Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/67/2026

Ο προσφεύγων ζητά με την προδικαστική προσφυγή να μην απορριφθεί η προσφορά του και να ακυρωθεί η απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής που απέρριψε την προσφορά του. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά το έργο «Σημειακές αναπλάσεις στον αστικό ιστό του Δήμου …» με προϋπολογισμένη δαπάνη 250.000,00 € συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. Ο προσφεύγων αμφισβητεί τον αποκλεισμό του λόγω μη υποβολής ασφαλιστικών ενημερωτήτων για τα στελέχη του και τα έργα που εκτελεί, υποστηρίζοντας ότι η αναθέτουσα αρχή έπρεπε να του ζητήσει διευκρινίσεις πριν την απόρριψη.

Η Πράξη 102/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και επτά Δήμων (Αιγάλεω, Αχαρνών, Ηρακλείου, Γαλατσίου, Παλαιού Φαλήρου, Πειραιά και Περιστερίου) για την προμήθεια «Κατασκευή πρότυπων μη σηματοδοτούμενων διαβάσεων». Το Κλιμάκιο αποφάνθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης λόγω ουσιωδών νομικών πλημμελειών. Οι πλημμέλειες περιλαμβάνουν: α) το ότι η προγραμματική σύμβαση έπεται της υπογραφής της εκτελεστικής σύμβασης προμήθειας, β) τη διαφορά στο φυσικό αντικείμενο (αντικατάσταση 38 διαβάσεων του Δήμου Αθηναίων με διαβάσεις άλλων Δήμων) χωρίς τεκμηρίωση της επικινδυνότητας των νέων σημείων και της κοστολόγησής τους, γ) την έλλειψη αναλυτικού χρονοδιαγράμματος εκτέλεσης της σύμβασης, και δ) τη μη συμμετοχή εκπροσώπων των αντισυμβαλλόμενων Δήμων στην Κοινή Επιτροπή Παρακολούθησης.

Η Πράξη 19/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και των Δήμων Αιγάλεω, Αχαρνών, Ηρακλείου, Γαλατσίου, Παλαιού Φαλήρου, Πειραιά και Περιστερίου. Αντικείμενο της σύμβασης, προϋπολογισμού €6.999.378,40 (με ΦΠΑ) και χρηματοδοτούμενη από το ΤΑΑ, είναι η υλοποίηση της προμήθειας «Κατασκευή πρότυπων μη σηματοδοτούμενων διαβάσεων». Το Κλιμάκιο αναβάλλει την οριστική κρίση λόγω ελλείψεων στον φάκελο. Ζητάει διευκρινίσεις για την ενημέρωση της ΕΥΣ ΤΑ σχετικά με την τροποποίηση των διαβάσεων, όπως η αντικατάσταση 38 διαβάσεων του Δήμου Αθηναίων με αντίστοιχες των συμμετεχόντων Δήμων. Επίσης, απαιτεί νέο σχέδιο σύμβασης με καθορισμένο αναλυτικό χρονοδιάγραμμα και συμπερίληψη εκπροσώπων των Δήμων στην Κοινή Επιτροπή Παρακολούθησης.

Προαγωγές επιστημονικού προσωπικού ΕΝΥ - ΕΝΥΕΚ του Υπουργείου Εξωτερικών.(..)Κατάσταση :  Εκκρεμεί αποδοχή 
Επί προαγωγής των νομικών συνεργατών του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, των οποίων οι θέσεις κατανεμήθηκαν στο Υπουργείο Εξωτερικών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ.8 του Ν 2160/93, από τον βαθμό του Αναπληρωτή Νομικού Συμβούλου στον βαθμό του Νομικού Συμβούλου ΕΝΥ δεν πρέπει να συνυπολογιστεί ο χρόνος υπηρεσίας τους ως νομικών συνεργατών στο ΥΠΕΞ και στο ΥΠΕΘΟ. Ο μη συνυπολογισμός αυτός δεν αντίκειται στις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αξιοκρατίας. (ομοφ.)

