Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕλΣυνΤμ.6/1497/2017

Προσυμβατικός έλεγχος. Με τα δεδομένα αυτά, η υπό έλεγχο προμήθεια προϋπολογιζόμενης δαπάνης 437.786 ευρώ (πλέον ΦΠΑ, 538.476,78 ευρώ συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) είναι διάφορη της αρχικής προμήθειας προϋπολογιζόμενης δαπάνης 962.193,50 ευρώ (πλέον ΦΠΑ), αφού για την πραγματοποίηση των προμηθειών αυτών δεν ακολουθήθηκε ενιαία διαδικασία αλλά διεξήχθησαν ξεχωριστοί διαγωνισμοί, με διαδικασίες που χαρακτηρίζονται από πραγματική και νομική αυτοτέλεια (πράξ. ΣΤ΄ Κλιμ. 41/2008, 6/2006, 7, 6/2001, Ζ΄ Κλιμ. 88, 87, 86/2004). Συνεπώς, εφόσον η προϋπολογιζόμενη δαπάνη (προ ΦΠΑ) της υποβληθείσας προς έλεγχο νέας διαδικασίας είναι κατώτερη των 500.000 ευρώ, το Κλιμάκιο στερείται αρμοδιότητας για τη διενέργεια του προβλεπόμενου στο άρθρο 36 του ν. 4129/2013 ελέγχου νομιμότητάς της και επομένως ο φάκελος και τα σχέδια συμβάσεων πρέπει να παραπεμφθούν στην Υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Δήμο ..., που είναι αρμόδια για την άσκηση προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας των σχεδίων συμβάσεων που συνάπτονται από το Δήμο ... και τα νομικά του πρόσωπα όταν η προϋπολογιζόμενη δαπάνη τους (άνευ ΦΠΑ) κυμαίνεται μεταξύ 200.000 και 500.000 ευρώ (άρθρο 2 παρ. Α περ. 16 της ΦΓ8/4913/19.1.2011 κανονιστικής απόφασης της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου «Καθορισμός αρμοδιότητας των Υπηρεσιών Επιτρόπων του Ελεγκτικού Συνεδρίου», ΦΕΚ Β΄ 226).

ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΚΑΥΣΙΜΩΝ. (..) νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για την προμήθεια υγρών καυσίμων Δήμου ...Με τα δεδομένα αυτά, η υποβληθείσα προς έλεγχο προμήθεια συνολικής ενδεικτικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 480.431,72 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.) είναι διάφορη της αρχικής προμήθειας συνολικής ενδεικτικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 803.453,39 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.), αφού για την πραγματοποίηση των προμηθειών αυτών δεν ακολουθήθηκε ενιαία διαδικασία, αλλά διεξήχθησαν ξεχωριστοί διαγωνισμοί, με διαδικασίες που χαρακτηρίζονται από πραγματική και νομική αυτοτέλεια (πράξ. ΣΤ΄ Κλιμ. 142/2017, 71, 10/2016, 41/2008, 6/2006, 7, 6/2001, Ζ΄ Κλιμ. 88, 87, 86/2004). Κατά συνέπεια, εφόσον η προϋπολογιζόμενη δαπάνη (χωρίς ΦΠΑ) της υποβληθείσας προς έλεγχο νέας διαδικασίας είναι κατώτερη των 500.000,00 ευρώ, το Κλιμάκιο στερείται αρμοδιότητας για τη διενέργεια του προβλεπόμενου στο άρθρο 36 του ν. 4129/2013 ελέγχου νομιμότητάς της και, επομένως, ο φάκελος και το σχέδιο σύμβασης πρέπει να παραπεμφθούν στην Υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Νομό ..., που είναι αρμόδια για την άσκηση προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας των σχεδίων συμβάσεων που συνάπτονται από το Δήμο ... και τα νομικά του πρόσωπα, όταν η προϋπολογιζόμενη δαπάνη τους (χωρίς ΦΠΑ) κυμαίνεται μεταξύ 200.000,00 και 500.000,00 ευρώ.

