Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/247/2026

Αντικαταστάσεις, επισκευές δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης, ομβρίων υδάτων.(...)	Με τα δεδομένα αυτά και κατόπιν αντικειμενικής εκτίμησης του συνόλου των ποιοτικών χαρακτηριστικών της σύμβασης, όπως περιγράφονται στο τιμολόγιο δημοπράτησης και στην τεχνική περιγραφή, πρόκειται για μεικτή σύμβαση εκτέλεσης τεχνικών εργασιών και υπηρεσιών, με προέχοντα χαρακτήρα αυτόν της σύμβασης έργου. Και τούτο διότι το κύριο αντικείμενο της σύμβασης αποσκοπεί στην επισκευή και αντικατάσταση των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης ομβρίων υδάτων της αρμοδιότητας της Δ.Ε.Υ.Α. Γρεβενών, μέσα από μια σειρά από εντοπισμένες, άγνωστες εκ των προτέρων, επιμέρους παρεμβάσεις. Οι εν λόγω παρεμβάσεις περιλαμβάνουν αφενός την εκτέλεση υδραυλικών έργων και έργων οδοποιίας, οι οποίες συντελούν στην επίτευξη του επιδιωκόμενου αυτοτελούς λειτουργικά και τεχνικά αποτελέσματος μέσω της αντιμετώπισης των εκάστοτε βλαβών και αντικατάστασης των δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης ομβρίων υδάτων, και αφετέρου την εκτέλεση ενός συνόλου επιμέρους εργασιών με παρεπόμενο χαρακτήρα, ως αναγκαίο συμπλήρωμα του έργου, εντασσόμενες στο ενιαίο σύνολο των εργασιών που προϋποθέτει η παραγωγή του. Οι ως άνω προβλεπόμενες στα τεύχη της ελεγχόμενης σύμβασης (διακήρυξη, τεχνική περιγραφή-μελέτη, γενική και ειδική συγγραφή υποχρεώσεων) υδραυλικές και οικοδομικές εργασίες συνιστούν εξειδικευμένες εργασίες που αποσκοπούν στην αναβάθμιση και στον εν γένει εκσυγχρονισμό του δικτύου ύδρευσης, ενώ για την εκτέλεσή τους απαιτείται πλήρης εργοταξιακή ανάπτυξη και επίβλεψη από εξειδικευμένο επιστημονικό προσωπικό για την ορθή εκτέλεση και εφαρμογή της μελέτης. Εν προκειμένω δε, κύριο χαρακτηριστικό της σύμβασης είναι η εκτέλεση επιμέρους εργασιών άμεσης επέμβασης αποκατάστασης βλαβών και προβλημάτων που θα ανακύπτουν στο δίκτυο ύδρευσης, αποχέτευσης ομβρίων υδάτων, ήτοι εργασιών αποκατάστασης, επισκευής και συντήρησης, που δεν είναι εκ των προτέρων, κατά την ανάθεση του έργου, γνωστές και προσδιορισμένες και οι οποίες δεν κατατείνουν στην εκτέλεση ενός και μόνου αυτοτελούς έργου, με ενιαία οικονομική ή τεχνική λειτουργία, αλλά συνιστούν περισσότερα, μικρότερα έργα. Ουσιαστικά δηλαδή πρόκειται για σποραδικές και μεμονωμένες επεμβάσεις του αναδόχου για την αντιμετώπιση μελλοντικών πιθανών και απρόβλεπτων προβλημάτων, κατόπιν εντολής της αναθέτουσας αρχής, ενώ επειδή δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν επακριβώς ο τόπος, το αντικείμενο και η ποσότητα των απαιτούμενων επεμβάσεων, επιτρεπτώς ανατίθεται το εν λόγω έργο παρά την έλλειψη του στοιχείου του προσδιορισμού συγκεκριμένων εργασιών σε συγκεκριμένες θέσεις του δικτύου, οι οποίες προσδιορίζονται εκ των υστέρων από την αναθέτουσα αρχή.	(...)Δέχεται την προσφυγή.