Υποχρεωτικός ή μη συνυπολογισμός του χρόνου της στρατιωτικής θητείας για τον υπολογισμό της τριακονταπενταετούς πραγματικής υπηρεσίας για την αποστρατεία Αξιωματικού Λιμενικού Σώματος.(..)Κατάσταση :  Αποδεκτή 
Ως τριακονταπενταετής πραγματική και συντάξιμη δημόσια υπηρεσία, για την αυτοδίκαιη απόλυση των δημοσίων υπαλλήλων, θεωρείται μόνον αυτή που παρέχεται εκουσίως στο κράτος και συνεπώς δεν λαμβάνεται υπόψη η υποχρεωτική υπηρεσία που παρέχουν οι κληρωτοί και οι έφεδροι προς εκπλήρωση των στρατιωτικών τους υποχρεώσεων. Κατ ακολουθίαν και για την ταυτότητα του νομικού λόγου πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο χρόνος της στρατιωτικής θητείας δεν λαμβάνεται υποχρεωτικά υπόψη για τον υπολογισμό της, κατ άρθρο 45 του Κώδικα Προσωπικού Λιμενικού Σώματος (Κ.Π.Λ.Σ.), τριακονταπενταετούς πραγματικής υπηρεσίας για την αποστρατεία Αξιωματικού Λιμενικού Σώματος.

Σχέδιο προγραμματικής σύμβασης για την ενίσχυση υπηρεσιών καθαριότητας:.επιδιώκεται η ανάκληση της 6/2018 Πράξης του Αναπληρωτή Επιτρόπου της Υπηρεσίας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου . Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις της παρούσας, το Τμήμα κρίνει ότι η πρώτη διαπιστωθείσα με την προσβαλλόμενη Πράξη πλημμέλεια ήρθη, ενόψει της προσκόμισης αναλυτικού προϋπολογισμού της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης, ο οποίος εκ παραδρομής δεν υποβλήθηκε στον Επίτροπο και στον οποίο αναφέρονται με σαφήνεια και πληρότητα τα επιμέρους κόστη, ήτοι το κόστος απασχόλησης του προσωπικού βάσει ειδικότητας, το κόστος λειτουργίας οχημάτων, καθώς και το έμμεσο διαχειριστικό κόστος της σύμβασης για την απασχόληση λοιπού προσωπικού (διοικητικού, οικονομικού προσωπικού κ.λπ.) και τα έξοδα που αναλαμβάνει ο φορέας (επικοινωνίας κ.λπ.) για την υλοποίηση του αντικειμένου της σύμβασης, από το άθροισμα των οποίων προκύπτει ο συνολικός προϋπολογισμός της προγραμματικής σύμβασης. Ωστόσο, το Τμήμα κρίνει ότι η ελεγχόμενη προγραμματική σύμβαση παρίσταται μη νόμιμη, καθόσον i) δεν προκύπτουν συγκεκριμένοι και σαφείς αντικειμενικοί λόγοι που καθιστούν αδύνατη την εκ μέρους του Δήμου … άσκηση των ανατιθέμενων εργασιών για τη συλλογή και μεταφορά στερεών αποβλήτων από το ήδη υπηρετούν προσωπικό του και με ίδια μέσα, εξαιρουμένου του φορτηγού με αρπάγη για την αποκομιδή των ογκωδών αντικειμένων, ενόψει των αρχών της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και της οικονομικότητας που πρέπει να διέπουν τη δράση της δημόσιας διοίκησης καθώς και του γεγονότος ότι η σύναψη προγραμματικής σύμβασης αποτελεί το ultimum refugium για την επίτευξη του επιδιωκόμενου με αυτή αποτελέσματος.(...)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, εφόσον εξακολουθούν να υφίστανται διακωλυτικοί της υπογραφής του ελεγχόμενου σχεδίου λόγοι, η προσβαλλόμενη Πράξη δεν πρέπει να ανακληθεί και η υπό κρίση αίτηση πρέπει να απορριφθεί.

ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕλΣυνΤμ.Μειζ-Επταμ.Συνθ/1355/2018

Η απόφαση αφορά την προσφυγή του Δήμου Αθηναίων κατά της 450/2025 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία είχε κρίνει ως μη νόμιμο το σχέδιο προγραμματικής σύμβασης για την υλοποίηση έργων πληροφοριακής υποστήριξης προϋπολογισμού 8.000.000 ευρώ. Το Εβδόμου Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπίστωσε ότι απαιτούνται επιπλέον στοιχεία για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού, του προσωπικού και του χρονοδιαγράμματος. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφάσισε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 328 παρ. 5 του ν. 4700/2020, να αναβάλει την έκδοση οριστικής απόφασης και να τάξει προθεσμία δεκαπέντε ημερών στα συμβαλλόμενα μέρη προκειμένου να προσκομίσουν συμπληρωμένο και εγκεκριμένο σχέδιο σύμβασης, το οποίο θα εμπεριέχει αναλυτικούς πίνακες και τεκμηρίωση για το είδος του προσωπικού, τις ειδικότητες, την εμπειρία αυτών, καθώς και λεπτομερή ανάλυση των διοικητικών εξόδων και των αποτελεσμάτων της έρευνας αγοράς.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:Αίτηση ανάκλησης της 141/2015 πράξη του Κλιμακίου Προληπτικού Ελέγχου (..)Το Τμήμα, μετά την επανεξέταση της υπόθεσης, στις ίδιες          άγεται κρίσεις, στις οποίες ήχθη και το Κλιμάκιο με την ήδη προσβαλλόμενη πράξη του, στις ορθές σκέψεις και λεπτομερείς αιτιολογίες της οποίας παραπέμπει προς αποφυγή περιττών επαναλήψεων. Οι κατά τα ανωτέρω προβληθέντες με την κρινόμενη αίτηση ανάκλησης λόγοι απορρίπτονται          ως αβάσιμοι, καθόσον : α) η απασχόληση των υπαλλήλων του Δήμου περί        τις 3.040 έως 3.190 εργατοώρες δεν αναιρεί το γεγονός ότι η συμβολή του Δήμου στην προγραμματική σύμβαση αποτελεί δευτερεύων σκέλος της συμφωνίας, καθόσον το κύριο σκέλος αυτής αποτελεί η καταβολή του ανταλλάγματος, ύψους 234.000 ευρώ προς την «.......» έναντι των παρασχεθεισών από αυτήν υπηρεσιών, β) ο επαχθής χαρακτήρας    της προγραμματικής σύμβασης δεν αναιρείται από την παραδοχή - ακόμα       και αν υποτεθεί ως αληθής - ότι στο συμφωνηθέν τίμημα δεν περιλαμβάνεται ευθέως κάποιο ποσό ως κέρδος της αντισυμβαλλόμενης επιχείρησης, αφού          η ύπαρξή του δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τον χαρακτηρισμό      μιας σύμβασης ως επαχθούς αιτίας (Ε.Σ. Μείζ. - Επταμ. Σύνθ. 2007/2014), προς τούτο δε συνηγορεί και ο  συνυπολογισμός στο συμβατικό τίμημα           και του αναλογούντος Φόρου Προστιθέμενης Αξίας, ο οποίος προβλέπεται        μόνον στις εξ επαχθούς αιτίας συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, γ) το γεγονός     ότι η υλοποίηση των υποχρεώσεων του Δήμου ελέγχεται από την Επιτροπή Παρακολούθησης καθώς και ότι η συμμετοχή της «...» γίνεται σε εκπλήρωση του καταστατικού της σκοπού δεν αρκεί για                  την παραδοχή ότι οι δύο συμβαλλόμενοι εκκινούν από κοινή αφετηρία,              δ) ο ισχυρισμός ότι το σύνολο των υπηρεσιών που πρόκειται να παρασχεθούν στο πλαίσιο της προγραμματικής σύμβασης θα ανατεθούν μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας είναι απορριπτέος ως ερειδόμενος επί εσφαλμένης προϋπόθεσης, διότι αναφέρεται στην ανάθεση μέσω διαγωνιστικής διαδικασίας των εκτελεστικών συμβάσεων της προγραμματικής σύμβασης, ενώ με την προσβαλλομένη κρίθηκε ότι μη νομίμως ανατέθηκαν απευθείας, χωρίς την τήρηση διαγωνιστικής διαδικασίας, οι υπηρεσίες που αποτελούν το αντικείμενο της ίδιας της προγραμματικής σύμβασης και ε) ο ισχυρισμός περί συνδρομής λόγων δημοσίου συμφέροντος, οι οποίοι δικαιολογούν τη σύναψη της ελεγχόμενης σύμβασης πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος, καθόσον το δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται προεχόντως με την τήρηση της νομιμότητας στις διαδικασίες ανάθεσης εκτέλεσης υπηρεσιών και όχι με την παραβίαση αυτής.  Απορρίπτει την αίτηση ανάκλησης.

