ΕΣ/ΚΛΙΜ.Ζ/194/2025

Η Πράξη 251/2024 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαγωνιστικής διαδικασίας για τη σύμβαση «ΒΕΛΤΙΩΣΗ – ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΔΙΚΤΥΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ (...) ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ ΥΔΡΟΛΗΨΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΤΛΙΟΣΤΑΣΙΩΝ ΔΗΜΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ 2023-2026», ύψους 1.052.890 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το Κλιμάκιο κωλύει την υπογραφή του σχεδίου σύμβασης λόγω δύο ουσιωδών νομικών πλημμελειών. Πρώτον, η απαίτηση για δείκτη βιωσιμότητας (κυκλοφορούν ενεργητικό/βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις) ≥ 2,00 κρίθηκε ως υπερβολικά αυστηρή και μη επαρκώς αιτιολογημένη, παραβιάζοντας την αρχή της αναλογικότητας. Δεύτερον, η πρόβλεψη ότι, σε περίπτωση ένωσης οικονομικών φορέων, κάθε μέλος πρέπει να καλύπτει όλες τις ελάχιστες απαιτήσεις οικονομικής επάρκειας (αντί του αθροίσματος), κρίθηκε ότι αντιβαίνει στο δίκαιο και την αρχή της αναλογικότητας, περιορίζοντας αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό. Τέλος, το Κλιμάκιο διαπίστωσε επαναλαμβανόμενη πρακτική υποβολής προσφορών από δύο εταιρείες, όπου η μία απορρίπτεται για τυπικούς λόγους, γεγονός που οδήγησε στη διαβίβαση αντιγράφου της Πράξης στην Επιτροπή Ανταγωνισμού για ενδεχόμενη διερεύνηση αθέμιτης σύμπραξης.

Συντήρηση αποχετευτικών δικτύων:	Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει τα εξής: Στην ελεγχόμενη σύμβαση, οικονομικού αντικειμένου 1.600.000,00 ευρώ χωρίς ΦΠΑ για τέσσερα έτη (ήτοι 400.000,00 ευρώ κατ’ έτος) με ισόποσο δικαίωμα προαίρεσης, δεν παρίσταται αιτιολογημένη η προβλεπόμενη στο άρθρο 2.2.5 περ. β΄ της διακήρυξης απαίτηση, σύμφωνα με την οποία «Ο μέσος δείκτης βιωσιμότητας της επιχείρησης, των τριών τελευταίων δημοσιευμένων χρήσεων (έτη 2020, 2021, 2022), να είναι ≥ 2,00 (δείκτης βιωσιμότητας = Κυκλοφορούν ενεργητικό / βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, (αναλογία, στοιχείων ενεργητικού και παθητικού)», καθώς εν προκειμένω η διακήρυξη δεν αρκείται στην ύπαρξη θετικού δείκτη, αλλά απαιτεί όπως το κυκλοφορούν ενεργητικό είναι τουλάχιστον διπλάσιο από τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις των διαγωνιζομένων (βλ. σκέψη 4). Όπως αναφέρεται στο από 1.2.2024 έγγραφο του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Ποιότητας, Ζωής & Περιβάλλοντος του Δήμου Νέας Προποντίδας, η επιλογή αυτή «συνιστά ένα χρήσιμο εργαλείο απεικόνισης της πραγματικής οικονομικής κατάστασης του εκάστοτε υποψηφίου» και «ένα πρόσφορο μέσο για την απόδειξη της φερεγγυότητας του συμμετέχοντος». Ωστόσο, δεν τεκμηριώνεται στα έγγραφα της σύμβασης η ανάγκη που υπαγόρευσε την επιλογή, όσον αφορά την ειδική χρηματοοικονομική ικανότητα των υποψήφιων οικονομικών φορέων, του ως άνω ιδιαίτερα υψηλού αριθμοδείκτη γενικής ρευστότητας και μάλιστα για τρεις οικονομικές χρήσεις  (κατά τα έτη 2020, 2021 και 2022), ο οποίος δεν είχε τεθεί από τον αναθέτοντα φορέα σε προηγούμενες διαγωνιστικές διαδικασίες (ετών 2015, 2016 και 2018) με όμοιο αντικείμενο. Η διακριτική ευχέρεια του αναθέτοντος φορέα να θέτει τους πρόσφορους, κατά την κρίση του, όρους χρηματοοικονομικής επάρκειας ανάλογα με τη φύση του συμβατικού αντικειμένου, καθώς και η ανάγκη διασφάλισης της προσήκουσας εκτέλεσης της συγκεκριμένης σύμβασης ενόψει του δημόσιου συμφέροντος που εξυπηρετεί, δεν αποτελούν επαρκή αιτιολόγηση της ως άνω περιοριστικής του ανταγωνισμού επιλογής, καθόσον δεν προσδιορίζεται με πληρότητα και σαφήνεια ούτε προκύπτει από τα προσκομισθέντα στοιχεία ο λόγος για τον οποίο δεν μπορεί η επίμαχη σύμβαση να εκτελεσθεί προσηκόντως με τη συνδρομή λιγότερο αυστηρών απαιτήσεων (π.χ. με μικρότερο δείκτη γενικής ρευστότητας, με την απαίτηση ο δείκτης αυτός να ισχύει μόνο για το τελευταίο πριν από την εκτέλεση της σύμβασης έτος κ.λπ.), λαμβανομένου μάλιστα υπόψιν ότι η ύπαρξη του εν λόγω υψηλού δείκτη γενικής ρευστότητας δεν είναι η μοναδική απαίτηση της διακήρυξης για την απόδειξη της χρηματοοικονομικής επάρκειας των διαγωνιζομένων, αλλά προβλέπεται και έτερο σχετικό κριτήριο (βλ. άρθρο 2.2.5 περ. α΄ της διακήρυξης). Τόσο υψηλός, άλλωστε, αριθμοδείκτης δεν τίθεται ούτε σε διαγωνισμούς με πολύ μεγαλύτερο οικονομικό αντικείμενο (πρβλ. ΣτΕ 676/2023, 2631/2020), ενώ η συνήθης τιμή που απαντάται είναι αυτή της μονάδας ή και μικρότερη (πρβλ. ΦΓ8/28754/27.4.2015 απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Β΄ 1676). Σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, δεν αποδεικνύεται από τον αναθέτοντα φορέα, αν και φέρει το σχετικό βάρος, ότι ο τιθέμενος στο άρθρο 2.2.5 περ. β΄ της διακήρυξης όρος τελεί σε εύλογη σχέση αναλογίας προς το αντικείμενο της υπό ανάθεση σύμβασης, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 75 παρ. 1 και 3 του ν. 4412/2016 (βλ. και άρθρο 253 παρ. 1 του ίδιου νόμου), ενόψει άλλωστε και του γεγονότος ότι στον ελεγχόμενο διαγωνισμό δεν αναπτύχθηκε ανταγωνισμός, καθόσον υπέβαλε προσφορά μόνον ένας οικονομικός φορέας, ο οποίος μάλιστα ήταν ο ανάδοχος και των προηγούμενων διαγωνιστικών διαδικασιών για την ανάθεση του ίδιου αντικειμένου.

