2020) και να απορριφθεί το αίτημά της περί καταβολής της δικαστικής της δαπάνης λόγω και της απόρριψης της προσφυγής της (βλ. άρθρα 314 παρ. 1 και 336 παρ. 1 του ν. 4700/2020).

Υπηρεσίες συντήρησης ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων φωτεινής σηματοδότησης.(...)Υπό τα δεδομένα αυτά, πλημμελώς έγινε δεκτός ο οικείος ισχυρισμός της παρεμβαίνουσας εταιρείας από την Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ., της οποίας η προσβαλλόμενη απόφαση καθίσταται κατά τούτο ακυρωτέα», ήτοι κατά λογική αναγκαιότητα, κατά το σκέλος με το οποίο έγινε δεκτό από την ΕΑΔΗΣΥ ότι η ήδη προσφεύγουσα και ο τρίτος οικονομικός φορέας …. όφειλαν να δηλώσουν στο ΕΕΕΣ ότι ο τελευταίος φέρει την ιδιότητα του υπεργολάβου και το ποσοστό της υπεργολαβίας (άρθρα 58 του ν. 4412/2016 και 2.2.8.2. για την υπεργολαβία, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2.2.9, 2.2.9.1. και 2.4.6 της διακήρυξης). Επομένως, με την εν λόγω απόφαση του Διοικητικού Εφετείου ούτε κρίθηκε ούτε ήταν αναγκαίο να κριθεί είτε ως κύριο είτε ως παρεμπίπτον ζήτημα το μη εισφερθέν ενώπιόν του όλως διακριτό διοικητικής φύσεως νομικό και πραγματικό ζήτημα της σχέσης μεταξύ της προσφεύγουσας και των στελεχών που πρότεινε ο .. ήτοι της .. και .., δηλαδή εάν οι τελευταίοι αποτελούν «τρίτους» σε σχέση με αυτήν και έπρεπε να υποβληθεί και ως προς αυτούς ΕΕΕΣ και δικαιολογητικά κατακύρωσης, ζήτημα που αναδείχθηκε ως ουσιώδης πλημμέλεια με την προσβαλλόμενη 437/2023 Πράξη του Κλιμακίου και αφορά σε άλλο λόγο αποκλεισμού (βλ. σκέψη 21 της Πράξης του Κλιμακίου και άρθρα 78 του ν. 4412/2016 και 2.2.8.1. της διακήρυξης για τη δάνεια εμπειρία, σε συνδυασμό με τα άρθρα 2.2.9, 2.2.9.1, 2.4.6 και 3.2 αυτής), επί του οποίου αποφάνθηκε αποκλειστικά η ΕΑΔΗΣΥ με το πρώτο και μη προσβληθέν ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου σκέλος της Σ55/2022 απόφασης της. Κατόπιν αυτών, νομίμως έκρινε το Κλιμάκιο ότι ως προς την συγκεκριμένη πλημμέλεια δεν δεσμευόταν από το δεδικασμένο της ως άνω 1002/2023 απόφασης του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών. Άλλο δε είναι το ζήτημα εάν το Κλιμάκιο θα έπρεπε, συνεκτιμωμένων των σχετικών κρίσεων της ΕΑΔΗΣΥ και χωρίς να δεσμεύεται από αυτήν (βλ. την απόφαση 940/2022 απόφαση του παρόντος Τμήματος που επικύρωσε την σχετική ερμηνεία του Κλιμακίου και ΕλΣυνΟλ 310/2022, ΣτΕ 28, 29 και 30/2020) αλλά και ενόψει της θετικής για την προσφεύγουσα δικαστικής έκβασης της υπόθεσης, να εξετάσει αφενός τον βαθμό σαφήνειας της οικείας ρήτρας της διακήρυξης (βλ. άρθρο 73 παρ. 4 του ν. 4820/2021 για την επιρροή του βαθμού σαφήνειας των κανόνων στο ερμηνευτικό περιθώριο εκτίμησης των ελεγχόμενων φορέων), ως προς την έννοια του «τρίτου» φορέα και το εύρος των προσώπων που έχουν υποχρέωση υποβολής ΕΕΕΣ και δικαιολογητικών κατακύρωσης και κατά πόσον η τυχόν ασάφεια και η εξαιτίας αυτής αρνητική κρίση του Κλιμακίου για την υπογραφή του σχεδίου συμβάσεως θα λειτουργούσε σε βάρος της προσφεύγουσας και υπέρ του συνυποψηφίου της, συναφώς δε και το ενδεχόμενο υποχρεωτικής εφαρμογής από την αναθέτουσα αρχή του άρθρου 102 του ν. 4412/2016 περί συμπλήρωσης των ελλείψεων του ΕΕΕΣ των υπόχρεων σε υποβολή τους, υπό όρους διαφάνειας και ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζομένων (βλ. αποφ. ΔΕΕ της 7.9.2021, C- 927/19, «Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras» UAB», σκ. 93 και κατ’ αναλογίαν, της 29.3.2012, C- 599/10, SAG ELV Slovensko κ.λπ., σκ. 40, της 10.10.2013, C- 336/12, Manova, σκ. 36 και 40, και της 28.2.2018, C‑523/16 και C‑536/16, MA.T.I. SUD και Duemme SGR, σκ. 51 και 52).Για τους λόγους αυτούς Δέχεται την από 14.8.2023 προσφυγή ανάκλησης της εταιρείας με την επωνυμία «..».Ανακαλεί την 437/2023 πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.