ΕΣ/ΤΜΗΜΑ ΕΒΔΟΜΟ/1178/2025

Η Πράξη 209/2025 του ΣΤ’ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και του οικονομικού φορέα για την «Προμήθεια και Εγκατάσταση ενός (1) Συστήματος Υδρογόνου, Φωτοβολταϊκής εγκατάστασης, Φορτιστή, Σταθμού Ανεφοδιασμού Υδρογόνου και δύο (2) οχημάτων υδρογόνου» (συνολικής αξίας 2.147.425,00 ευρώ άνευ ΦΠΑ). Διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες όπως: α) Ασάφεια στον προσδιορισμό του οικονομικού αντικειμένου και μη τεκμηρίωση της προϋπολογιζόμενης δαπάνης του Τμήματος 1. β) Έλλειψη ωριμότητας της ανάθεσης, καθώς η χωροθέτηση του πρατηρίου υδρογόνου ήταν ενδεικτική και δεν είχε εκκινήσει η διαδικασία αδειοδότησης. γ) Θέσπιση μη νόμιμου όρου τεχνικής/επαγγελματικής ικανότητας που απαιτούσε εμπειρία αποκλειστικά από δημόσιους φορείς, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό. Λόγω των πλημμελειών του Τμήματος 1, κωλύεται συνολικά η σύμβαση, συμπεριλαμβανομένου του Τμήματος 2 (οχήματα), λόγω του παρακολουθηματικού χαρακτήρα του.

Η απόφαση 1092/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή του Δήμου Κομοτηνής κατά της Πράξης 15/2025 της Επιτρόπου στην Π.Ε. Ροδόπης, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης λειτουργικής χρονομίσθωσης εννέα οχημάτων. Το Δικαστήριο έκανε δεκτούς τους ισχυρισμούς του Δήμου σχετικά με τη σκοπιμότητα της προμήθειας και την ενιαία δημοπράτηση της σύμβασης. Ωστόσο, έκρινε βάσιμο τον τρίτο διακωλυτικό λόγο, ο οποίος αφορούσε τη μη νόμιμη απόδειξη της τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας της μοναδικής αναδόχου εταιρείας, καθώς δεν απέδειξε την εκτέλεση σύμβασης με το απαιτούμενο ποσό ούτε δήλωσε νόμιμα τον τρίτο φορέα που θα της παρείχε την ικανότητα συνεργείου (αν και υπήρξε μειοψηφία για το πρώτο σκέλος). Κατά συνέπεια, η προσφυγή απορρίφθηκε.

Η Απόφαση 1356/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε Ολομέλεια δέχθηκε την προσφυγή αναθεώρησης του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» και την παρέμβαση της αναδόχου εταιρείας. Η προσφυγή στρεφόταν κατά της απόφασης του Εβδόμου Τμήματος, η οποία είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για την προμήθεια «Αυτοματοποιημένου συστήματος αποθήκευσης και διαχείρισης φαρμάκων και αναλωσίμων» λόγω ανεπαρκούς τεκμηρίωσης της προϋπολογισθείσας δαπάνης (4.016.500 ευρώ πλέον ΦΠΑ). Η Ολομέλεια έκρινε ότι η αναθέτουσα αρχή αιτιολόγησε επαρκώς τη δαπάνη, λαμβάνοντας υπόψη την πρωτοτυπία του είδους στην ελληνική αγορά, τις αποτυχημένες προσπάθειες διευρυμένης έρευνας αγοράς και τη δυσχέρεια ανάδειξης κατάλληλων προμηθευτών. Έτσι, ανακάλεσε την αρχική πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου και απεφάνθη ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης.

Η απόφαση αφορά την αναβολή της οριστικής κρίσης επί των προσφυγών του Πολυτεχνείου Κρήτης και μιας ανώνυμης εταιρείας κατά της 25/2025 πράξης του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για υπηρεσίες συντήρησης κτιριακών και ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, ύψους €403.187,10 (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Ο Επίτροπος είχε διακρίνει πλημμελή τεκμηρίωση του προϋπολογισμού, τη μη αιτιολόγηση της ενιαίας δημοπράτησης (υπηρεσίες και προμήθεια ανταλλακτικών) και την ύπαρξη εναλλακτικής λύσης εκτέλεσης των υπηρεσιών με προσωπικό αμειβόμενο από τον Ε.Λ.Κ.Ε. με σημαντικά χαμηλότερο κόστος. Το Έβδομο Τμήμα αποφάσισε την αναβολή της οριστικής απόφασης και διέταξε την αναθέτουσα αρχή να προσκομίσει εντός δεκαπέντε ημερών πρόσθετα στοιχεία, όπως αναλυτικό πίνακα του κόστους ανά ειδικότητα προσωπικού, ανάλυση κόστους του προβλεπόμενου εξοπλισμού (φορτηγό, γερανός, κάδος μπάζων) και τεκμηρίωση σχετικά με την οικονομική δυνατότητα του Ε.Λ.Κ.Ε. να καλύψει τις δαπάνες.