Διοικητική και Επιστημονική Υποστήριξη για την βελτιστοποίηση της λειτουργίας της Τεχνικής Υπηρεσίας και άλλων Υπηρεσιών (...)Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, πρέπει να γίνουν δεκτά τα ακόλουθα: Ο καθορισμός του συνολικού προϋπολογισμού της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης εξαντλείται στην παράθεση μόνο των αριθμητικών δεδομένων του, στο άρθρο 4, όπου προσδιορίζεται στο συνολικό ποσό των 399.265,09 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α., το οποίο αναλύεται, στο Παράρτημα Ι, στο οποίο ορίζονται, ως τιμές αναφοράς, οι δαπάνες που αντιστοιχούν (α) στο «μηνιαίο άμεσο κόστος», που υπολογίζεται μόνο με παράθεση του κόστους μηνιαίας αμοιβής του έκτακτου προσωπικού των τεσσάρων υπαλλήλων και δυο άλλων απροσδιόριστων δαπανών για «Συντονισμό» και «Λογιστική Υποστήριξη», και (β) στις «μηνιαίες έμμεσες δαπάνες», που προσδιορίζονται μόνο ως «Γενικά έξοδα λειτουργίας % του μηνιαίου άμεσου κόστους» υπολογιζόμενες με συντελεστή 6%. Επομένως, πέραν του κόστους του έκτακτου προσωπικού –για το οποίο δεν προβάλλεται από την Επίτροπο άλλη, εκτός από την ήδη εξετασθείσα (ανωτέρω σκ. 19), πλημμέλεια που να πλήττει τον τρόπο υπολογισμού του       και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας (βλ. Ελ.Συν. Ολ. 505/2021 σκ. 6)– οι λοιπές δαπάνες, που αφορούν στο άμεσο κόστος [ποσού (761,92 Χ 6% Χ 36 μήνες = 29.075,04 Χ 2) 58.150,08 ευρώ] και στις έμμεσες δαπάνες [ποσού (506,28 Χ 36 μήνες) 18.226,08 ευρώ], ανερχόμενες στο συνολικό ποσό των (58.150,08 + 18.226,08) 76.376,16 ευρώ, μη νομίμως επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης.Επομένως, όπως ορθώς κρίθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη, απορριπτομένων ως αβάσιμων των περί του αντιθέτου προβαλλόμενων με τις κρινόμενες προσφυγές, δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση του προϋπολογισμού της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης, όσον αφορά στις προβλεπόμενες δαπάνες του άμεσου κόστους που περιγράφονται ως «Συντονισμός» και «Λογιστική Υποστήριξη» και στις προβλεπόμενες έμμεσες δαπάνες του, πλημμέλεια που επιφέρει τη μη νομιμότητα της σύμβασης, λόγω έλλειψης του ελάχιστου αναγκαίου, κατά το άρθρο 100 παρ. 2 περ. α΄ του ν. 3852/2010, περιεχομένου της (βλ. και 1670/2024 σκ. 20 απόφαση του Τμήματος τούτου). 	Για τους λόγους αυτούςΣυνεκδικάζει την από 9.12.2024 (Α.Β.Δ. 6628/2024) προσφυγή του Δήμου Αρριανών, και την από 9.12.2024 (Α.Β.Δ. 6630/2024) προσφυγή του Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την επωνυμία «ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΟΤΑ Α.Ε.», με τις οποίες ζητείται η ανάκληση της 32/2024 Πράξης της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης.Απορρίπτει τις ανωτέρω προσφυγές αυτές και κρίνει ότι δεν πρέπει να ανακληθεί η ως άνω προσβαλλόμενη Πράξη  

