ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/270/2024

Η Πράξη 275/2024 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάθεσης του έργου «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΔΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ Π.Ε. ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΤΗ 2024-2025». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης λόγω ουσιώδους νομικής πλημμέλειας στη διαγωνιστική διαδικασία. Συγκεκριμένα, ο αποκλεισμός μιας ένωσης οικονομικών φορέων (2ης στη σειρά μειοδοσίας) κρίθηκε μη νόμιμος, καθώς οφειλόταν σε αντικειμενική ασάφεια της διακήρυξης σχετικά με τη δήλωση του ανεκτέλεστου υπολοίπου των εργολαβικών συμβάσεων στο ΕΕΕΣ. Η αναθέτουσα αρχή όφειλε να καλέσει την ένωση να παράσχει διευκρινίσεις αντί να προχωρήσει στον άμεσο αποκλεισμό της. Το Κλιμάκιο παρέχει τη δυνατότητα στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας να επαναλάβει τη νομιμότητα καλώντας την αποκλεισθείσα ένωση για διευκρινίσεις.

Η Πράξη 303/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάθεσης του έργου «Συντήρηση οδικών τμημάτων Περιφερειών Δυτικής Ελλάδας και Πελοποννήσου, περιόδου 2023-2027», με συμβατική δαπάνη 9.955.823,89 ευρώ (πλέον ΦΠΑ). Διαπιστώθηκε ότι η αρχική προσφορά του πρώτου μειοδότη αποκλείστηκε σε συμμόρφωση με την 566/2025 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών, διότι υπήρξε παράβαση ουσιώδους όρου της διακήρυξης (μη δήλωση του ακριβούς ύψους ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων). Κατόπιν αυτού, ανακηρύχθηκε προσωρινός ανάδοχος ο οικονομικός φορέας «.... Α.Β.Ε.Τ.Ε.», με μέση έκπτωση 12%. Το Κλιμάκιο, αφού εξέτασε τα στοιχεία, έκρινε ότι δεν διαπιστώθηκαν νομικές πλημμέλειες, αλλά επισήμανε ότι το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης ανέρχεται στα 564.516,13 ευρώ και όχι στο αναγραφόμενο ποσό. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.

Η Πράξη 31/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για το έργο «Ασφαλτοστρώσεις Δ.Κ. Μεγαλόπολης» του ομώνυμου Δήμου, με συμβατικό τίμημα 1.716.437,44 ευρώ, πλέον Φ.Π.Α.. Η απόφαση εκδόθηκε μετά τη συνεδρίαση της 16ης Ιανουαρίου 2025. Διαπιστώθηκε ότι η αρχική επιλογή του πρώτου μειοδότη ως προσωρινού αναδόχου ακυρώθηκε λόγω μη δήλωσης του ακριβούς ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων στο Ε.Ε.Ε.Σ., μια κρίση που επικυρώθηκε από το Διοικητικό Εφετείο Τρίπολης. Κατόπιν αυτού, αναδείχθηκε προσωρινός ανάδοχος ο δεύτερος στη σειρά μειοδοσίας οικονομικός φορέας. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες, επιτρέποντας την υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, με την επισήμανση για την υποχρεωτική προσθήκη της ενιαίας κράτησης 0,1% υπέρ της Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ.

Ο προσφεύγων ζητεί την ακύρωση της απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής της αναθέτουσας αρχής, η οποία ενέκρινε την κατακύρωση του διαγωνισμού στον οικονομικό φορέα «****», για την εκτέλεση του έργου «ΣΗΜΕΙΑΚΕΣ ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ****». Υποστηρίζει ότι ο αναδόχος δεν είχε δικαίωμα συμμετοχής στον διαγωνισμό, καθώς κατά την υποβολή της προσφοράς του υπερέβαινε τα επιτρεπόμενα όρια ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων, σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 4 του Ν. 3669/2008, και ότι η δήλωσή του στο ΤΕΥΔ ήταν ανακριβής.

Ο προσφεύγων ζητά την ακύρωση της απόφασης της αναθέτουσας αρχής με την οποία απορρίφθηκε η προσφορά του και επιβλήθηκε κατάπτωση της εγγύησης συμμετοχής του. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την κατασκευή ενός έργου με εκτιμώμενη αξία (χωρίς ΦΠΑ) που προκηρύχθηκε μέσω ηλεκτρονικού, ανοικτού, δημοσίου διαγωνισμού. Ο προσφεύγων ισχυρίζεται ότι η απόρριψη της προσφοράς του και η κατάπτωση της εγγύησης ήταν άδικη, καθώς αν και πληρούσε αρχικά τα κριτήρια, υπερέβη το ανώτατο όριο ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων κατά το στάδιο σύναψης της σύμβασης, χωρίς όμως να ενημερώσει έγκαιρα την αναθέτουσα αρχή.