Δράσεις για τη χωριστή συλλογή και μεταφορά των παραγόμενων αστικών βιοαποβλήτων.(...) Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Τμήμα κρίνει ότι ο Δήμος Καλλιθέας έχει αυτοτελή αρμοδιότητα για την προμήθεια και εγκατάσταση των υπό προμήθεια γωνιών ανακύκλωσης και, συνακόλουθα, νομίμως αναλαμβάνει τη σχετική δαπάνη, η δε αρμοδιότητά του αυτή δεν αναιρείται από την υπογραφή συμβάσεων μεταξύ αυτού και των εταιρειών «ΕΕΑΑ Α.Ε.» και «…Α.Ε.» καθόσον το αντικείμενο αυτών αφορά την εναλλακτική διαχείριση των αποβλήτων συσκευασιών και όχι το σύστημα εγκατάστασης Πράσινων Σημείων και Γωνιών Ανακύκλωσης για τη διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων, στα οποία περιλαμβάνονται, σύμφωνα με το Παράρτημα VI του ν. 4819, και οι συσκευασίες, και το οποίο παραμένει στην αρμοδιότητα των Δήμων. Αρμοδιότητα που δεν αναιρείται, εξάλλου, ούτε από τις διατάξεις του άρθρου 27 παρ. 1 του ν. 4819/2021, που προβλέπουν το σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης (συλλογής και διαλογής) ανακυκλώσιμων αποβλήτων στις σχολικές μονάδες, αρμοδιότητας των οικείων ΣΣΕΔ, που είναι διαφορετικό, κατά τα προεκτεθέντα, από αυτό των Γωνιών Ανακύκλωσης. Επομένως, νομίμως επιβαρύνθηκε ο προσφεύγων Δήμος, μέσω της δημόσιας χρηματοδότησής του από το Πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης», με τις δαπάνες αγοράς των ειδών της ελεγχόμενης προμήθειας και νομίμως ενέκρινε τη δημοπράτηση της προμήθειας αυτής (βλ. Έβδ. Τμ. 1100/2024 σκ. 16.2, 1032/2024 σκ. 7, 895/2024 σκ. 22, 894/2024 σκ. 19).	Όπως συνάγεται από τις προεκτεθείσες διατάξεις των άρθρων 45 και 49 του ν. 4412/2016 και όπως ορθά δέχτηκε το Κλιμάκιο, στον φάκελο εκάστης δημόσιας σύμβασης προμηθειών ή/και υπηρεσιών θα πρέπει να περιλαμβάνονται όλες οι προβλεπόμενες μελέτες, εγκρίσεις ή γνωμοδοτήσεις που αφορούν τα προς προμήθεια είδη, καθόσον αυτές αποτελούν στοιχείο ωριμότητας αυτής, ήτοι προαπαιτούμενο για την έναρξη της διαδικασίας ανάθεσής της. Τέτοια μελέτη που προβλέπεται από τις οικείες διατάξεις είναι και η τεχνική μελέτη του άρθρου 11 παρ. 9 του ν. 4674/2020, το οποίο απαλλάσσει μεν τους αρμόδιους φορείς από την υποχρέωση λήψης άδειας δόμησης για την εγκατάσταση, μεταξύ άλλων, Πράσινων Γωνιών Ανακύκλωσης, υπό τις προϋποθέσεις, ωστόσο, που τίθενται σε αυτό (ύπαρξη τεχνικής μελέτης, οι ΓΑ να μην υπερβαίνουν σε εμβαδό τα τριάντα (30) τετραγωνικά μέτρα και να καταλείπεται ελεύθερη λωρίδα κυκλοφορίας για τη διέλευση πεζών πλάτους 1,80 μ. τουλάχιστον). Το Δικαστήριο κρίνει ότι οι όροι που τίθενται στις περ. i και v του άρθρου 2.2.14 της διακήρυξης εισάγουν πράγματι ανεπίτρεπτη διάκριση, χωρίς να υφίσταται αποχρών λόγος δημοσίου συμφέροντος που να τη δικαιολογεί. Τούτο, ειδικότερα, διότι οι σχετικοί περιορισμοί ως προς την εμπειρία των διαγωνιζόμενων ή του στελέχους παρίστανται δυσανάλογοι σε σχέση με τον σκοπό, για τον οποίο θεσπίστηκαν, δοθέντος ότι αυτός μπορεί να επιτευχθεί εξίσου αποτελεσματικά και με λιγότερο περιοριστικό για την ανάπτυξη του ανταγωνισμού τρόπο.	