Με την προδικαστική προσφυγή, ο προσφεύγων επιδιώκει να επαναδημοπρατηθεί το έργο με νέα διακήρυξη που θα συμπεριλαμβάνει και τα πτυχία κατηγορίας ΗΛΕΚΤΡΟΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την «ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΓΩΓΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ» με προϋπολογιζόμενη δαπάνη 1.669.354,84 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Ο προσφεύγων δεν συμμετείχε στη διαδικασία, επειδή θεώρησε ότι οι όροι της διακήρυξης τον αποκλείουν. Η ΑΕΠΠ απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, λόγω μη καταβολής του νόμιμου παραβόλου.

Η Πράξη 476/2024 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου κρίνει απαράδεκτη την υποβολή του σχεδίου σύμβασης για το υποέργο 2 «Ε.Ε.Λ. Μ. ΠΑΝΑΓΙΑΣ» του Δήμου Αριστοτέλη. Το έργο, προϋπολογιζόμενης δαπάνης 2.450.000,00 ευρώ (πλέον ΦΠΑ), εντάσσεται σε ευρύτερη Πράξη συγχρηματοδοτούμενη από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι, σύμφωνα με τον ν. 4700/2020, ο υποχρεωτικός προσυμβατικός έλεγχος νομιμότητας από τα Κλιμάκια διενεργείται σε συγχρηματοδοτούμενα έργα μόνο εφόσον η προϋπολογιζόμενη δαπάνη υπερβαίνει τα 5.000.000,00 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), όριο το οποίο δεν πληρούται.

Η προσφεύγουσα εταιρεία με την προδικαστική προσφυγή της αίτησε: (1) να κηρυχθεί έκπτωτη ή να αποκλειστεί η ανάδοχος εταιρεία «………………….» από το Τμήμα 19 της διακήρυξης (Φρέσκο γάλα για τους δικαιούχους υπαλλήλους του Δήμου Πύργου), (2) να ανατεθεί στην προσφεύγουσα, ως δεύτερη μειοδότρια, η προμήθεια του Τμήματος 19 της διακήρυξης. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορούσε την προμήθεια τροφίμων και γάλακτος για τις ανάγκες του Δήμου Πύργου και νομικών προσώπων του, με προϋπολογιζόμενη δαπάνη 140.209,09 € (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Η προσφυγή στηρίχθηκε σε παραβάσεις της διακήρυξης, ιδίως ως προς τη μη προσκόμιση ένορκων βεβαιώσεων και πιστοποιητικών που απαιτούνταν για την επιβεβαίωση της συμμετοχής της ανάδοχου.

Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων(3669/2008,3852/2010) συνάγονται τα ακόλουθα : α) Στον έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου υπάγονται πριν από τη σύναψή τους, μεταξύ άλλων, και οι συμβάσεις των δήμων, των περιφερειών και των νομικών τους προσώπων, όταν η προϋπολογιζόμενη δαπάνη τους χωρίς ΦΠΑ είναι μεγαλύτερη από τα χρηματικά όρια που θέτουν οι προμνησθείσες διατάξεις. Συγκεκριμένα, το χρηματικό αυτό όριο, όταν το έργο χρηματοδοτείται από εθνικούς πόρους, ήταν μέχρι 31.12.2010 1.000.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) και μετά την 1.1.2011 100.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Στην τελευταία περίπτωση αρμοδιότητα διενέργειας του προσυμβατικού ελέγχου έχει ο Επίτροπος του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις συμβάσεις προϋπολογιζόμενης δαπάνης από 100.000 έως 500.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) και το Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου πάνω από 500.000 ευρώ. β) Στις περιπτώσεις συμβάσεων δημοσίων έργων των ως άνω νομικών προσώπων, οι οποίες συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτές υπάγονται στον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, εφόσον η προϋπολογιζόμενη δαπάνη τους, χωρίς Φ.Π.Α., υπερβαίνει το ποσό των πέντε εκατομμυρίων (5.000.000) ευρώ (Πρ. VI Τμ. 255/2007, Ε΄ Κλιμ. 430/2010). Τα ανωτέρω ισχύουν ανεξάρτητα του αν πρόκειται για αυτοτελές έργο ή για υποέργο, η εκτέλεση του οποίου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εκτελέσεως περισσότερων υποέργων (βλ. Πρ. Ε΄ Κλιμ. 318/2010, 580, 581/2009, 424/2008, 277/2008, 136/2008, VI Τμ. 68/2008). Η διάταξη αυτή του άρθρου 30 παρ. 2 περ. β του ν. 3669/2008 ως αφορώσα τα συγχρηματοδοτούμενα έργα είναι ειδική και κατισχύει της προμνησθείσας διάταξης του άρθρου 278 του ν.3852/2010. Άλλωστε η τελευταία αυτή διάταξη, όπως προκύπτει και από την εισηγητική έκθεση επί αυτής (βλ. σελ. 154), τροποποίησε το ισχύον μέχρι τότε χρηματικό όριο (προϋπολογιζόμενη δαπάνη χωρίς ΦΠΑ) υπαγωγής των συμβάσεων των δήμων, περιφερειών και των νομικών τους προσώπων στον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που ήταν 1.000.000 ευρώ, και καθόρισε πλέον το όριο αυτό στις 100.000 ευρώ.

Ο προσφεύγων αιτείται την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης που απορρίπτει την προσφορά του για τα είδη με αριθμούς 30, 31, 32, 33, 71 και 72, καθώς και την κατακύρωση της προμήθειας αυτών των ειδών σε αυτόν. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την προμήθεια αποστειρωτικού υλικού, με προϋπολογιζόμενη δαπάνη 57.100 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ) για τα συγκεκριμένα είδη, ως μέρος ενός ευρύτερου διαγωνισμού με συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη 148.590,56 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Η προσφυγή επικαλείται παράβαση των διατάξεων σχετικά με την αξιολόγηση των προσφορών και την πιστοποίηση της ψηφιακής υπογραφής.

ΠΡΟΣΥΜΒΑΤΙΚΟΣ-ΚΑΤΑΤΜΗΣΗ.(...) Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με τη νομική σκέψη που παρατέθηκε, η υπό έλεγχο προμήθεια, συνολικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 36.698,00 ευρώ πλέον Φ.Π.Α., είναι διάφορη της αρχικής προμήθειας, συνολικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 1.275.198,86 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.), αφού για την πραγματοποίηση των προμηθειών αυτών δεν ακολουθήθηκε ενιαία διαδικασία, αλλά διεξήχθησαν ξεχωριστοί ανοικτοί διαγωνισμοί, βάσει διαφορετικών (τροποποιηθέντων) όρων και τεχνικών προδιαγραφών, με διαδικασίες που χαρακτηρίζονται από πραγματική και νομική αυτοτέλεια (Ε.Σ. ΣΤ΄ Κλ. 10/2016, 231, 90, 44/2015, 41/2008, 6/2006, 7, 6/2001, Ζ΄ Κλιμ. 88, 87, 86/2004). Συνεπώς, εφόσον η προϋπολογιζόμενη δαπάνη (προ Φ.Π.Α.) της νέας διακήρυξης, δυνάμει της οποίας έλαβε χώρα η σύμβαση επί της οποίας ερείδεται το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα, είναι κατώτερη των 200.000 ευρώ, δεν υπέκειτο αυτή σε έλεγχο νομιμότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο, κατ’ άρθρο 36 του ν. 4129/2013 (βλ. Ε.Σ. ΣΤ΄ Κλ. 231/2015). Επομένως, ο λόγος διαφωνίας της Επιτρόπου πρέπει να απορριφθεί και το χρηματικό ένταλμα πρέπει να θεωρηθεί.