Η Πράξη 109/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για το έργο «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΩΝ ΓΡΑΜΜΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ», της Ο.Σ.Ε. Α.Ε. Ο προϋπολογισμός του έργου, χωρίς ΦΠΑ, ήταν 5.940.000,00 ευρώ, ενώ η συμβατική δαπάνη ανήλθε σε 4.165.219,80 ευρώ. Το έργο, το οποίο θα εκτελεστεί στους νομούς Λαρίσης, Πιερίας και Ημαθίας, περιλαμβάνει εργασίες συντήρησης υποδομής και επιδομής σιδηροδρομικών γραμμών. Κατά τη διαγωνιστική διαδικασία, η προσφορά του πρώτου μειοδότη κρίθηκε αρχικά ως ασυνήθιστα χαμηλή, αλλά μετά από υποβολή αναλυτικής αιτιολόγησης, η Επιτροπή Διαγωνισμού την έκρινε αποδεκτή, διαπιστώνοντας εύλογο κέρδος 5,38%. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες και, ως εκ τούτου, δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.

ΕΠΕΝΔΥΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΒΡΑΧΩΔΩΝ ΠΡΑΝΩΝ(...)Υπό το ανωτέρω πραγματικό της προκείμενης υπόθεσης και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, πρέπει να γίνουν δεκτά τα ακόλουθα: Από την επισκόπηση του ΕΕΕΣ που κατέθεσε στις 28.6.2023 ο νόμιμος εκπρόσωπος της εταιρείας «..Α.Ε.», ήτοι της μετέπειτα αναδειχθείσας αναδόχου, αποδεικνύεται ότι στο Μέρος IV υπό στοιχ. Β΄ "Οικονομική και χρηματοοικονομική επάρκεια" και ειδικότερα στο πεδίο "Άλλες οικονομικές ή χρηματοοικονομικές απαιτήσεις" δηλώθηκε ότι "Το ανεκτέλεστο μέρος των εργολαβικών συμβάσεων της επιχείρησής μου δεν υπερβαίνει τα όρια ανεκτέλεστου που τίθενται στο άρθρο 20 παρ. 4 του ν. 3669/2008 (ΚΔΕ)", χωρίς ωστόσο να δηλώνεται το ύψος του συνολικού ποσού του ανεκτέλεστου υπολοίπου των εργολαβικών συμβάσεών της, κατά παράβαση του άρθρου 23.1. της ένδικης διακήρυξης. Συνεπώς, η κρίση της προσβαλλόμενης Πράξης παρίσταται ορθή, καθόσον ο ανωτέρω οικονομικός φορέας παρέλειψε την προαπόδειξη ρητώς αξιούμενου από τη διακήρυξη στοιχείου, που αποτελεί ένα εκ των περισσοτέρων κριτηρίων τα οποία συνεκτιμώνται, ώστε να κριθεί από την αναθέτουσα αρχή σε πρώιμο στάδιο της διαγωνιστικής διαδικασίας ότι ο προσφέρων φορέας παρίσταται ικανός για την ανάληψη του επίμαχου έργου, χωρίς η ανωτέρω παράλειψη να είναι επιδεκτική συμπλήρωσης και αποσαφήνισης με τη διαδικασία του άρθρου 102 του ν. 4412/2016, όπως ισχύει. Εντούτοις, υπό τις περιστάσεις της συγκεκριμένης διαδικασίας και ιδίως λαμβάνοντας υπόψη ότι α) Η ως άνω διαγωνιζόμενη εν τέλει δεν παρέλειψε να συμπεριλάβει οποιαδήποτε