ΓΝΩΜΗ/Δ-ΕΑΔΗΣΥ/48/2021

Προμήθεια, μεταφορά και τοποθέτηση δύο λυόμενων οικίσκων για τις ανάγκες σχολείων. (..) Με τα δεδομένα αυτά η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη. Ειδικότερα, η προμήθεια και εγκατάσταση των δύο λυόμενων αιθουσών σε σχολεία των δημοτικών κοινοτήτων … και … αποτελούν εργασίες δόμησης, σύμφωνα με το άρθρο 4 του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού, για τις οποίες απαιτείται η έκδοση άδειας δόμησης από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία, που όμως ο Δήμος δεν φρόντισε να εκδοθεί. Η εν λόγω εγκατάσταση, συνεπώς, συνιστά αυθαίρετη κατασκευή, η οποία, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, δεν έχει νομιμοποιηθεί. Δοθέντος δε ότι η ύπαρξη άδειας δόμησης συνδέεται άρρηκτα με την σύμφωνη με την κείμενη πολεοδομική νομοθεσία εκτέλεση του έργου, η έλλειψη δε αυτής παράγει και δημοσιονομικές συνέπειες που απορρέουν από την επιβολή προστίμων για τη νομιμοποίησή της ή σε περίπτωση μη νομιμοποίησης για την κατεδάφιση ή τη διατήρηση της αυθαίρετης κατασκευής, η έλλειψη άδειας δόμησης καθιστά μη νόμιμες τις δαπάνες που απορρέουν από την εκτέλεση της αυθαίρετης κατασκευής. Ενόψει, όμως, του ότι αφενός υφίσταται οξύ και επείγον πρόβλημα σχολικής στέγης στις προαναφερόμενες δημοτικές κοινότητες και ότι, αφετέρου, μετά τη διατύπωση της υπό κρίση διαφωνίας έχουν υποβληθεί οι 605/03/11.1.2018 και 606/03/ 11.1.2018 αιτήσεις έγκρισης δόμησης, συγγνωστώς και χωρίς πρόθεση κατα-στρατήγησης των κείμενων διατάξεων τα αρμόδια όργανα του Δήμου υπέλαβαν ότι η μη τήρηση από την αρχή της ως άνω διαδικασίας έκδοσης άδειας δόμησης δεν καθιστά μη νόμιμη την ελεγχόμενη δαπάνη.(συγγνωστή πλάνη)

Οι προσφεύγουσες επιδιώκουν την ακύρωση της υπ’ αριθ. 343/2018 απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου Νεάπολης-Συκεών, η οποία έκανε δεκτές τις τεχνικές προσφορές ορισμένων εταιρειών για τον διαγωνισμό προμήθειας υγρών καυσίμων, υγραερίου κίνησης, ελαιολιπαντικών και προσθέτων για τις ανάγκες του Δήμου. Αιτούνται τον αποκλεισμό των εν λόγω εταιρειών από το επόμενο στάδιο του διαγωνισμού, ισχυριζόμενες ότι οι προσφορές τους δεν συμμορφώνονται με τις τεχνικές προδιαγραφές της διακήρυξης, ιδίως ως προς τα λιπαντικά (ομάδα Α.4) και πρόσθετα (ομάδα Α.5).

Η απόφαση 1994/2016 του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την αίτηση αναίρεσης του Νικολάου Παπαδήμα, πρώην Δημάρχου Άνω Λιοσίων. Ο Παπαδήμας είχε καταλογιστεί με το ποσό των 7.255.403,86 ευρώ (πλέον προσαυξήσεων) λόγω ελλείμματος στη χρηματική διαχείριση του Δήμου κατά την περίοδο 2000-2003. Το έλλειμμα προκλήθηκε από τη διενέργεια μη νόμιμων πληρωμών, κυρίως μέσω διπλής εξόφλησης τιμολογίων προς τη Δημοτική Επιχείρηση Τεχνικών Έργων Άνω Λιοσίων (ΔΕΤΕΑΛΑ) χωρίς νόμιμα δικαιολογητικά. Το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση, κρίνοντας ότι ο αναιρεσείων ενήρ γησε με τουλάχιστον βαρεία αμέλεια, καθώς υπέγραφε τα χρηματικά εντάλματα χωρίς έλεγχο νομιμότητας. Κρίθηκε ότι η ευθύνη του ως υπολόγου είναι ανεξάρτητη από την τυχόν επέλευση ζημίας στον Δήμο. Απορρίφθηκε επίσης το αίτημα για μείωση του καταλογιζόμενου ποσού βάσει των νομιμοποιητικών διατάξεων.