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:ζητείται παραδεκτώς η ανάκληση της 250/2011 πράξης του Τμήματος τούτου(...)

Ενόψει των ανωτέρω, ως προς τον πρώτο λόγο ανάκλησης, σχετικά με την υπέρβαση της προϋπολογιζόμενης δαπάνης της διακήρυξης, το Τμήμα κρίνει ότι ο όρος αυτός ανήκει στο ελάχιστο αναγκαίο περιεχόμενό της, κατά συνέπεια, όπως ορθά κρίθηκε και με την προσβαλλόμενη, ελλείψει οποιασδήποτε διαφορετικής ρητής ρύθμισης ως προς τη δυνατότητα υπέρβασής της, η ανάθεση των υπηρεσιών καθ’ υπέρβαση της προϋπολογιζόμενης δαπάνης δεν ήταν νόμιμη. Εξάλλου, όπως ακόμα ορθά κρίθηκε με την προσβαλλόμενη, η γνωστοποίηση με μεταγενέστερο πληροφοριακό έγγραφο προς όσους έλαβαν ενυπόγραφα τη διακήρυξη, ότι η προϋπολογιζόμενη δαπάνη είχε ενδεικτικό χαρακτήρα, συνιστά τροποποίηση ουσιώδους όρου της διακήρυξης, η οποία έπρεπε να λάβει ευρεία δημοσιότητα κατά τα προβλεπόμενα για τη δημοσίευση της διακήρυξης, και δεν ήταν επαρκής η ενημέρωση μόνο όσων ενυπόγραφα έλαβαν τεύχη της. Περαιτέρω, ο ισχυρισμός ότι το τίμημα που καταβλήθηκε τελικώς για την εκτέλεση της σύμβασης (815.776,07 ευρώ, πλέον ΦΠΑ, που αντιστοιχεί σε διάστημα 4 μηνών θερινής περιόδου και 6 μηνών χειμερινής περιόδου) υπολείπεται της προϋπολογιζόμενης δαπάνης (918.068 ευρώ, πλέον ΦΠΑ, που αντιστοιχεί σε ετήσιο διάστημα), στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση και είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι αφενός το τελικώς καταβαλλόμενο ποσό δεν είναι γνωστό κατά το στάδιο του διαγωνισμού, αφετέρου συγκρίσιμο προς την προϋπολογιζόμενη δαπάνη μέγεθος δεν είναι το τελικώς καταβαλλόμενο ποσό για την εκτέλεση της ανατιθέμενης σύμβασης, αλλά το προσφερόμενο από κάθε υποψήφιο κατά τη διενέργεια του διαγωνισμού ποσό συναρτώμενο προς ισόχρονο προς αυτό στο οποίο αναφέρεται η προϋπολογιζόμενη δαπάνη διάστημα παροχής υπηρεσιών, το οποίο εν προκειμένω αναγόμενο σε ετήσια βάση ανερχόταν σε 1.118.858 ευρώ (πλέον ΦΠΑ), ως εκ τούτου, όπως ορθά διαπιστώθηκε ήδη με την προσβαλλόμενη, υπερέβαινε την προϋπολογιζόμενη δαπάνη. Ως προς το δεύτερο λόγο ανάκλησης το Τμήμα κρίνει ότι –ανεξάρτητα από τη νομιμότητα της παράλειψης της  να εξετάσει το ζήτημα της προσήκουσας εκπλήρωσης της σύμβασης εκ μέρους της αναδόχου ενόψει των ιδιωτικών συμφωνητικών υπεργολαβικής αναθέσεως των ιδίων υπηρεσιών και ανεξάρτητα αν η Υπηρεσία ....... αποδέχθηκε ή όχι τα ιδιωτικά συμφωνητικά ρητώς– το έγγραφο με το οποίο η Υπηρεσία ....... γνωστοποίησε στην ανάδοχο ότι το θέμα της υπεργολαβίας «είναι άνευ νομικού και ουσιαστικού