ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/704/2022

ΜΕΛΕΤΗ ΓΕΦΥΡΩΝ-ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ.(...)Δεν συντρέχουν οι σωρευτικά τασσόμενες από το άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016 προϋποθέσεις για την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης, διότι η επίκληση κατεπείγουσας ανάγκης που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προσφυγή στην ανωτέρω διαδικασία, πρέπει να συνοδεύεται από την ανάθεση της οικείας
σύμβασης χωρίς καθυστερήσεις.

Ζητείται η αναθεώρηση της 1096/2025 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.(...)Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η διαδικασία ανάθεσης της σύμβασης με την εξαιρετική διαδικασία του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016 ολοκληρώθηκε στις 3.4.2025, περίπου δύο μήνες μετά τη διασφάλιση της χρηματοδότησης, με την ένταξη της Πράξης στο Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Εσωτερικών 2021-2025 και σε διάστημα περίπου ενός μηνός από την ανάληψη υποχρέωσης ποσού 1.700.000,00 ευρώ, στις 5.3.2025. Ωστόσο, κρίσιμο για τη νομιμότητα προσφυγής στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης παραμένει το συνολικό χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την εκδήλωση του απρόβλεπτου γεγονότος έως την ανάθεση της σύμβασης (βλ. και άρθρο 23 περ. α΄ του ν. 4915/2022 που επιτρέπει την εφαρμογή του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016 από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης μόνο εντός εξαμήνου από την κήρυξη επαπειλούμενων περιοχών σε κατάσταση ειδικής κινητοποίησης πολιτικής προστασίας, με την ανάθεση κάθε αναγκαίας σύμβασης, εντός των διαθέσιμων πιστώσεων του προϋπολογισμού τους), καθόσον, όπως ορθώς κρίθηκε με την προσβαλλομένη, η καθυστέρηση της ικανοποίησης μίας κατεπείγουσας ανάγκης αμβλύνει τον κατεπείγοντα χαρακτήρα της. Τούτο, διότι αφενός η χρονίζουσα πλέον προκληθείσα από απρόβλεπτο γεγονός ανάγκη δεν χρήζει άμεσης παρέμβασης με τη σύναψη σύμβασης κατόπιν διαπραγμάτευσης για την αντιμετώπισή της, αφού έχει πλέον καταστεί χρόνια, και αφετέρου η μεσολάβηση ικανού χρονικού διαστήματος συνήθως επιδεινώνει την προκληθείσα από το απρόβλεπτο γεγονός ζημία που συνεπάγεται την κατεπείγουσα ανάγκη, με αποτέλεσμα η προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης να μην είναι πλέον πρόσφορη, διότι δι’ αυτής μπορεί να αποκαθίσταται, στο αναγκαίο μέτρο, μόνον η προκληθείσα από το απρόβλεπτο γεγονός κατεπείγουσα ανάγκη και όχι η τυχόν περαιτέρω ζημία που σωρεύθηκε από τη μη έγκαιρη αντιμετώπισή της.(...)Για τους λόγους αυτούς.Απορρίπτει την προσφυγή αναθεώρησης της εταιρείας με την επωνυμία «... ... Α.Ε.».

Η Aπόφαση 1353/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή αναθεώρησης της Περιφέρειας Κρήτης. Η Περιφέρεια ζητούσε την αναθεώρηση προηγούμενης απόφασης που έκρινε παράνομη την ανάθεση σύμβασης για καθαρισμούς ρεμάτων, ύψους 2,9 εκατ. ευρώ, χρησιμοποιώντας την εξαιρετική διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016), επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη λόγω θεομηνιών (Οκτώβριος 2022 και Σεπτέμβριος 2024). Το Δικαστήριο έκρινε (κατά πλειοψηφία) ότι η επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη αποδυναμώθηκε λόγω σημαντικών καθυστερήσεων (έως 32 μήνες) και αδράνειας της αναθέτουσας αρχής, η οποία δεν απέδειξε ότι δεν μπορούσε να διενεργήσει τακτική διαδικασία με συντετμημένες προθεσμίες. Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίφθηκε.

ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ-ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ  (...)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Τμήμα κρίνει κατά πλειοψηφία ότι στην υπό κρίση υπόθεση συντρέχουν οι σωρευτικά απαιτούμενες προϋποθέσεις της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν.4412/2016 για την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης, χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης, και, επομένως, νομίμως ανατέθηκε με την εν λόγω διαδικασία από την Περιφέρεια Αττικής στην εταιρεία «…Α.Ε.» η εκτέλεση του έργου με τίτλο «ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΡΕΜΑΤΟΣ ΚΟΡΜΠΙ ΑΠΟ Λ. ΒΑΡΗΣ – ΚΟΡΩΠΙΟΥ ΜΕΧΡΙ ΕΚΒΟΛΗ». Κατόπιν αυτών, πρέπει να γίνουν δεκτές η κρινόμενη προσφυγή και οι υπέρ αυτής ασκηθείσες παρεμβάσεις και να ανακληθεί η προσβαλλόμενη 452/2023 πράξη του Ε΄ Κλιμακίου (Γ΄ Θερινό Τμήμα) του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Για τους λόγους αυτούςΔέχεται την από 25.8.2023 (ΑΒΔ 2750/25.8.2023) προσφυγή της Περιφέρειας Αττικής και τις υπέρ αυτής ασκηθείσες παρεμβάσεις του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και της εταιρείας «….Α.Ε.».Ανακαλεί την 452/2023 πράξη του Ε΄ Κλιμακίου (Γ΄ Θερινό Τμήμα) του Ελεγκτικού Συνεδρίου. 

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΖΩΝΗΣ (...)	Επομένως, η ανάθεση του επίμαχου έργου μέσω της διαδικασίας της διαπραγμάτευσης δεν αποτελεί, στην υπό κρίση υπόθεση, το πλέον πρόσφορο μέτρο για την αντιμετώπιση της ανωτέρω ανάγκης, η οποία ναι μεν καθιστά επιτακτική την εκτέλεση του επίμαχου έργου ως μία μόνιμη λύση για την υπάρχουσα δυσμενή κατάσταση στην περιοχή, όχι όμως με την ως άνω επιλεγείσα διαδικασία, που επιτρέπεται μόνο για τη στοχευμένη αντιμετώπιση κατεπείγουσας ανάγκης, με εξειδικευμένες και περιορισμένες στο απολύτως αναγκαίο μέτρο εργασίες για την άμεση θεραπεία της εν λόγω ανάγκης (πρβλ. ΕλΣυν Έβδ. Τμ. 1283/2023, σκ. 25). Περαιτέρω, η αφαίρεση από την υπό ανάθεση εργολαβία των αναφερόμενων στο δικόγραφο της προσφυγής εργασιών, στην οποία προτίθεται να προβεί η προσφεύγουσα, δεν θα ήταν νόμιμη, καθόσον θα συνεπαγόταν ανεπίτρεπτη ουσιώδη τροποποίηση του τεχνικού και οικονομικού αντικειμένου της σύμβασης, όπως αυτό περιγράφεται στην οικεία πρόσκληση και το οποίο απετέλεσε αντικείμενο των διαπραγματεύσεων και κριτήριο για την υποβολή της προσφοράς των διαγωνιζομένων (πρβλ. ΕλΣυν Ολ. 743/2020, σκ. 33). (iv) Ανεξαρτήτως αυτών, λαμβάνοντας υπόψη ότι, από τη διαπίστωση, το πρώτον τον Ιούλιο 2020, εκτεταμένων ζημιών στο παραλιακό μέτωπο λόγω της παράκτιας διάβρωσης και, εν συνεχεία, την εκδήλωση των ακραίων φαινομένων στις 29 και 30.11.2021, και μέχρι την ανάθεση της ελεγχόμενη σύμβασης, μεσολάβησε χρονικό διάστημα περίπου 3 ετών και 19 μηνών, αντίστοιχα, μπορούσε να έχει προκηρυχθεί ανοικτός ή κλειστός διαγωνισμός, έστω και με σύντμηση της προθεσμίας υποβολής προσφορών, κατά τα ειδικότερα διαπιστωθέντα και από το Κλιμάκιο. Πολλώ δε μάλλον που, ήδη από τον Ιούνιο 2021 είχε ολοκληρωθεί και εγκριθεί η μελέτη, με τίτλο «Προστασία και αποκατάσταση παράκτιας ζώνης Ρίου - Αγίου Βασιλείου», ενώ τον Δεκέμβριο 2021 είχαν συνταχθεί και η Συγκοινωνιακή και η Ακτομηχανική/Λιμενική Μελέτη, στο πλαίσιο της «Μελέτης Λειτουργικής Αναβάθμισης των Παραλιακών Οδών Ρίου και Ακταίου Πατρών». Μόνη δε η απλώς εικαζόμενη μακρά διάρκεια της διαγωνιστικής διαδικασίας δεν επαρκεί για την προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης, ούτε παρέχεται διακριτική ευχέρεια στην αναθέτουσα αρχή να την επικαλείται κάθε φορά που θεωρεί σκόπιμη την ταχύτερη ανάθεση της σύμβασης (βλ. ΕλΣυν Ολ. 309/2022, σκ. 9, 182/2022, σκ. 7, Έβδ. Τμ. 888/2023, σκ. 39). Ως εκ τούτου, οι σχετικώς προβαλλόμενοι με την κρινόμενη προσφυγή ισχυρισμοί είναι απορριπτέοι στο σύνολό τους ως αβάσιμοι.(...)Για τους λόγους αυτούς.Απορρίπτει την με Α.Β.Δ. 3179/26.9.2023 προσφυγή της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας.Δεν ανακαλεί, κατά τα αναφερόμενα στο αιτιολογικό, την 513/2023 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Η απόφαση 1289/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας κατά της Πράξης 320/2025, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή συγκεκριμένης σύμβασης έργου. Το έργο αφορούσε καθαρισμούς και αποκατάσταση βλαβών ρεμάτων στην περιοχή Θεσσαλιώτιδας μετά τις πλημμύρες Daniel και Elias του Σεπτεμβρίου 2023. Η Περιφέρεια είχε προσφύγει στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης, επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη. Το Τμήμα έκρινε ότι η μεγάλη χρονική καθυστέρηση (περίπου 20 μήνες) από την εκδήλωση των φαινομένων μέχρι την κατακύρωση της σύμβασης, καθώς και η μεγάλη διάρκεια εκτέλεσης του έργου (32 μήνες), αποδυνάμωσαν τον κατεπείγοντα χαρακτήρα, καθιστώντας μη νόμιμη την επιλογή της συγκεκριμένης εξαιρετικής διαδικασίας.