Η Πράξη 171/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του διαγωνισμού και των σχεδίων συμβάσεων για την προμήθεια ειδών κρεοπωλείου, κατεψυγμένων ψαριών, γαλακτοκομικών, οπωρολαχανικών, άρτου και έτοιμου φαγητού για τις ανάγκες του Δήμου Νεάπολης – Συκεών και της Κ.Ε.Υ.Ν.Σ., συνολικού προϋπολογισμού 3.490.909,07 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Η διαδικασία περιλάμβανε την αποδοχή προσφορών δέκα φορέων, τον αποκλεισμό ορισμένων (για εκπρόθεσμη εγγυητική ή μη αιτιολόγηση ασυνήθιστα χαμηλών τιμών), καθώς και τη ματαίωση της προμήθειας φρέσκου γάλακτος, λόγω αντικατάστασής της με χρηματική καταβολή. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν προκύπτουν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες και δεν κωλύεται η υπογραφή των συμβάσεων, υπό τον όρο της εξειδίκευσης της ρήτρας αναπροσαρμογής για τα είδη εκτός δελτίου πιστοποίησης τιμών, με την προσθήκη του σχετικού κωδικού COICOP5.

Προμήθεια λυόμενων τουαλετών(...)Με τα δεδομένα αυτά, η εντελλόμενη δαπάνη είναι νόμιμη. Ειδικότερα, δεν συντρέχει παράβαση της αρχής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, διότι από τη σχετική μελέτη προκύπτει η αναγκαιότητα της προμήθειας, που αφορά στην κάλυψη των αναγκών του κοινού σε σημεία της Δημοτικής Ενότητας Αγίου ..... στα οποία δεν υφίστανται κτηριακές εγκαταστάσεις, και ταυτόχρονα δεν έχει λάβει χώρα υπέρβαση των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας των αρμόδιων οργάνων του Δήμου, καθώς η προμήθεια αφορά στην ελάχιστη δυνατή ποσότητα, δηλαδή μία συμβατική κινητή λυόμενη τουαλέτα βιολογικής επεξεργασίας λυμάτων και μία για άτομα με ειδικές ανάγκες, που, σε κάθε περίπτωση, δύνανται να αποθηκευτούν χωρίς να υποστούν φθορά ή ιδιαίτερη μείωση της αξίας τους λόγω παρόδου του χρόνου (ΕΣ ΚΠΕΔ VII Τμ. 40/2017). Εξάλλου, αλυσιτελώς προβάλλεται ότι δεν επισυνάπτεται η απαιτούμενη άδεια για την τοποθέτηση των τουαλετών, καθώς δεν προβλέπεται ότι η νομιμότητα της προμήθειας και της εντεύθεν προκύπτουσας δαπάνης προϋποθέτει ότι κατά τον χρόνο της πραγματοποίησής της έχει ήδη εκδοθεί η απαιτούμενη άδεια για τη χρησιμοποίηση του προς προμήθεια είδους.

ΙΚΑ-ΕΤΑΜ – Διαγωνισμός προσλήψεως – Προθεσμία – Εφαρμογή σχετικών διατάξεων.(..)Κατάσταση : Αποδεκτή 
Α) Είναι νόμιμη η πρόσληψη των επιτυχόντων (των κατηγοριών ΤΕ Οικονομικών και ΔΕ Οικονομικών) του εν λόγω διαγωνισμού σε θέσεις επίσης μόνιμου προσωπικού αντίστοιχης ειδικότητας του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, κατ εφαρμογή των συνταγματικών διατάξεων (άρθρο 103 Σ), των διατάξεων του άρθρου 12 παρ.3 του Ν 3899/2010, και των αντίστοιχων διατάξεων του Οργανισμού του Ιδρύματος, διότι, κατ ουσίαν, πρόκειται για κατάταξη σε «τακτικές» (οργανικές) νομοθετημένες θέσεις που πληρούν πάγια και διαρκή και μάλιστα λειτουργική και όχι πρόσκαιρη ανάγκη, η δε πρόσληψή τους ακολουθεί υποχρεωτικά τους όρους, το βαθμό και το μισθολογικό κλιμάκιο της κατηγορίας ΔΕ ή ΤΕ αντίστοιχα, του εν λόγω Ιδρύματος. Β) Το δε ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, εξετάζοντας τις εκπρόθεσμες αιτήσεις των ως άνω επιτυχόντων, οφείλει, κατ αρχήν, να απορρίψει εκείνες που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του νόμου για αναστολή της προθεσμίας υποβολής τους, εκτός εάν οι ενδιαφερόμενοι αποδείξουν προσηκόντως και αξιολογηθεί και εκτιμηθεί αναλόγως από τον αρμόδιο Φορέα Υποδοχής, ότι στο πρόσωπό τους συνέτρεχαν όντως λόγοι ανωτέρας βίας, ανεξαρτήτως του ότι, το εν λόγω Ίδρυμα, σταθμίζοντας τις άμεσες και επείγουσες ανάγκες του σε προσωπικό των εν λόγω ειδικοτήτων, παρατείνει, κατόπιν νομοθετικής εξουσιοδότησης, με νεότερη διάταξη, την ανωτέρω αποκλειστική προθεσμία υποβολής των εν λόγω αιτήσεων πρόσληψης. (ομοφ.)