Ανακαλεί την 8/2025 πράξη της Υπηρεσίας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-Συμπληρωματικές συμβάσεις.:Με τα  δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, δεν συντρέχουν,  εν προκειμένω,  οι προβλεπόμενες στο νόμο προϋποθέσεις για τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης με τον ανάδοχο  της αρχικής σύμβασης εκτέλεσης του οικείου έργου. Ειδικότερα, από τα στοιχεία του φακέλου, δεν προκύπτει ότι  οι εργασίες αυτές   κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, ήτοι λόγω πραγματικών γεγονότων που δεν ανάγονται στο χρόνο κατάρτισης της αρχικής σύμβασης και επηρεάζουν την τεχνική αρτιότητα του έργου, ενώ αντικειμενικά δεν μπορούσαν να προβλεφθούν στο στάδιο της οριστικής μελέτης. Οι  επικαλούμενες  εκ μέρους του Δήμου  «καταστάσεις που δεν ήταν γνωστές και δεν αντιμετωπίστηκαν στην αρχική μελέτη» αφορούν δε στην ύπαρξη υπόγειου αγωγού ομβρίων  υδάτων στο δρόμο της αγοράς,  δεν στοιχειοθετούν απρόβλεπτες περιστάσεις. Και τούτο διότι,  η άγνοια της ύπαρξης του αγωγού αυτού  και της σύνδεσής του με τις  αποχετεύσεις των  παρακείμενων οικιών, που δεν έχουν συνδεθεί  με το υπάρχον  δίκτυο ακαθάρτων,  συνιστά σφάλμα και παράλειψη  της αρχικής μελέτης, δεδομένου ότι  οι θέσεις των υφιστάμενων αγωγών και συνδέσεων   επιβαλλόταν,  κατά την κοινή πείρα,  με την καταβολή της ενδεδειγμένης επιμέλειας,  να αποτελέσουν περιεχόμενο της μελέτης δημοπράτησης του κύριου έργου, το οποίο αποσκοπούσε, μεταξύ άλλων,  στην  απορροή και αποχέτευση των ομβρίων υδάτων  και  τη σύνδεση  του  υπό κατασκευή δικτύου με τον υφιστάμενο κεντρικό αγωγό αποχέτευσης ομβρίων υδάτων. Κατά συνέπεια, η  εντελλόμενη με το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη, κατά το μέρος που αφορά στην πληρωμή εργασιών της 1ης Συμπληρωματικής σύμβασης του έργου  «Πεζοδρομήσεις Δημοτικών Οδών»,  δεν είναι νόμιμη, και, ως εκ τούτου,  το χρηματικό αυτό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί.

ΜΕΛΕΤΕΣ: Με την προτεινόμενη μελέτη θα συνταχθούν: (α) η τοπογραφική μελέτη (συμπλήρωση και επικαιροποίηση υφιστάμενων αποτυπώσεων), (β) λιμενικές μελέτες – μελέτες Η/Μ έργων – φάκελος ασφάλειας και υγείας και το σχέδιο ασφάλειας και υγείας (ΦΑΥ-ΣΑΥ) καθώς και τα τεύχη δημοπράτησης των προτεινόμενων νέων έργων που προβλέπονται από το εγκεκριμένο MASTERPLAN του λιμένα …

Η προσφυγή αιτείται: 1) την ακύρωση της απόφασης 102/2019 του Διοικητικού Συμβουλίου του αναθέτοντα φορέα, 2) την απόρριψη της παρεμβαίνουσας από τον διαγωνισμό λόγω μη νόμιμης υποβολής εγγυητικής επιστολής, και 3) να ανακηρυχθεί η ίδια ως προσωρινός ανάδοχος του έργου. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά τα έργα αποχέτευσης ομβρίων υδάτων στην πόλη αναφερόμενου δήμου, με τιμή 2.690.800 ευρώ (συμπ. ΦΠΑ). Ο διαγωνισμός διεξήχθη με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα προσφορά βάσει τιμής.