Κατασκευαστικές εργασίες για αθλητικές εγκαταστάσεις.(...)Συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διάταξης της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν.4412/2016 για την προσφυγή στη εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης. Ειδικότερα, η ολοκλήρωση της διαλυθείσας αρχικής εργολαβίας συνιστά, λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών περιστατικών της συγκεκριμένης υπόθεσης, κατεπείγουσα ανάγκη, η ικανοποίηση της οποίας δικαιολογεί την ανάθεση του έργου με την εν λόγω διαδικασία.Η ανωτέρω Απόφαση ανακαλεί την Πράξη της αρμοδίας Επιτρόπου.

Αποκατάσταση του ΒΝΣ Λάρισας.(...)	Με την ανωτέρω προσφυγή ζητείται η αναθεώρηση της 1170/2024 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος (Ζ΄ Θερινό) του Ελεγκτικού Συνεδρίου.(...)	Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του ως αβάσιμος, διότι, όπως ορθώς έγινε δεκτό με την προσβαλλόμενη απόφαση, τα έκτακτα καιρικά φαινόμενα του Σεπτεμβρίου 2023 (φαινόμενο «Daniel»), που επικαλείται η αναθέτουσα αρχή ότι προκάλεσαν βλάβη στον ΒΝΣ Λάρισας, στοιχειοθετούν πράγματι την απρόβλεπτη περίσταση του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν.4412/2016, ωστόσο δεν αποδείχθηκε εν προκειμένω το κατεπείγον ως βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή της διάταξης αυτής ούτε και η εξαιτίας αυτού αδυναμία της αναθέτουσας αρχής να ακολουθήσει διαγωνιστικές διαδικασίες, έστω με συντετμημένες προθεσμίες. Τούτο δε, διότι, ενόψει και όσων εκτέθηκαν στη σκέψη 4, η προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης αποτελεί εξαιρετική διαδικασία, ως εκ τούτου, δεν είναι επιτρεπτό γραφειοκρατικές αγκυλώσεις της Αναθέτουσας Αρχής και καθυστερήσεις αυτής να αποτελούν πρόσχημα για την παράκαμψη των ανοικτών ή κλειστών διαγωνιστικών διαδικασιών. Εν προκειμένω, όπως ορθά επεσήμανε το δικάσαν Τμήμα, εκλείπει το κατεπείγον, ως βασική προϋπόθεση, για την εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016, διότι αυτό, και εάν ακόμη συνέτρεξε σε χρόνο εγγύς των έκτακτων καιρικών φαινομένων, αποδυναμώθηκε στη συνέχεια με την πάροδο: (i) πλέον των τριών (3) μηνών αδράνειας από την ημερομηνία διαπίστωσης της ανάγκης αποκατάστασης του κτιρίου (6.12.2023) μέχρι την υποβολή του αιτήματος εκπόνησης των σχετικών μελετών (27.3.2024) και (ii) συνολικά δέκα (10) μηνών από τον χρόνο του απρόβλεπτου γεγονότος (Σεπτέμβριος 2023) έως την ολοκλήρωση της ανωτέρω διαδικασίας με την έκδοση της κατακυρωτικής απόφασης (Ιούλιος 2024), χρονικό διάστημα, το οποίο κρίνεται επαρκές για την ανάθεση του επίμαχου έργου με την επισπευσμένη ανοιχτή ή κλειστή διαγωνιστική διαδικασία (άρθρο 121 του ν. 4412/2016) για τη διεύρυνση του κύκλου των δυνητικά προσφερόντων, λαμβανομένου υπόψη και του γεγονότος ότι η ανάθεση αυτή έγινε αποκλειστικά βάσει χαμηλότερης τιμής (ΕλΣυν Ολ. 1077/2024 σκ. 22, 304/2023 σκ. 23, 1309/2022 σκ. 23, 1306/2022 σκ. 29). Για τους λόγους αυτούς.Απορρίπτει την προσφυγή αναθεώρησης. Δεν αναθεωρεί την 1170/2024 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος.