Καταλογισμός προς αποκατάσταση ισόποσης θετικής ζημίας, λόγω εκτεταμένων υλικών ζημιών που προκλήθηκαν σε υπηρεσιακό αυτοκίνητο, συνεπεία τροχαίου ατυχήματος.(...) Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ο καθού είναι αποκλειστικά υπαίτιος του ανωτέρω ζημιογόνου τροχαίου ατυχήματος, που προκλήθηκε από βαριά του αμέλεια, καθόσον αυτός έθεσε σε κίνηση το υπηρεσιακό όχημα αυθαίρετα, χωρίς να είναι ο οδηγός του εν λόγω οχήματος, χωρίς να υπάρχει σχετική εντολή ή διαταγή και χωρίς να έχει εκδοθεί το αναγκαίο δελτίο κίνησης, οδηγώντας δε αυτό δεν επέδειξε την απαιτούμενη προσοχή και επιμέλεια ενόψει και των συνθηκών που επικρατούσαν (ολισθηρότητα λόγω βροχής), με αποτέλεσμα να προσκρούσει σε ξύλινη κολώνα διανομής ηλεκτρικού ρεύματος, επιδεικνύοντας έτσι συμπεριφορά που αποκλίνει σημαντικά από τη συμπεριφορά του μέσου ναύτη αλλά και του μέσου συνετού οδηγού οχήματος. Συνακόλουθα, και δοθέντος ότι ο καθού δεν εκτελούσε νομίμως ανατεθειμένα καθήκοντα οδηγού (αφού αυτός ανέλαβε το όχημα χωρίς να είναι ο οδηγός του οχήματος και χωρίς να υπάρχει διαταγή πορείας και δελτίο κινήσεως αυτού), ούτε η οδήγηση του οχήματος επιβαλλόταν από τις ανάγκες εκτέλεσης συγκεκριμένης υπηρεσίας, δεν εφαρμόζεται στην περίπτωσή του η περί απαλλαγής του από την ευθύνη των οδηγών των οχημάτων του Δημοσίου εξαιρετική διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 976/1979.

Προμήθειες:..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η εντελλόμενη με το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα δαπάνη είναι νόμιμη και τούτο διότι, πληρούνται οι τεθείσες εκ του νόμου προϋποθέσεις για την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, καθόσον, από τα διαλαμβανόμενα τόσο στην τεχνική έκθεση, όσο και στην απόφαση του Δημάρχου περί απευθείας ανάθεσης, στοιχειοθετείται η συνδρομή κατεπείγουσας και έκτακτης ανάγκης, που συνίσταται στην αποτροπή του κινδύνου διακοπής της υδροδότησης των κατοίκων της περιοχής και μάλιστα κατά τους θερινούς μήνες, κατά τη διάρκεια των οποίων οι ανάγκες σε νερό είναι αυξημένες. Η δε βλάβη του προωθητικού συγκροτήματος του αντλιοστασίου, η οποία πιθανώς προκλήθηκε από υπέρταση του δικτύου της ΔΕΗ, δεν δύναται να αποδοθεί σε αμέλεια των οργάνων του Δήμου. Εξάλλου, η επιλογή της προσφυγής, κατά την κρίση των αρμοδίων οργάνων, στη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης για λόγους κατεπείγοντος, κατ’ απόκλιση από το γενικό κανόνα διενέργειας ανοικτού ή κλειστού διαγωνισμού, είναι επιτρεπτή ανεξαρτήτως του ποσού της συμβάσεως και ως εκ τούτου, στην προκειμένη περίπτωση νομίμως ο Δήμαρχος, κατ’ εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 58 παρ. 2 του ν.3852/2010, ανέθεσε απευθείας την εν λόγω προμήθεια, παρά το γεγονός ότι υπερβαίνει το τιθέμενο εκ του νόμου όριο των 15.000 ευρώ. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η ελεγχόμενη δαπάνη είναι νόμιμη και το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα πρέπει να θεωρηθεί.