δήλωση περί ανεκτελέστου στο ΕΕΕΣ της, έστω και εάν αυτή δεν ήταν η ενδεδειγμένη, β) Η ενσωματούμενη στο ΕΕΕΣ δήλωση ενός οικονομικού φορέα ότι δεν βρίσκεται σε μια από τις καταστάσεις, λόγω των οποίων μπορεί να αποκλεισθεί από τον διαγωνισμό (μεταξύ των οποίων και η υπέρβαση του ορίου ανεκτέλεστων εργολαβικών συμβάσεων), λειτουργεί, σε κάθε περίπτωση, ως προκαταρκτική απόδειξη, μεταθέτοντας απλά το χρονικό σημείο προσκόμισης των σχετικών, αναγόμενων στον χρόνο υποβολής της προσφοράς, αποδεικτικών στοιχείων (πρβλ. ΕλΣυν Ολ. 1362/2022 και 310/2022, Ε.Α. του ΣτΕ 292, 204, 114-5/2019), γ) Όπως αποδεικνύεται από τα δικαιολογητικά προσωρινού αναδόχου που της ζητήθηκαν και προσκόμισε στη συνέχεια, η εταιρεία «…Α.Ε.» πληρούσε το επίμαχο κριτήριο του συνολικού ποσού του ανεκτέλεστου υπολοίπου των εν εξελίξει εργολαβικών συμβάσεων, ήδη κατά τον κρίσιμο χρόνο υποβολής της προσφοράς της (ήτοι στις 28.6.2023), όπως προκύπτει από όλα τα απαιτούμενα από την διακήρυξη έγγραφα, ψηφιακά υπογεγραμμένα, με ημερομηνία προ της υποβολής της προσφοράς της, τα οποία προσκόμισε και τα οποία βεβαιώνουν γεγονότα αντικειμενικώς εξακριβώσιμα. Συνεπώς καλύπτεται ο σκοπός της διακήρυξης, ήτοι της απόδειξης της χρηματοοικονομικής επάρκειας του συμμετέχοντα φορέα, προκειμένου να διασφαλιστεί η ικανότητά του να εκτελέσει προσηκόντως και να φέρει σε πέρας εν γένει επιτυχώς το προς ανάθεση έργο. Από την επισκόπηση των ΕΕΕΣ που υποβλήθηκαν από τους λοιπούς συμμετέχοντες οικονομικούς φορείς που έγιναν δεκτοί στο διαγωνισμό, ακόμη και εκείνου της πρώτης μειοδότριας εταιρείας που αποκλείσθηκε στη συνέχεια λόγω της ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς της, το ύψος της οποίας δεν αιτιολογήθηκε με επαρκή στοιχεία, προκύπτει ότι στο αντίστοιχο κρίσιμο πεδίο του εν λόγω εγγράφου περιλήφθηκαν δηλώσεις ομοίου περιεχομένου με την ανάδοχο εταιρεία, χωρίς οποιαδήποτε αριθμητική αναφορά στο ύψος του ανεκτέλεστου υπολοίπου των υπό εκτέλεση εργολαβικών συμβάσεων τους. Τούτο είχε ως αποτέλεσμα ότι με την αποδοχή της προσφοράς της εταιρείας «..Α.Ε.» τηρήθηκε η αρχή του ίσου μέτρου μεταξύ των υποψηφίων χωρίς να πλήττεται εξ αυτού του λόγου ο υγιής και ανόθευτος ανταγωνισμός. Κατόπιν τούτων, το Δικαστήριο κρίνει ότι η αναδειχθείσα πλημμέλεια δεν παρίσταται ουσιώδης. 	Για τους λόγους αυτούς.Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης..Ανακαλεί την 19/2025 Πράξη του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

