ΕΣ/ΚΛΙΜ.Ζ/161/2025

Η απόφαση της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) αφορά την ομόφωνη παροχή σύμφωνης γνώμης στον Ενιαίο Σύνδεσμο Διαχείρισης Απορριμμάτων Κρήτης (ΕΣΔΑΚ) για την προσφυγή σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση. Ο ΕΣΔΑΚ αιτήθηκε τη διαδικασία για τη σύναψη δημόσιας σύμβασης υπηρεσιών λειτουργίας του ΧΥΤΑ Χερσονήσου για χρονικό διάστημα πέντε (5) μηνών, με προϋπολογισθείσα δαπάνη 310.106,27€ (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ), επικαλούμενος κατεπείγουσα ανάγκη λόγω των απρόβλεπτων συνεπειών της νομοθετικής αλλαγής (ν. 5151/2024). Η λύση του προηγούμενου φορέα (ΦΟΔΙΣΑ) και η αποχώρηση 12 εργαζομένων στον Δήμο Χερσονήσου δημιούργησαν αδυναμία άμεσης λειτουργίας του ΧΥΤΑ, ενώ η τρέχουσα σύμβαση λήγει στις 25.10.2025. Η Αρχή έκρινε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις περί απρόβλεπτης περίστασης και κατεπείγοντος, απαραίτητες για τη διασφάλιση της αδιάλειπτης λειτουργίας του ΧΥΤΑ (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ’ του ν. 4412/2016).

Το Ζ' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τη νομιμότητα του σχεδίου της 1ης τροποποίησης της σύμβασης για τη λειτουργία του ΧΥΤΑ της 2ης Διαχειριστικής Ενότητας Περιφέρειας Ηπείρου. Η τροποποίηση αφορά αύξηση της συμβατικής δαπάνης λόγω πρόσθετων υπηρεσιών διαχείρισης απορριμμάτων και τεχνικών εργασιών. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η εν λόγω τροποποίηση είναι ήσσονος σημασίας (de minimis), καθώς η αξία της υπολείπεται του ενωσιακού κατωφλίου και του 10% της αρχικής σύμβασης, ενώ δεν μεταβάλλει τη φύση της. Ως εκ τούτου, κρίθηκε ότι το σχέδιο δεν υπάγεται σε προσυμβατικό έλεγχο και η υποβολή του για έλεγχο θεωρήθηκε απαράδεκτη.

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ:Με τα δεδομένα αυτά το Κλιμάκιο κρίνει ότι από την εντολή μετακίνησης του φερόμενου ως δικαιούχου στο ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα σε συνδυασμό με τα λοιπά στοιχεία του φακέλου, και ειδικότερα τα αναφερόμενα στο προεκτεθέν 12367/13.12.2016 έγγραφο επανυποβολής του Προέδρου του Περιφερειακού Συνδέσμου Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων….., προκύπτει η νόμιμη αιτία της επίμαχης μετακίνησης, ήτοι τα στοιχεία που απαιτούνται ως ελάχιστο περιεχόμενο της σχετικής εντολής, κατά το άρθρο 2 παρ. 1 του ν.4336/2015. Ειδικότερα, ο ανωτέρω υπάλληλος τελούσε σε ειδική αποστολή του εν λόγω Συνδέσμου, στο πλαίσιο της προεκτεθείσας στη σκέψη ΙΙ της παρούσας υποχρέωσης αυτού, η οποία αποστολή συνίστατο στην απόκτηση τεχνογνωσίας και στην ενημέρωσή του σχετικά με τις καινούργιες τεχνολογίες και τους μηχανολογικούς εξοπλισμούς για την καταστολή πυρκαγιών, ειδικά σε ευπαθείς χώρους υγειονομικής ταφής απορριμμάτων (ΧΥΤΑ), προκειμένου να διερευνηθεί η αναγκαιότητα ή μη αντίστοιχης προμήθειας τέτοιου είδους εξοπλισμού από τον ίδιο ως άνω Σύνδεσμο για την καταστολή τυχόν πυρκαγιών στους δέκα ΧΥΤΑ που διαχειρίζεται, δεδομένης της αναποτελεσματικότητας των κοινών μέσων πυρόσβεσης που αυτός διαθέτει.