Για τους λόγους αυτούς.Συνεκδικάζει τις προσφυγές ανάκλησης.Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης της εταιρείας με την επωνυμία «..Μονοπρόσωπη Ανώνυμη Εταιρεία».Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης του Δήμου Καλλιθέας και την υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση της εταιρείας με την επωνυμία «..».Ανακαλεί τη 289/2024 Πράξη του Στ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ανάπτυξη της υπαίθρου-αγροτική οδοποιία.(...)Περαιτέρω, λόγω της εσφαλμένης δημοπράτησης του ελεγχόμενου έργου ως προμήθειας και της συνεπακόλουθης μη νόμιμης συνολικής απόκλισης της διακήρυξης και των λοιπών τευχών της δημοπράτησης  από τους όρους των ισχυόντων κατά τον κρίσιμο χρόνο πρότυπων τευχών ανοικτής διαδικασίας για τη σύναψη συμβάσεων έργων με κριτήριο κατακύρωσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά με βάση την τιμή (βλ. και άρθρο 53 παρ. 5 του ν.4412/2016, αλλά και τις προεκτεθείσες διατάξεις του ίδιου νόμου που ισχύουν ειδικότερα για τις συμβάσεις έργων), τίθενται ζητήματα ωριμότητας του έργου, εφόσον δεν υπάρχει εφαρμογή εξειδικευμένης-εμπεριστατωμένης τεχνικής μελέτης του έργου αυτού, με τη χρήση τεχνικών γνώσεων και μεθόδων, διακινδυνεύοντας έτσι την ποιότητα εκτέλεσής του. Απότοκη δε συνέπεια όλων των αναφερόμενων στις ανωτέρω σκέψεις ουσιωδών  πλημμελειών της διαδικασίας ήταν η πολύ μικρή συμμετοχή που επιτεύχθηκε, δεδομένου ότι μόλις δύο οικονομικοί φορείς προσήλθαν στον διαγωνισμό για ένα έργο χωρίς ιδιαίτερη τεχνική πολυπλοκότητα και τον μη ευκαταφρόνητο προϋπολογισμό των 5.975.423,60 ευρώ (με ΦΠΑ), με έτερο απότοκο αποτέλεσμα το ελάχιστο ποσοστό έκπτωσης που επετεύχθη, μόλις 1%, ενώ από τα γνωστά στο Κλιμάκιο από προηγούμενες ενέργειες του (βλ. ενδεικτικά, Ε΄ Κλ. 226, 478, 864/2019, 58, 202/2020, 851/2021, 165, 221/2022) για τα έργα αγροτικής οδοποιίας Δήμων υπάρχει μεγαλύτερη συμμετοχή οικονομικών φορέων και οι εκπτώσεις που προσφέρουν οι ανάδοχοι αυτών κινούνται σε ποσοστά από 63% μέχρι 26,66% (βλ. αντίστοιχα, ποσοστά 48,21%, 57,18%, 61,75%, 39,03%, 63%, 41,17%, 38,09%, 26,66%). Για τους λόγους αυτούςΚωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, μεταξύ του Δήμου ....και του οικονομικού φορέα «….Α.Ε.»