Παροχή λογιστικών υπηρεσιών :Με αυτά τα δεδομένα η αμοιβή της αναδόχου δεν υπερβαίνει το προσήκον μέτρο, διότι το ποσό της επικαλούμενης όμοιας σύμβασης του Δήμου Κασσάνδρας για το έτος 2017, ανερχόμενο σε 12.500,00 ευρώ πλέον ΦΠΑ,     δεν είναι ουσιωδώς κατώτερο του αντίστοιχου της προκείμενης σύμβασης, λαμβανομένων υπόψη των σημαντικά μεγαλύτερων οικονομικών μεγεθών του Δήμου Νέας ..... (ενεργητικό έτους 2017: 285.005.182,06 ευρώ έναντι 183.951.449,68 ευρώ του Δήμου Κασσάνδρας, αναπόσβεστη αξία: 256.588.641,20 ευρώ έναντι 155.155.193,25 ευρώ του Δήμου Κασσάνδρας). Συναφώς, η σύμβαση του Δήμου Θεσσαλονίκης για το έτος 2017, ποσού 19.716,00 ευρώ πλέον ΦΠΑ, δεν αποτελεί όμοια και συγκρίσιμη περίπτωση, δεδομένου ότι η ανάδοχος συνεπικουρείται από τους ένδεκα λογιστές που στελεχώνουν του Τμήμα λογι-στηρίου του συγκεκριμένου Δήμου, σε κάθε δε περίπτωση το ποσό αυτό είναι ανώτερο του ποσού της σύμβασης του Δήμου Νέας ...... Περαιτέρω, όμως, ο προϋπολογισμός της σύμβασης είναι αόριστος και αντίκειται στην αρχή της οικονομικότητας, διότι εξ ουδενός στοιχείου προκύπτει η ποσότητα και το είδος των εργασιών που πρέπει να παρασχεθούν, ο αριθμός των ατόμων που πρέπει να αποσχοληθούν, οι ώρες απασχόλησης, καθώς και η τιμή μονάδας. Ωστόσο, ενόψει του ότι αφενός οι σχετικές υπηρεσίες παρέχονται με απευθείας ανάθεση περιοδικά ανά έτος, συνεπώς είναι δεδομένη η ποσότητα και το κόστος των εργασιών που πρέπει να παρασχεθούν, αφετέρου οι συμβάσεις αυτές αλλά και άλλες συμβάσεις δήμων έχουν συναφθεί χωρίς την ως άνω αναλυτική παρά-θεση των στοιχείων του προϋπολογισμού, τα όργανα του Δήμου ..... ενήργησαν εν προκειμένω συγγνωστώς.