Εκτέλεση έργου:..Με τα δεδομένα αυτά και αφού συνεκτιμήθηκαν τα προβαλλόμενα    με τα από 15.12.2014 και 14.1.2015 υπομνήματα της φερόμενης ως δικαιούχου του εντάλματος, το Κλιμάκιο κρίνει ότι με την 877/3.2.2011 «ειδική εντολή απολογιστικών εργασιών» της λειτουργούσας ως διευθύνουσας υπηρεσίας      του έργου «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ Α΄ ΦΑΣΗΣ 2ου ΧΥΤΑ Δ. … ΣΤΗ ΘΕΣΗ … ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ …» Διεύθυνσης Διάθεσης Απορριμμάτων και Αποκαταστάσεων του … ανατέθηκε στην ανάδοχο του ανωτέρω έργου η εκτέλεση εργασιών διάθεσης απορριμμάτων του ΧΥΤΑ, οι οποίες όμως ενέπιπταν κατά το ως άνω χρονικό σημείο στις αρμοδιότητες του ίδιου του …, που είναι ο αρμόδιος  φορέας για όλα τα ζητήματα εύρυθμης λειτουργίας του ΧΥΤΑ ... Σημειωτέον ότι και η από 2.11.2004 προγραμματική σύμβαση μεταξύ του Υπουργείου Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης, της Περιφέρειας … και του …, η οποία αφορούσε τη συνεργασία των ως άνω φορέων για την πραγματοποίηση του έργου «Κατασκευή της Α΄ Φάσης του 2ου ΧΥΤΑ ….στη θέση … του Δήμου …», προέβλεπε, πλην άλλων,ότι μέχρι την ολοκλήρωση της προσωρινής παραλαβής του έργου «η ευθύνη υποδοχής και διαχείρισης των απορριμμάτων ανήκει στον ...» (βλ. ad hoc ΣτΕ 4238/2010). Ωστόσο, οι ως άνω εργασίες δεν εμπίπτουν στην έννοια των απολογιστικών εργασιών, αφού όπως αποδείχθηκε δεν ήταν αναγκαίες για την επίτευξη της αρτιότητας και τη λειτουργικότητας του δημοπρατηθέντος έργου- το οποίο αφορούσε αποκλειστικά στην κατασκευή των έργων υποδομής του ΧΥΤΑ και των λοιπών απαραίτητων για την οργάνωση και λειτουργία  του έργων καθώς και την κάλυψη των επιμέρους κυττάρων και του συνόλου του απορριμματικού αναγλύφου- τουναντίον αφορούν  στη διάθεση των απορριμμάτων που υποδέχεται ο ΧΥΤΑ και την πλήρωση των κυττάρων που έχει αναλάβει να κατασκευάσει η ανάδοχος κοινοπραξία με απορρίμματα, δηλαδή την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών του ΧΥΤΑ, για την εύρυθμη λειτουργία του οποίου αρμόδιος είναι ο οικείος ΦοΣΔΑ,  κατά το κρίσιμο δε χρονικό σημείο ήταν ο … και, ακολούθως, ο … ως καθολικός διάδοχος του … Είναι άλλωστε ενδεικτικό ότι οι ανωτέρω εργασίες προσωρινής εξυπηρέτησης της λειτουργίας του ΧΥΤΑ συνεχίστηκαν επί μακρόν, ενώ το καλοκαίρι του έτους 2012 ο … αποφάσισε τη διενέργεια τακτικού διαγωνισμού για τις υποστηρικτικές λειτουργίες του ΧΥΤΑ …, τη διενέργεια διαγωνισμού για την επισκευή των μηχανημάτων  του, ενώ παράλληλα αποφάσισε την ανάθεση των «επειγουσών εργασιών για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών του ΧΥΤΑ» κατόπιν διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης. (...)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, διότι αφορά την εξόφληση αμοιβής της φερόμενης ως δικαιούχου κοινοπραξίας για την εκτέλεση εργασιών, χωρίς να έχει προηγηθεί η σύναψη σύμβασης υπηρεσιών μεταξύ του … και της τελευταίας για την ανάθεση των εργασιών αυτών καθώς και   η προηγούμενη υποβολή αυτής ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου για την άσκηση του προβλεπόμενου προληπτικού ελέγχου νομιμότητας. Ως εκ τούτου, κατά παραδοχή του σχετικού λόγου διαφωνίας της Επιτρόπου, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί.