Η απόφαση 1719/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου (Έβδομο Τμήμα) δέχεται την προσφυγή της Διοίκησης 3ης Υγειονομικής Περιφέρειας Μακεδονίας και ανακαλεί την Πράξη 59/2025, η οποία είχε κρίνει ότι κωλυόταν η υπογραφή σύμβασης παροχής υπηρεσιών καθαρισμού για την Πολυδύναμη Νοσηλευτική Μονάδα Ψυχικής Υγείας Θεσσαλονίκης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016), λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων (καθυστέρηση του ανοικτού διαγωνισμού) και επιτακτικής ανάγκης δημόσιου συμφέροντος (προστασία δημόσιας υγείας). Οι αρχικές πλημμέλειες, συμπεριλαμβανομένης της ελλιπούς τεκμηρίωσης του προϋπολογισμού και της μη επαρκούς δέσμευσης πίστωσης, θεωρήθηκε ότι είχαν θεραπευθεί με συμπληρωματικά στοιχεία και αποφάσεις. Κατόπιν τούτου, επιτρέπεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.

ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΑ ΕΡΓΑ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΟΡΕΙΝΩΝ ΛΕΚΑΝΩΝ ΑΠΟΡΡΟΗΣ.(...)Με τις υπό κρίση προσφυγές ζητείται η ανάκληση της 353/2024 Πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου Όπως ορθώς έκρινε το Κλιμάκιο και απορριπτομένων όσων αντίθετων προβάλλουν οι προσφεύγοντες και η παρεμβαίνουσα, στην προκειμένη περίπτωση, η προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης αντί της ανοικτής ή κλειστής διαδικασίας για την ανάθεση της ελεγχόμενης σύμβασης έστω με συντετμημένες προθεσμίες, παρίσταται μη νόμιμη, διότι δεν συντρέχουν οι απαιτούμενες από τις διατάξεις του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016 προϋποθέσεις του απολύτως απαραίτητου μέτρου και του κατεπείγοντος, οι οποίες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες μεταξύ τους, καθόσον όταν για την αντιμετώπιση μια απρόβλεπτης κατάστασης λαμβάνονται μέτρα πάγιου χαρακτήρα που υπερβαίνουν το απαραίτητο μέτρο, οι ανάγκες που θεραπεύονται δεν μπορούν, κατά λογική και νομική ακολουθία, να θεωρηθούν κατεπείγουσες, όπως απαιτούν οι ως άνω διατάξεις (βλ. ΕλΣυν Ολ. 1188/2023, σκ. 17, Έβδ. Τμ. 1633/2023, σκ. 27). 	Περαιτέρω, όπως ορθώς έκρινε και το Κλιμάκιο, μόνη η κήρυξη της περιοχής αυτής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης κατά τον χρόνο της διενέργειας της διαδικασίας διαπραγμάτευσης δεν αρκεί για να θεμελιώσει την κατεπείγουσα φύση της ανάθεσης του έργου αυτού και την επιλογή της διαδικασίας αυτής, χωρίς τη συνδρομή των απαιτούμενων εκ του νόμου προϋποθέσεων. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, οι υπό κρίση προσφυγές και η ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να απορριφθούν και να επιστραφεί στην παρεμβαίνουσα το κατατεθέν από αυτή αλλά μη οφειλόμενο παράβολο (βλ. σκέψη 1).