Το Ζ' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για το έργο αποκομιδής απορριμμάτων και καθαρισμού κοινόχρηστων χώρων του Δήμου Κασσάνδρας. Η σύμβαση αφορά υπηρεσίες με συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη 35.049.712,80 ευρώ. Κατά τον έλεγχο δεν διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες που να εμποδίζουν τη σύναψη της σύμβασης, καθώς τηρήθηκαν οι αρχές της νομιμότητας και διαφάνειας. Η Επιτροπή Διαγωνισμού αξιολόγησε ορθά την προσφορά της ανάδοχης εταιρείας, ενώ δεν υποβλήθηκαν ενστάσεις κατά της διαδικασίας. Συνεπώς, το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης μεταξύ του Δήμου Κασσάνδρας και της εταιρείας.

Καθορισμός μηνιαίας μεικτής αποζημίωσης (αντιμισθίας) Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου της Δημοτικής Κοινωφελούς Επιχείρησης «Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Κασσάνδρας» (Κ.Ε.ΔΗ.Κ.) Νομού Χαλκιδικής.

Ανώτατο όριο επιτρεπόμενων ημερών κίνησης εκτός έδρας αιρετών, μετακλητών καθώς και υπαλλήλων υπηρετούντων στις υπηρεσίες του Δήμου Κασσάνδρας Νομού Χαλκιδικής για το έτος 2023.

Η Πράξη 47/2024 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Ανάπτυξη της υπαίθρου - αγροτική οδοποιία Δήμου Κασσάνδρας» (προϋπολογισμού 3.091.693,55 ευρώ). Το Κλιμάκιο κωλύει την υπογραφή της σύμβασης, καθώς η προσφορά του αναδόχου, με μέση έκπτωση 26,36%, τεκμαίρεται ως ασυνήθιστα χαμηλή. Αυτό συμβαίνει διότι η έκπτωση παρουσιάζει απόκλιση μεγαλύτερη των δέκα ποσοστιαίων μονάδων από τον μέσο όρο των παραδεκτών προσφορών (15,46%), σύμφωνα με το άρθρο 88 παρ. 5α του ν.4412/2016. Η αναθέτουσα αρχή παρέλειψε να καλέσει τον οικονομικό φορέα να παράσχει εξηγήσεις για τη βιωσιμότητα της προσφοράς του. Ο Δήμος Κασσάνδρας μπορεί να αποκαταστήσει τη νομιμότητα επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία από το σημείο της πλημμέλειας και ζητώντας τις απαιτούμενες διευκρινίσεις.