Η Πράξη 553/2024 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον έλεγχο νομιμότητας για την ανάθεση του έργου «Κατασκευή δικτύων πόσιμου νερού Δήμου Νέας Προποντίδας». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης καθώς η προσφορά της πρώτης μειοδότριας ένωσης εταιρειών απορρίφθηκε μη νομίμως. Ο αποκλεισμός βασίστηκε, εσφαλμένα, στο ότι η ένωση δεν ήταν εγγεγραμμένη στην απαιτούμενη τάξη του ΜΕΕΠ και στο ότι δεν δήλωσε ως υπεργολάβο τον τρίτο φορέα που παρείχε «δάνεια εμπειρία». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η συμμετοχή επιτρέπεται ανεξαρτήτως τάξης, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια, ενώ η δάνεια εμπειρία είναι διακριτή από την υπεργολαβία.

Η Πράξη 243/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Αναβάθμιση Οδικού Συνοριακού Σταθμού Κήπων Έβρου», συνολικής συμβατικής δαπάνης 9.758.966,27 ευρώ, πλέον Φ.Π.Α.. Ο διαγωνισμός, που διενεργήθηκε από τη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας της Ε.Ε.ΣΥ.Π. Α.Ε., ανατέθηκε στον μοναδικό προσφέροντα, «ΤΕΚ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ Α.Ε.». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν διαπιστώνονται νομικές πλημμέλειες και δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης. Ωστόσο, τέθηκαν επισημάνσεις, όπως ο αποκλεισμός της ρήτρας πρόσθετης καταβολής (πριμ) από το συμβατικό τίμημα και η υποχρέωση τήρησης του ν.4412/2016 για τυχόν τροποποιήσεις του έργου.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Επειδή, σε συνέχεια της προηγούμενης σκέψης και για τους λόγους που αναλυτικά παρατίθενται σε αυτή, βασίμως υποστηρίζει η προσφεύγουσα ότι, η απλή αναφορά στο Μέρος ΙΙ - Α του ΕΕΕΣ από τον παρεμβαίνοντα του αριθμού μητρώου και της βεβαίωσης εγγραφής του στο ΜΕΕΠ δεν δύναται να εκληφθεί ως η προσήκουσα προαπόδειξη όλων των κριτηρίων επιλογής. Περαιτέρω και ειδικότερα όσον αφορά την απαίτηση προαπόδειξης του ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων ως στοιχείου της απαιτούμενης οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας, οι ισχυρισμοί Αριθμός απόφασης: 1233 / 2022 17 της προσφεύγουσας, ότι δηλαδή η απλή μνεία στο ΕΕΕΣ του παρεμβαίνοντος ότι «το ανεκτέλεστο υπόλοιπο των εργολαβικών συμβάσεων του δεν υπερβαίνει τα ανώτατα επιτρεπτά όρια που ορίζονται στο άρθρο 20 παρ. 4 του ν. 3669/2008 όπως ισχύει» δεν αρκεί, καθώς, ρητώς, η οικεία διακήρυξη απαιτεί την αναγραφή του ακριβούς ποσού του ανεκτέλεστου, πρέπει να γίνουν δεκτοί ως βάσιμοι. Και τούτο διότι η ως άνω έλλειψη στη συμπλήρωση του ΕΕΕΣ του παρεμβαίνοντος δεν μπορεί να αναπληρωθεί αφενός μεν ούτε από τη δήλωση περί ακρίβειας και ορθότητας των επικαλούμενων στοιχείων που περιλαμβάνεται στο Μέρος V του υποβληθέντος ΕΕΕΣ, ούτε από τη γενική δήλωση του Μέρους ΙΙ περίπτωση δ ότι η εγγραφή στους καταλόγους καλύπτει τα κριτήρια επιλογής, που εν προκειμένω μάλιστα κατά τα ως άνω κριθέντα, είναι εσφαλμένη. Και τούτο διότι στην υπόψη διακήρυξη ορίζεται ρητώς ότι απαιτείται η προαπόδειξη της πλήρωσης του κριτηρίου που αναφέρεται στη μη υπέρβαση των ανωτάτων επιτρεπόμενων ορίων ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων με τη ρητή δήλωση του υποψηφίου στο ΕΕΕΣ (βλ. ad hoc ΔΕφ Κομ. 49/2018). Σημειώνεται δε ότι ο ισχυρισμός της αναθέτουσας αρχής στην έκθεση των απόψεων της ότι «Η Ε.Δ. έκρινε ότι ο εν λόγω οικ. φορέας απέδειξε σε προκαταρκτικό στάδιο ότι πληροί τις προϋποθέσεις συμμετοχής στο διαγωνισμό και ότι δεν πρέπει να απορριφθεί η προσφορά του. Σε κάθε περίπτωση η προσκόμιση της υπεύθυνης δήλωσης περί ανεκτέλεστου, εξετάζεται εκτενώς από την Επιτροπή Διαγωνισμού στο επόμενο στάδιο του διαγωνισμού, που αφορά την προσκόμιση των δικαιολογητικών κατακύρωσης του προσωρινού αναδόχου, τόσο κατά το χρόνο υποβολής προσφορών, όσο και κατά το χρόνο υποβολής των δικαιολογητικών κατακύρωσης. Με το σκεπτικό της προσφυγής όλοι οι οικονομικοί φορείς που υποβάλλουν προσφορά, πρέπει εκ των προτέρων να υποβάλλουν δικαιολογητικά που ζητούνται σε μεταγενέστερη φάση του διαγωνισμού, μόνο από τον προσωρινό ανάδοχο.» είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι και ερειδόμενοι σε εσφαλμένη αφετηρία. Και τούτο διότι η εν λόγω δήλωση περί ανεκτέλεστου προβλέπεται στο κανονιστικό πλαίσιο της διακήρυξης, όφειλε συνεπώς ο παρεμβαίνων και κατά τα ανωτέρω ορισθέντα, στο ΕΕΕΣ του, να προβεί σε ακριβή αναφορά του ποσού (ανεκτέλεστου υπολοίπου). Επομένως, εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι η αναθέτουσα αρχή έπρεπε, κατά δέσμια αρμοδιότητα αυτής, να αποκλείσει την προσφορά του Αριθμός απόφασης: 1233 / 2022 18 παρεμβαίνοντος λόγω παράλειψης προαπόδειξης δια του υποβληθέντος ΕΕΕΣ (και) της πλήρωσης του κριτηρίου του όρου 22.Γ της οικείας διακήρυξης περί μη υπέρβασης των ανωτάτων επιτρεπόμενων ορίων ανεκτέλεστου υπολοίπου εργολαβικών συμβάσεων, κατά παράβαση των προβλεπόμενων στον όρο 23.5 της διακήρυξης.