Η προσφυγή αίτησε την ακύρωση της απόφασης 17/2020 της Οικονομικής Επιτροπής, η οποία απέρριψε την αιτιολόγηση της οικονομικής προσφοράς της προσφούσας εταιρείας και την ίδια την προσφορά της στον διαγωνισμό για την ανάδειξη αναδόχου του έργου «Κατασκευή αγωγών ομβρίων υδάτων στο [τοποθεσία]». Το αντικείμενο της σύμβασης ήταν η κατασκευή αγωγών ομβρίων υδάτων, με συνολική προϋπολογιζόμενη δαπάνη 700.000€ (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Η προσφυγή υποστήριξε ότι η απόρριψη της προσφοράς της ήταν παράνομη, καθώς δεν προηγήθηκε εισήγηση της επιτροπής του διαγωνισμού και η αιτιολόγηση της ήταν επαρκής, καθώς η εταιρεία διέθετε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα λόγω ιδιόκτητου εξοπλισμού και εμπειρίας.

Δίκτυο αποχέτευσης ομβρίων υδάτων (...)Ενόψει των ανωτέρω, το Δικαστήριο κρίνει ότι, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την ένδικη προσφυγή και την υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση, στην προκειμένη περίπτωση αιτιολογείται επαρκώς η ανάγκη εκτέλεσης των εργασιών της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης. Συγκεκριμένα, κατά την τεχνική επεξήγηση που παραθέτει η αρμόδια υπηρεσία του Δήμου, η συμπληρωματική σύμβαση αφορά στην τοπικά εντοπισμένη επέκταση του αγωγού ομβρίων κατά 90μ στην ..., προκειμένου να διασφαλίζεται η τεχνικά απαιτούμενη απορροή των υδάτων στην συγκεκριμένη οδό και να αποτραπεί η εμφάνιση επικίνδυνων χειμαρρικών ροών, οι οποίες προκαλούνται εξαιτίας της κατωφέρειας του δρόμου και της μεγαλύτερης απόστασης που πρέπει να διανύσουν τα όμβρια μέχρι να φθάσουν στο αρχικώς προβλεπόμενο σημείο απορροής του υπό κατασκευή αγωγού.	Τέλος, στην προκειμένη περίπτωση, αιτιολογούνται οι τεχνικοί και οικονομικοί λόγοι, για τους οποίους τυχόν αλλαγή αναδόχου θα προκαλούσε σημαντικές δυσχέρειες στον προσφεύγοντα Δήμο. Οι λόγοι αυτοί συνίστανται στην πρακτική αδυναμία παράλληλης ανάπτυξης, σε μία περιορισμένη περιοχή, δύο συγχρόνως εργοταξίων, στην δυσχέρεια συντονισμού, στο πλαίσιο αυτό, των εργολάβων και απόδοσης ευθυνών από τυχόν μη λειτουργία του ενιαίου τεχνικά δικτύου καθώς και στο οικονομικά ασύμφορο της δημοπράτησης του υπολειπόμενου, όλως παρεπόμενου, μέρους του αγωγού ως αυτοτελούς έργου και δη με τις επαυξημένες ήδη τιμές που επικρατούν στην αγορά. Ως εκ τούτου και δεδομένου ότι άλλος διακωλυτικός λόγος δεν διαλαμβάνεται, οι προβαλλόμενοι από τον προσφεύγοντα Δήμο και την παρεμβαίνουσα υπηρεσία ισχυρισμοί πρέπει να γίνουν δεκτοί στο σύνολό τους.Για τους λόγους αυτούς.Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης και την υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση.