Προμήθεια αντιδραστηρίων:Με τα δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο κρίνει, κατά πλειοψηφία, ότι δεν είναι νόμιμη, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω και ιδίως στη σκέψη 3.6., η ανάθεση με τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης στην ΕΕΕΕ της ελεγχόμενης προμήθειας αντιδραστηρίων για τη διάγνωση ασθενών νοσούντων από κορωνοϊό SARS-CoV-2, διότι δεν συντρέχει απρόβλεπτη και κατεπείγουσα περίσταση που καθιστά δικαιολογημένη τη μη τήρηση των προθεσμιών που προβλέπονται για τις τακτικές διαδικασίες ανάθεσης (ανοικτό ή κλειστό διαγωνισμό των άρθρων 27 και 28, αντίστοιχα, του ν. 4412/2016) της προμήθειας των ανωτέρω ποσοτήτων των αντιδραστηρίων αυτών. Ειδικότερα, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι οι ανάγκες προμήθειας των ανωτέρω αντιδραστηρίων είναι υπαρκτές κατά τον χρόνο έναρξης της ανωτέρω διαδικασίας ανάθεσης αλλά, αντιθέτως, από την αόριστη επίκληση της «διασφάλισης και προάσπισης της δημόσιας υγείας και του κοινωνικού συμφέροντος» καταδεικνύεται ότι πρόκειται για ανάγκες μελλοντικές και αβέβαιες. Επομένως, σε καμμία περίπτωση η τυχόν μελλοντική προμήθεια των επιμάχων ποσοτήτων των ανωτέρω αντιδραστηρίων δεν δύναται να θεωρηθεί ότι συνάπτεται άμεσα με την κάλυψη αναγκών που ανέκυψαν λόγω της ανωτέρω πανδημίας ή ότι συνδέεται με την απρόβλεπτη και κατεπείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης της πανδημίας αυτής, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις 3.1. έως 3.7.. Άλλωστε, ο ίδιος ο νομοθέτης εκτιμά ότι η απρόβλεπτη και κατεπείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης της πανδημίας δεν θα διαρκέσει πέραν της 31ης.12.2022, καθώς μέχρι τότε έχει παρατείνει τις ανωτέρω διατάξεις της από 30.3.2020 ΠΝΠ που προβλέπουν αυτή την εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης. Ως εκ τούτου, είναι αμφίβολο αν η απρόβλεπτη και κατεπείγουσα αυτή ανάγκη θα υφίσταται καθ’ όλο το χρονικό διάστημα εκτέλεσης της σύμβασης, δεδομένου ότι πρόκειται για συμβατικές ποσότητες που επαρκούν για τέσσερις μήνες, πολλώ δε μάλλον για χρονικό διάστημα λιγότερο του μηνός από την υπογραφή της σύμβασης, ήτοι μέχρι 31.12.2022.

Επεξεργασία και Υγειονομική Ταφή Απορριμμάτων.(...) Το υποβληθέν σχέδιο δεν επιφέρει τροποποίηση της αρχικής σύμβασης, αλλά αφορά σε νέα αυτοτελή απευθείας ανάθεση με αντικείμενο την εξακολούθηση παροχής των ίδιων υπηρεσιών μετά την εξάντληση του οικονομικού αντικειμένου αυτής, οπότε πλέον δεν καταλείπεται κανένα περιθώριο τροποποίησης ή συμπλήρωσής της. Η ελεγχόμενη απευθείας ανάθεση των υπηρεσιών είναι μη νόμιμη, καθόσον δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 32 παρ.2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016, διότι η αναθέτουσα αρχή προέβη στην εν λόγω απευθείας ανάθεση προκειμένου να καλύψει τακτικές (πάγιες) ανάγκες επεξεργασίας και υγειονομικής ταφής απορριμμάτων και όχι για την αντιμετώπιση κατεπείγουσας ανάγκης, η οποία συνδέεται αιτιωδώς με γεγονότα απρόβλεπτα που κατέστησαν αδύνατη την έγκαιρη δρομολόγηση των αναγκαίων διαδικασιών διενέργειας ανοιχτού διαγωνισμού και την ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας για την ανάθεση των επίμαχων υπηρεσιών.(...)Δεν αιτιολογείται η μεγάλη αύξηση στις ποσότητες που κρίθηκαν απαραίτητες για την εκτέλεση της επίμαχης σύμβασης σε σχέση με τις ποσότητες της αρχικής σύμβασης και της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης. Στο σχέδιο σύμβασης, μη νομίμως ορίζεται ο χρόνος υλοποίησης, καθόσον προσδίδεται αναδρομική ισχύς στη σύμβαση κατά παράβαση της γενικής αρχής του διοικητικού δικαίου, σύμφωνα με την οποία τα έννομα αποτελέσματα των διοικητικών συμβάσεων, όπως η ελεγχόμενη, δεν δύνανται να ανατρέχουν σε χρόνο προγενέστερο της σύναψής τους, που έπεται του ελέγχου νομιμότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο.Για τους λόγους αυτούςΔέχεται την προσφυγή ανάκλησης και την υπέρ αυτής παρέμβαση.Ανακαλεί την 649/2002 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.