Προμήθεια του είδους Κλίμακες μεθ’ αρπαγίου.(...)	Κατ’ ακολουθίαν, πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη προσφυγή αναθεώρησης, να αναθεωρηθεί η προσβαλλόμενη 1697/2023 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος και, κατά παραδοχή της προσφυγής ανάκλησης, να ανακληθεί η 400/2023 πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου, μετά δε την ανάκληση αυτής, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου συμφωνίας – πλαίσιο, μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου διά της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας/Πυροσβεστικό σώμα του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και της εταιρείας με τον διακριτικό τίτλο «..Α.Β.Ε.Ε.», με αντικείμενο την προμήθεια του είδους «Κλίμακες μεθ’ αρπαγίου».Για τους λόγους αυτούςΔέχεται την προσφυγή.Αναθεωρεί την 1697/2923 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης και ανακαλεί την 400/2023 πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Και Αποφαίνεται ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου συμφωνίας - πλαίσιο, μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου διά της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας/Πυροσβεστικό Σώμα του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και της εταιρείας με τον διακριτικό τίτλο «…Α.Β.Ε.Ε.», με αντικείμενο την προμήθεια του είδους «Κλίμακες μεθ’ αρπαγίου».

Η απόφαση αφορά την απόρριψη προσφυγών του Πολυτεχνείου Κρήτης και της εταιρείας «NEW ..» κατά της 25/2025 Πράξης του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που κώλυε την υπογραφή σύμβασης παροχής υπηρεσιών συντήρησης κτιριακών και Η/Μ εγκαταστάσεων. Το Δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές, κρίνοντας ότι η Πράξη νομίμως διαπίστωσε πλημμέλειες. Οι βασικοί λόγοι κωλύματος ήταν: η μη νόμιμη ενιαία δημοπράτηση της σύμβασης για υπηρεσίες και ανταλλακτικά (τα οποία έπρεπε να αποτελούν χωριστό τμήμα), η έλλειψη επαρκούς τεκμηρίωσης του συνολικού προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένου του εργοδοτικού κόστους, και ο πλημμελής καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών για τα απαιτούμενα μέσα (φορτηγό, γερανός και κάδος απορριμμάτων). Ωστόσο, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εναλλακτική λύση της κάλυψης των αναγκών μέσω του ΕΛΚΕ (Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας) δεν αποτελούσε τελικά νόμιμο λόγο ακύρωσης.

Αποκατάσταση ζημιών και εργασίες συντήρησης στον Χ.Υ.Τ.Α.(...). Από τα ανωτέρω, όπως βασίμως προβάλλει ο προσφεύγων, δεν προκύπτει ότι το χρονικό διάστημα που διέδραμε μέχρι να ωριμάσουν οι ενέργειες που έπρεπε να ακολουθηθούν, να εξευρεθούν οι πόροι, να συνταχθεί η μελέτη και να ολοκληρωθεί η διαδικασία της ανάδειξης αναδόχου οφείλονται σε υπαιτιότητα του Δήμου και ολιγωρία του μηχανισμού του, ώστε η επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη να μην συμβιβάζεται με την τήρηση των συντετμημένων προθεσμιών υποβολής προσφορών που προβλέπονται για τις (ανοικτές ή κλειστές) διαγωνιστικές διαδικασίες. Συνεπώς, δεν συντρέχει ο σχετικός διακωλυτικός λόγος που διατυπώθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει η υπό κρίση προσφυγή να γίνει δεκτή, να ανακληθεί η 2/2023 πράξη της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου ... και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της επίδικης σύμβασης.

ΠΡΟΜΗΘΕΙΕΣ:Με τις υπό κρίση προσφυγές ζητείται η ανάκληση της 60/2021 πράξης της Επιτρόπου στην Υπηρεσία Επιτρόπου ΟΤΑ Ι Περιφέρειας Αττικής του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης ανάμεσα στους ήδη προσφεύγοντες με αντικείμενο «προμήθεια πιλοτικού συστήματος πρόγνωσης υγείας ευπαθών ομάδων λόγω της πανδημίας covid-19».(....)Το Δικαστήριο, κατ’ άρθρο 328 παρ. 5 του ν. 4700/2020, κρίνει ότι για την ασφαλέστερη διάγνωση της υπόθεσης πρέπει να αναβάλει την οριστική του κρίση, προκειμένου, επιμελεία της προσφεύγουσας Περιφέρειας Αττικής, εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών, να διατυπωθούν οι απόψεις και να παρασχεθούν οι αναγκαίες διευκρινήσεις και να προσκομισθούν τα κρίσιμα έγγραφα αναλυτικώς αναφερόμενα στην προηγούμενη σκέψη (σκ. 17). Αναβάλλει την έκδοση οριστικής απόφασης.