Η Πράξη 39/2025 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο του έργου «Κατασκευή Μονάδας Επεξεργασίας Αποβλήτων και Μονάδας Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων εντός του ΧΥΤΑ 2ης Δ.Ε. και 6μηνη δοκιμαστική λειτουργία». Το έργο, με συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη €63.183.790,20 (με δικαιώματα προαίρεσης) και συμβατική δαπάνη €24.764.112,87 πλέον Φ.Π.Α., ανατέθηκε με κριτήριο την βέλτιστη σχέση ποιότητας-τιμής. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, καθώς δεν διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες. Ωστόσο, τέθηκαν επισημάνσεις για την υποχρεωτική τροποποίηση και υποβολή της σχετικής προγραμματικής σύμβασης για έλεγχο, καθώς και την ανάγκη συνυπογραφής της εκτελεστικής σύμβασης από τον Αναγκαστικό Σύνδεσμο (Κύριος του έργου) και τον Δήμο Αγρινίου (Φορέας Υλοποίησης).

Εναπόθεση και υγειονομική ταφή απορριμάτων Δήμου...ζητείται η ανάκληση της 122/2014 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (υπό σκέψεις ΙΙ και ΙΙΙ), το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι ο αιτών Δήμος … έχει την αποκλειστική τοπική αρμοδιότητα για την ανάθεση των υπηρεσιών εναπόθεσης και υγειονομικής ταφής των απορριμμάτων του και συνεπώς μη ορθώς το Κλιμάκιο με την πληττόμενη πράξη του έκρινε ότι ο Δήμος ... είναι αυτός ο οποίος μπορεί να αναθέτει νομίμως σε τρίτους υπηρεσίες με αντικείμενο την εναπόθεση και υγειονομική ταφή του συνόλου των απορριμμάτων που δέχεται ο ΧΥΤΑ ..., συνεπώς και των απορριμμάτων του αιτούντος Δήμου. Τούτο δε, διότι γίνεται εκ του νόμου (άρθρα 102 Σ., 75 παρ. 1 ΚΔΚ, 12 ν. 1650/1986, 94 παρ. 1 περ. 25 και 95 παρ. 1 περ. α΄ ν.3852/2010, κ.υ.α. 50910/2727/16.12.2003, κ.υ.α. 2527/2009) διάκριση μεταξύ: α) της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων σε περιφερειακό επίπεδο, που περιλαμβάνει την προσωρινή αποθήκευση, μεταφόρτωση, αξιοποίηση, διάθεση των στερεών αποβλήτων και λειτουργία των υφιστάμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων, βάσει του οικείου σχεδιασμού διαχείρισης, για την υλοποίηση του οποίου αρμόδιοι είναι οι Φο.Δ.Σ.Α., και β) της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων σε τοπικό επίπεδο από τους Ο.Τ.