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:	Με τα δεδομένα όσα προεκτέθηκαν και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η επιλογή της αναθέτουσας αρχής να απαιτήσει για την ειδική χρηματοοικονομική ικανότητα συμμετέχοντος οικονομικού φορέα, αυτός να διαθέτει «μέσο δείκτη βιωσιμότητας της επιχείρησης, των τριών τελευταίων δημοσιευμένων χρήσεων (έτη 2019, 2020, 2021), να είναι ≥ 2,00 (δείκτης βιωσιμότητας = Κυκλοφορούν ενεργητικό / βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, (αναλογία, στοιχείων ενεργητικού και παθητικού)», επιπλέον της απαίτησης για ελάχιστο μέσο γενικό κύκλο εργασιών των τριών δημοσιευμένων χρήσεων (έτη 2019, 2020, 2021) ίσο ή μεγαλύτερο από το 100% του προϋπολογισμού μελέτης, χωρίς Φ.Π.Α. παρίσταται ουσιωδώς πιο αυστηρή σε σχέση με την αντίστοιχη που είχε τεθεί στους προηγούμενους διαγωνισμούς (ετών 2015, 2016 και 2017-2018), στους οποίους απαιτείτο μόνο ελάχιστος μέσος γενικός κύκλος εργασιών των τριών δημοσιευμένων χρήσεων ίσος ή μεγαλύτερος από το 100% του προϋπολογισμού της προς ανάθεση σύμβασης (βλ. σκ. 11 της παρούσας). Και ναι μεν η διακριτική ευχέρεια των αναθετουσών αρχών είναι ευρεία αναφορικά με τη δυνατότητά τους να θέτουν απαιτήσεις χρηματοοικονομικής επάρκειας –ακόμη και αυστηρότερες σε σχέση με παρελθούσες διαγωνιστικές διαδικασίες με το ίδιο αντικείμενο– για την εξασφάλιση της απρόσκοπτης εκτέλεσης του προκηρυσσόμενου συμβατικού αντικειμένου, ανάλογα με τη φύση και την πολυπλοκότητά του, τούτο, όμως, δεν αίρει την υποχρέωσή τους να αιτιολογούν προσηκόντως τις επιλογές τους, ιδίως δε όταν αυτές διαφοροποιούνται ουσιωδώς και μάλιστα προς το αυστηρότερο σε σχέση με κριτήρια επιλογής που είχαν τεθεί σε αμέσως προηγούμενες διακηρύξεις (ΕλΣυν Ολ. 1978/2021). Εν προκειμένω, δεν τεκμηριώνεται από τα στοιχεία του φακέλου της σύμβασης ο λόγος της ως άνω αυστηροποίησης των όρων συμμετοχής των διαγωνιζόμενων φορέων στην ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία σε σχέση με τις ομοίου φυσικού αντικειμένου διαδικασίες παρελθόντων ετών, συνεπώς, η επίμαχη απαίτηση χρηματοοικονομικής επάρκειας παρίσταται δυσανάλογη σε σχέση με το φυσικό και οικονομικό αντικείμενο της υπό ανάθεση σύμβασης και παρεμποδίζει ουσιωδώς την ανάπτυξη ελεύθερου ανταγωνισμού με την ευρύτερη δυνατή συμμετοχή οικονομικών φορέων στον διαγωνισμό και δη μικρότερων επιχειρήσεων. Αντ’ αυτού, στον ελεγχόμενο διαγωνισμό κατέστη δυνατή η συμμετοχή μίας μόνον εταιρείας, η οποία μάλιστα ήταν ανάδοχος του προηγούμενου διαγωνισμού. Η επιλογή του εν λόγω αριθμοδείκτη ως κατάλληλου, πρόσφορου και αναλογικού μέτρου για τη διασφάλιση της ομαλής εκτέλεσης της ελεγχόμενης σύμβασης κλονίζεται έτι περισσότερο από τις προσκομιζόμενες προκηρύξεις και διακηρύξεις από ομοίου φυσικού αντικειμένου διαγωνισμούς της ίδιας αναθέτουσας αρχής, παρελθόντων ετών. Αναλυτικότερα, όπως προεκτέθηκε, κατά τα έτη 2015-2018, η αναθέτουσα αρχή επέλεγε ως κατάλληλο και πρόσφορο κριτήριο χρηματοοικονομικής επάρκειας των διαγωνιζόμενων φορέων ο ελάχιστος μέσος γενικός κύκλος εργασιών των τριών τελευταίων δημοσιευμένων χρήσεων να είναι ίσος ή μεγαλύτερος από το 100% του προϋπολογισμού μελέτης, πλέον Φ.Π.Α., ενώ δεν προκύπτει ούτε άλλωστε επικαλείται η αναθέτουσα αρχή τυχόν ανεπάρκεια της αναδειχθείσας αναδόχου να εκτελέσει τις σχετικώς συναφθείσες συμβάσεις. Επιπροσθέτως, ενώ κατά τον διαγωνισμό ετών 2017-2018 (που ήταν ο τελευταίος στον οποίο τέθηκε ως μόνο κριτήριο χρηματοοικονομικής απαίτησης το προαναφερθέν) κατατέθηκαν προσφορές από δύο οικονομικούς φορείς, κατά τον διαγωνισμό ετών 2021-2022, όπως και κατά τον ελεγχόμενο διαγωνισμό, κατέθεσε προσφορά μόνο ένας οικονομικός φορέας, η ανώνυμη εταιρεία «…..». Εξ όσων προεκτέθηκαν, το Κλιμάκιο άγεται στην κρίση ότι η ανωτέρω αναδειχθείσα πλημμέλεια δεν επέτρεψε να δημιουργηθεί ανταγωνισμός στον ελεγχόμενο διαγωνισμό δια της συμμετοχής μικρότερων επιχειρήσεων, με αποτέλεσμα να εμποδισθεί η ευρύτερη συμμετοχή οικονομικών φορέων και η επίτευξη καλύτερων τιμών. ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1445/2023

Οριοθέτηση περιοχών και χορήγηση στεγαστικής συνδρομής για την αποκατάσταση των ζημιών σε κτίρια από τις πλημμύρες της 22ας και 26ης Σεπτεμβρίου 2015 σε περιοχές του Δήμου Κασσάνδρας της Περιφερειακής Ενότητας Χαλκιδικής της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Καθορισμός επιχορήγησης των πληγέντων από τις πλημμύρες της 19ης και 22ας Νοεμβρίου 2019, σε περιοχές των Δήμων Νέας Προποντίδας και Αριστοτέλη, της 11ης και 12ης Δεκεμβρίου 2019, σε περιοχές του Δήμου Σιθωνίας και της 10ης και 14ης Δεκεμβρίου 2019, σε περιοχές του Δήμου Κασσάνδρας της Περιφερειακής Ενότητας Χαλκιδικής της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.