Ανακαλεί την 8/2024 Πράξη του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου  

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ:Ζητείται παραδεκτώς η ακύρωση της 2284/0052/21.10.2013 απόφασης δημοσιονομικής διόρθωσης του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών, με την οποία επιβλήθηκε σε βάρος της Περιφέρειας Αττικής δημοσιονομική διόρθωση με ανάκτηση ποσού 1.138.235,77 ευρώ, πλέον τόκων, το οποίο φέρεται ότι καταβλήθηκε σε αυτήν μη νομίμως, ως Τελική Δικαιούχο του υποέργου «Κατασκευή δικτύου αποχέτευσης ομβρίων υδάτων Γέρακα», με κωδικό ΟΠΣ 365748/1, το οποίο είχε ενταχθεί στον άξονα προτεραιότητας 3 «Οδικές Μεταφορές – Διευρωπαϊκό Οδικό Δίκτυο» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» και χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Συνοχής και από εθνικούς πόρους.(....)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η κρινόμενη έφεση πρέπει να γίνει δεκτή καθόσον μεταξύ του απρόβλεπτου γεγονότος της πυρκαγιάς στην Πεντέλη τον Αύγουστο του έτους 2007 και της επίτασης της έντασης των πλημμυρικών φαινομένων λόγω της καταστροφής της περιαστικής δασώδους έκτασης και της διάβρωσης του εδάφους της περιοχής υφίσταται αιτιώδης συνάφεια, προς αποτροπή δε του άμεσου κινδύνου καταστροφής της περιουσίας και διακινδύνευσης της ζωής και της υγείας των πολιτών, νομίμως η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκησης Ανατολικής Αττικής προέβη στη διαδικασία επιλογής αναδόχου εκτέλεσης του έργου της κατασκευής δικτύου αποχέτευσης ομβρίων υδάτων μεταξύ περιορισμένου αριθμού εργοληπτικών επιχειρήσεων και συνεπώς να ακυρωθεί η προσβαλλομένη. Ακυρώνει την 2284/0052/21.10.2013 απόφαση δημοσιονομικής διόρθωσης του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:..ζητείται η ανάκληση της 34/2012 πράξης της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις της παρούσας, το Τμήμα κρίνει ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις, που θέτουν τα άρθρα 28 παρ. 3 περ. ε΄ και 57 του ν. 3669/2008 για τη νόμιμη σύναψη σύμβασης συμπληρωματικών εργασιών, όπως ορθώς έκρινε η Επίτροπος με την προσβαλλομένη, απορριπτομένων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών του αιτούντος δήμου. Τούτο δε, διότι οι εργασίες που αποτελούν το αντικείμενο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης, ήτοι εργασίες καθαρισμού και απόφραξης των δικτύων αποχέτευσης ομβρίων και ακαθάρτων υδάτων και ανακατασκευής τμήματος του δικτύου αποχέτευσης ομβρίων υδάτων, περιλαμβάνονταν στο τιμολόγιο της αρχικής μελέτης και, συνεπώς, ήταν γνωστές στην αναθέτουσα αρχή κατά τη σύνταξη της αρχικής μελέτης και δεν μπορεί ως εκ τούτου να γίνει δεκτό ότι οφείλονται σε απρόβλεπτες περιστάσεις. Αντιθέτως, μάλιστα, ως απορρέουσες από περιστάσεις που οφείλονται σε παραλείψεις ακριβούς προμέτρησης της μελέτης, έπρεπε να βαρύνουν αποκλειστικώς το κονδύλιο των απροβλέπτων που περιλαμβάνεται στην αρχική σύμβαση. Σε κάθε δε περίπτωση, οι εργασίες αυτές οφείλονται σε πλημμέλεια των αρχικών τευχών δημοπράτησης, δεδομένου ότι η ύπαρξη φερτών υλικών και ογκωδών αντικειμένων εντός των φρεατίων ήταν ήδη γνωστή στην αναθέτουσα αρχή, όπως εξ άλλου συνομολογείται με την κρινόμενη αίτηση (βλ. και σελ. 3 του σχετικού υπομνήματος, όπου ο αιτών δήμος παραδέχεται ότι η τεχνική του υπηρεσία αδυνατούσε να ελέγξει την πραγματική κατάσταση, διότι «στα πρώτα μέτρα από τα φρεάτια επισκεψιμότητας υπήρχαν ογκώδη αντικείμενα, (τσιμεντόλιθοι, λάστιχα, ξύλα κ.λ.π.), τα οποία, … (θεωρούσε) ότι εύκολα θα απομακρύνονταν»), αλλά και στην παράλειψη επαρκούς και αποτελεσματικού καθαρισμού των φρεατίων και απόφραξης των δικτύων προ της έναρξης του έργου, αρμοδιότητα που ανήκε στην αιτούσα αναθέτουσα αρχή..(..)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η κρινόμενη αίτηση ανάκλησης πρέπει να απορριφθεί και να μην ανακληθεί η 34/2012 πράξη της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Δήμο ...