Α. πρώτου βαθμού, που περιλαμβάνει την προσωρινή αποθήκευση, μεταφόρτωση, αξιοποίηση, διάθεση των στερεών αποβλήτων και λειτουργία των υφιστάμενων εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων, αλλά και ειδικότερα την καθαριότητα όλων των κοινόχρηστων χώρων της εδαφικής περιφέρειας των οικείων δήμων και της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων που παράγονται εντός αυτής δια της συλλογής και μεταφοράς αυτών υποχρεωτικώς στις εγκαταστάσεις της οικείας διαχειριστικής ενότητας που ορίζεται από το ΠΕΣΔΑ. Συνεπώς, η κατά τα ως άνω διαχείριση των στερεών αποβλήτων του Δήμου … ανήκει στην αποκλειστική τοπική του αρμοδιότητα και δεν πρέπει να συγχέεται προς την τοπική αρμοδιότητα άλλων δήμων, όπως ο Δήμος ..., αλλά και ούτε προς τις περιφερειακές αρμοδιότητες του συσταθέντος, αλλά μη λειτουργούντος Περιφερειακού Φο.Δ.Σ.Α. …, που ασκούνται ως εκ τούτου από την οικεία Περιφέρεια ως προς την εκπόνηση και υλοποίηση του οικείου ΠΕΣΔΑ, κατά τους ρητούς ορισμούς των διατάξεων του άρθρου 35 παρ. 2 (β) του ν. 4042/2012, οι οποίες, μάλιστα, ως ειδικότερες, υπερισχύουν της αρχής της επικουρικότητας του άρθρου 75 παρ. Ι του ΚΔΚ. Περαιτέρω, ο Δήμος ..., στη χωρική ενότητα του οποίου βρίσκεται ο ΧΥΤΑ, τη διαχείριση του οποίου ασκεί μέσω της ... Α.Ε. Ο.Τ.Α. ως μοναδικός μέτοχος αυτής, σε καμία περίπτωση δεν καθίσταται, με μόνη την εναπόθεση των απορριμμάτων άλλων δήμων προς υγειονομική ταφή στον ΧΥΤΑ, αρμόδιος για τη διαχείριση των απορριμμάτων αυτών, αφού τούτο θα οδηγούσε στο ανεπίτρεπτο της αφαίρεσης της εκ του Συντάγματος θεμελιούμενης αρμοδιότητας του εκάστοτε δήμου (… εν προκειμένω) για τη διοίκηση των τοπικών του υποθέσεων, στην οποία ανήκει η καθαριότητα όλων των κοινόχρηστων χώρων της εδαφικής του περιφέρειας και η κατά τα ως άνω διαχείριση των στερεών αποβλήτων που παράγονται εντός αυτής, στην έννοια της οποίας (διαχείρισης) περιλαμβάνεται και η ανάθεση υπηρεσιών εναπόθεσης και υγειονομικής ταφής αυτών, αλλά και στην ομοίως μη νόμιμη αποστέρηση των περιγραφόμενων ανωτέρω περιφερειακών αρμοδιοτήτων του Φο.Δ.Σ.Α., όπως αυτές εν προκειμένω ασκούνται από την οικεία Περιφέρεια, λόγω της μη λειτουργίας του συσταθέντος Φο.Δ.Σ.Α. ...να ανακληθεί η προσβαλλόμενη με αυτές 122/2014 πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου 