ενδιαφέροντος» είναι μεταγενέστερο του κρίσιμου ως προς το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα διαστήματος κατά το οποίο ο υπεργολάβος παρείχε υπηρεσίες. Συνεπώς, το έγγραφο αυτό ουδεμία επιρροή άσκησε επί του πραγματικού γεγονότος -συνακόλουθα δε και της σιωπηρής αποδοχής τούτου από την αναθέτουσα αρχή- ότι οι υπηρεσίες καθαριότητας εκτελέστηκαν είτε εν μέρει είτε στο σύνολό τους από υπεργολάβο, ήτοι πρόσωπο διαφορετικό από την αντισυμβαλλομένη της αναθέτουσας αρχής ανάδοχο, με βάση ιδιαίτερες συμφωνίες υπεργολαβίας μεταξύ αναδόχου και υπεργολάβου. Η δε δυνατότητα υπεργολαβικής αναθέσεως όχι μόνο δεν προβλεπόταν από τη διακήρυξη του διαγωνισμού, συνακόλουθα ούτε αποτέλεσε αντικείμενο της τεχνικής προσφοράς της αναδόχου ούτε συμπεριλήφθηκε ως όρος στην από 9.11.2009 σύμβαση, επιπροσθέτως ερχόταν σε ευθεία αντίθεση προς ρητούς όρους της διακήρυξης, παρατιθέμενους ανωτέρω στη σκέψη 5, ότι η παροχή των υπηρεσιών γίνεται από το προσωπικό του αναδόχου. Οι ισχυρισμοί της αναδόχου σχετικά με το δανεισμό προσωπικού και τις παραδοχές της 462/2003 γνωμοδότησης του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ερείδονται επί εσφαλμένης νομικής προϋποθέσεως ως εκ τούτου είναι απορριπτέοι, καθώς η περίπτωση της υπεργολαβίας που συνέτρεξε εν προκειμένω δεν συνιστά σύμβαση δανεισμού προσωπικού. Επομένως, και ο δεύτερος λόγος ανάκλησης είναι απορριπτέος στο σύνολο του ως αβάσιμος. Τέλος, ο ισχυρισμός της αιτούσας ότι ενήργησε προς εξασφάλιση του δημοσίου συμφέροντος, είναι απορριπτέος δεδομένου ότι το δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται κατ’ αρχήν και προεχόντως από τη νομιμότητα, η οποία εν προκειμένω παραβιάστηκε, ο δε ισχυρισμός της αιτούσας ότι ενήργησε χωρίς πρόθεση καταστρατήγησης των ισχυουσών διατάξεων προβάλλεται αορίστως. Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η εξεταζόμενη αίτηση είναι απορριπτέα.

Η Πράξη 131/2024 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας διαδικασίας ανάθεσης προμήθειας ειδών ατομικής προστασίας ετών 2021-2022 για τον Δήμο Πατρέων και τα νομικά του πρόσωπα, προϋπολογιζόμενης δαπάνης 3.000.785,60 ευρώ (πλέον ΦΠΑ). Η προμήθεια διαιρείται σε 69 τμήματα με κριτήριο την τιμή. Συμμετείχαν 21 οικονομικοί φορείς, εκ των οποίων αποκλείστηκαν αρκετοί λόγω μη συμμόρφωσης με τεχνικές προδιαγραφές. Εγκρίθηκαν 42 σχέδια συμβάσεων συνολικής αξίας 824.462,59 ευρώ με διάφορες εταιρείες, ενώ απαγορεύεται η υπογραφή δύο λόγω μη παράτασης προσφορών. Επισημαίνεται υπερβάλλουσα προϋπολογιζόμενη δαπάνη, χωρίς όμως δυσμενείς συνέπειες.