ΜΕΛΕΤΕΣ:Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά σε προηγούμενη σκέψη (ΙΙ), το Κλιμάκιο κρίνει ότι δεν πληρούνται εν προκειμένω, οι προϋποθέσεις για τη νόμιμη σύναψη της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης, διότι οι μελετητικές υπηρεσίες, οι οποίες περιλαμβάνονται σε αυτήν, δεν ανάγονται σε περιστάσεις που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν κατά το χρόνο υπογραφής της αρχικής σύμβασης. Ειδικότερα, η ανάγκη πραγματοποίησης της επίμαχης μελέτης αποχέτευσης-παροχέτευσης ομβρίων για τον έλεγχο των επιφανειακών απορροών που προκαλούν δυνητικά βλάβες στις εγκαταστάσεις του Ε.Κ.Π.Α.Ζ. …καθώς και η ανάγκη συμπληρωματικής τοπογραφικής μελέτης (για την μελέτη των προαναφερόμενων υδραυλικών θεμάτων) δεν προέκυψε σε μεταγενέστερο χρόνο από την κατάρτιση της αρχικής σύμβασης αλλά ήταν γνωστή στην αναθέτουσα Αρχή, ήδη κατά το χρόνο σύναψης της σύμβασης αυτής, όπως ρητά τούτο προκύπτει από  τις σελ. 6 και 7 του Τεύχους Τεχνικών Δεδομένων της αρχικής μελέτης. Ειδικότερα, στη σελ. 6 του Τεύχους αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι σε πολλά σημεία του κέντρου υπάρχουν καθιζήσεις, οι οποίες οφείλονται αφενός στη μορφολογία του εδάφους αφετέρου και σε πιθανή διάβρωση αυτού από τις βροχοπτώσεις λόγω κακής αποχέτευσης των ομβρίων στα σημεία αυτά. Επομένως, εφόσον υπήρχε έστω και πιθανή σύνδεση των φαινομένων καθιζήσεων και θεμελίωσης των κτιρίων με την κακή αποχέτευση των ομβρίων υδάτων και τη σύσταση του εδάφους κατά το χρόνο σύναψης της αρχικής σύμβασης, οι υπό κρίση μελετητικές υπηρεσίες δεν ανάγονται σε περιστάσεις που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν κατά το χρόνο υπογραφής της αρχικής σύμβασης. Τα δε περί του αντιθέτου προβαλλόμενα με το 183955/18.10.2018 έγγραφο της Περιφέρειας είναι απορριπτέα ως αβάσιμα. Κατ’ ακολουθίαν, η εντελλόμενη με το επίμαχο χρηματικό ένταλμα δαπάνη δεν είναι νόμιμη και ως εκ τούτου αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί.

Αμοιβή μελετητών (9ος λογαριασμός) για την εκπόνηση της μελέτης "Ύδρευσης, αποχέτευσης ομβρίων και ακαθάρτων περιοχών.." Δήμου, βάσει των προϋπολογισμών των εγκεκριμένων προμελετών για τα διάφορα τμήματα του έργου. Νόμιμη, καθόσον α) υπάρχουν βεβαιώσεις ότι οι ανάδοχοι μελετητές συμμορφώθηκαν πλήρως με τις συμβατικές τους υποχρεώσεις, β) επιτρέπεται η συνέχιση έργων που είχαν ενταχθεί στο Ε.Π.Τ.Α., όπως η επίμαχη μελέτη, από τις πιστώσεις του προγράμματος "ΘΗΣΕΑΣ" και γ) ορθώς το ύψος αμοιβής των μελετητών υπολογίστηκε καθ' υπέρβαση της προσωρινά εκτιμώμενης αμοιβής, που προβλεπόταν στην οικεία σύμβαση, αφού η τελευταία αποσκοπούσε μόνο στον καθορισμό των τάξεων των απαιτουμένων πτυχίων.