Η προσφεύγουσα εταιρία ασκεί προδικαστική προσφυγή ζητώντας την ακύρωση της απόφασης με την οποία αναδείχθηκε ο παρεμβαίνων οικονομικός φορέας ως οριστικός ανάδοχος του Τμήματος Β' της σύμβασης για την 'Παροχή Υπηρεσιών Φύλαξης των ΧΥΤΑ' με προϋπολογισμένη αξία 130.000€. Επιχειρηματολογεί ότι ο ανάδοχος υπέβαλε εκπρόθεσμα δικαιολογητικό του Επιμελητηρίου και πιστοποιητικά ISO που δεν ήταν σε ισχύ κατά τη υποβολή τους, παραβιάζοντας τους όρους της διακήρυξης. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά υπηρεσίες φύλαξης σε δύο τμήματα, με κριτήριο κατακύρωσης την οικονομικά πλέον συμφέρουσα προσφορά.

Νομιμότητα του σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης Δημοσίου έργου. (...)Με τα δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο, λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαδικασία σύναψης της υπό έλεγχο συμπληρωματικής σύμβασης εκκίνησε στις 12.7.2017, ήτοι πριν από τη λήξη της αρχικής όμοιας και αφού είχε ήδη ενεργοποιηθεί και το δικαίωμα προαίρεσης επιπλέον εννέα μηνών, και ότι συντρέχει, πράγματι, δικαιολογητικός λόγος για την απευθείας ανάθεση των ελεγχόμενων υπηρεσιών στην ήδη αντισυμβαλλόμενη του ΕΔΣΝΑ εταιρεία, για χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών ή έως την τυχόν προγενέστερη ολοκλήρωση του εν εξελίξει διαγωνισμού, κρίνει ότι η προσφυγή στην εν λόγω διαδικασία ανάθεσης οφείλεται σε γεγονότα απρόβλεπτα για την αναθέτουσα αρχή, καθόσον αυτή επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια, προβαίνοντας εγκαίρως σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες για να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη λειτουργία του ΧΥΤΑ(...)Περαιτέρω, λαμβάνοντας υπόψη ότι α) οι πρόσθετες εργασίες παρουσιάζουν αναγκαία συνάφεια με το αρχικό συμβατικό αντικείμενο, εφόσον αφορούν σε επιπλέον των προεκτιμωμένων και περιλαμβανομένων στην κύρια σύμβαση εργασιών υποστήριξης των λειτουργικών αναγκών των επίμαχων εγκαταστάσεων και είναι απολύτως αναγκαίες για την απρόσκοπτη και αδιάλειπτη λειτουργία τους, ενόψει και των περιβαλλοντικών κινδύνων που προδήλως συνεπάγεται η αναστολή λειτουργίας των Ολοκληρωμένων Εγκαταστάσεων Διαχείρισης Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ Φυλής Α΄ και Β΄ φάσεις) και β) το ποσό της υπό έλεγχο σύμβασης (928.934,00 ευρώ, πλέον Φ.Π.Α.) δεν υπερβαίνει το 50% του ποσού της από 1.6.2016 αρχικής σύμβασης, το οποίο, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος προαίρεσης, ανήλθε σε 3.557.732,67 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.), το Κλιμάκιο διαπιστώνει ότι δεν συντρέχει λόγος που να κωλύει τη σύναψη της υπό έλεγχο συμπληρωματικής σύμβασης.

Η προδικαστική προσφυγή ασκήθηκε με σκοπό την ακύρωση της απόφασης με την οποία αναδείχθηκε οριστικός ανάδοχος για το Τμήμα Α' της δημοπρατούμενης σύμβασης. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορούσε στην «Παροχή Υπηρεσιών Φύλαξης των ΧΥΤΑ», με συνολική προϋπολογισθείσα αξία 260.000,00 ευρώ (συν ΦΠΑ). Η προσφυγή επικαλείται παραβάσεις των όρων της διακήρυξης, ιδίως ως προς την προσκόμιση εκπρόθεσμων ή μη έγκυρων πιστοποιητικών από τον αναδειχθέντα ανάδοχο, συγκεκριμένα πιστοποιητικού του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και πιστοποιητικών ISO για τη διαχείριση ποιότητας και ασφάλειας, τα οποία δεν ήταν σε ισχύ κατά το στάδιο υποβολής των δικαιολογητικών κατακύρωσης.

Η Πράξη 124/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της νομιμότητας διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για την προμήθεια και εγκατάσταση φωτιστικών σωμάτων και λαμπτήρων τύπου LED στον Δήμο Ιεράπετρας, με συμβατική δαπάνη 3.322.380,00 ευρώ πλέον ΦΠΑ και δεκαετή διάρκεια. Το Κλιμάκιο αναγνωρίζει την επαρκή αιτιολόγηση της μη υποδιαίρεσης της σύμβασης σε τμήματα. Ωστόσο, αναβάλλει την έκδοση οριστικής πράξης και διατάσσει τη συμπλήρωση του φακέλου, καθώς διαπιστώθηκε ότι, ενώ είχε δημοσιευτεί νέος Κανονισμός Μελετών Φωτισμού (Οκτώβριος 2024), η αρχική μελέτη (Δεκέμβριος 2024) βασίστηκε σε παλαιότερες τεχνικές προδιαγραφές. Ζητούνται έγγραφες διευκρινίσεις από τον Δήμο Ιεράπετρας ώστε να αποδειχθεί η οικονομικότητα και αποδοτικότητα της μελέτης, ενόψει των αρχών χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, υπό το φως του νέου κανονισμού.