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ. Μη νόμιμη σύναψη προγραμματικής σύμβασης.Με δεδομένα όσα εκτέθηκαν γίνονται δεκτά τα ακόλουθα: Από το περιεχόμενο της ελεγχόμενης σύμβασης, επί της οποίας ερείδεται η εντελλόμενη με το κρινόμενο χρηματικό ένταλμα δαπάνη, προκύπτει ότι, μολονότι αυτή επιγράφεται ως προγραμματική, δεν εμπίπτει στην έννοια αυτής. Συγκεκριμένα, από το αντικείμενό της και κυρίως από τη διαμόρφωση των υποχρεώσεων των συμβαλλόμενων μερών, προκύπτει ότι δεν πρόκειται για περίπτωση συνεργασίας φορέων που εκκινούν από την ίδια αφετηρία συμφερόντων με σκοπό, με την αλληλοσυμπλήρωση αρμοδιοτήτων ή οικονομικοτεχνικών μέσων, την από κοινού εκτέλεση δημόσιας αποστολής τους. Αντίθετα, προκύπτει ότι ο Δήμος ... λειτουργεί ως αναθέτουσα αρχή που επιδιώκει, έναντι καταβολής ανταλλάγματος (60.000,00 ευρώ πλέον Φ.Π.Α.), την εκτέλεση εκ μέρους του αντισυμβαλλομένου ...., που επέχει απλώς θέση παρόχου υπηρεσιών ελεγχόμενου από τον Δήμο ως προς  την προσήκουσα υλοποίηση του συμβατικού αντικειμένου, των περιγραφόμενων στη σύμβαση επιμέρους εργασιών σύνταξης τευχών (τεχνικών προδιαγραφών και χρονοδιαγράμματος) και εκπόνησης της μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τη δρομολογούμενη κατασκευή μονάδας βιοαερίου ("πακέτα εργασίας"). Η ουσιαστική συμβολή, μάλιστα, του Δήμου εξαντλείται στη χρηματοδότηση της σύμβασης, καθώς η παροχή των απαραίτητων εγγράφων και πληροφοριών από τις διάφορες Διευθύνσεις του, που αναγράφεται μεταξύ των υποχρεώσεών του, συνιστά προαπαιτούμενη ενέργεια για την εκπόνηση οποιασδήποτε μελέτης και των συναφών με αυτή υπηρεσιών (κάθε εργοδότης παραδίδει στον ανάδοχο τα ήδη υπάρχοντα στοιχεία που σχετίζονται με την παρεχόμενη υπηρεσία) και δεν αποτελεί ισόρροπη, αλλά όλως συμπληρωματική συμβολή στην εκτέλεση του συμβατικού αντικειμένου.(..)Από τα παραπάνω συνάγεται ότι η συναφθείσα από 23.10.2017 σύμβαση εμπίπτει κατ’ ορθό νομικό χαρακτηρισμό στην έννοια της δημόσιας σύμβασης παροχής υπηρεσιών του άρθρου 2 παρ. 1 περ. 9 του ν. 4412/2016, καθόσον συνιστά ανάθεση από τον Δήμο ..., έναντι συμβατικού αντιτίμου ύψους 60.000,00 ευρώ πλέον Φ.Π.Α....Κατ’ ακολουθία όσων ανωτέρω εκτέθηκαν, η σύναψη της ελεγχόμενης σύμβασης δεν είναι νόμιμη και το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δεν πρέπει να θεωρηθεί