ΕΣ.ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/238/2025

Η Πράξη 198/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Εγκαταστάσεις μονάδας υποβρύχιων αποστολών του Λιμενικού Σώματος στο Ναυτικό Οχυρό Σκαραμαγκά», ανατεθείσα από το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι ο υποβληθείς φάκελος δεν ήταν πλήρης για την άσκηση ελέγχου. Για τον λόγο αυτόν, αναβάλλει την έκδοση οριστικής Πράξης και διατάσσει τη συμπλήρωση του φακέλου. Ζητούνται στοιχεία όπως: το σύνολο των τευχών δημοπράτησης του αρχικού έργου, διευκρινήσεις για τη χρηματοδότηση της συμπληρωματικής σύμβασης, τον 1ο και 2ο ΑΠΕ με τις εγκριτικές τους αποφάσεις, και βεβαίωση για το ακριβές στάδιο εκτέλεσης της αρχικής σύμβασης και τη μη υπογραφή του σχεδίου της συμπληρωματικής σύμβασης.

Απαλλοτρίωση ακινήτου εντός της Επιτηρούμενης Ζώνης (Ε.Ζ.) του Ναυτικού Οχυρού (Ν.Ο.) Σούδας.(..)Κατάσταση : Αποδεκτή 
Ένα ακίνητο μπορεί να κηρυχθεί ως απαλλοτριωτέο μόνο για «δημόσια ωφέλεια». Κάθε «Ναυτικό Οχυρό» περιβάλλεται πρώτα από την «Απαγορευμένη Ζώνη» (Α.Ζ.) και στη συνέχεια, από την «Επιτηρούμενη Ζώνη». Με τη διάταξη της παρ.2 εδ.β’ του άρθρου 11 του ΑΝ 376/1936 παρέχεται η δυνατότητα σύστασης «στρατιωτικών δουλειών» ή αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των κάθε είδους ιδιοκτησιών που βρίσκονται εντός της Επιτηρούμενης Ζώνης ενός Ναυτικού Οχυρού. Η εν λόγω διάταξη ενέχει αφ’ εαυτής και το λόγο δημόσιας ωφέλειας, η οποία κατά το Σύνταγμα και το νόμο απαιτείται για την κήρυξη μιας αναγκαστικής απαλλοτρίωσης. (ομοφ.)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΕΓΓΡΑΦΗ ΕΝΤΟΛΗ-:Επειδή, η αναιρεσιβαλλομένη εδέχθη ότι κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 8 του ν. 1418/84 ο περιορισμός στην αύξηση της δαπάνης του έργου μέχρι 50% του αρχικού προϋπολογισμού αναφέρεται στον κύριο του έργου, ο οποίος αποκλειστικώς εντός του ορίου αυτού δύναται να εγκρίνει ή να υποδεικνύει νέες πρόσθετες εργασίες στην δημοπρατηθείσα εργολαβία. Για τον ανάδοχο του έργου, ο οποίος θα κληθεί να εκτελέσει τις νέες ή πρόσθετες εργασίες, καθιερώνεται αντίστοιχος υποχρέωση εκτελέσεως των εργασιών αυτών, μόνο αν ευρίσκονται μέσα στο επιτρεπόμενο όριο αυξήσεως του αρχικού προϋπολογισμού. Συνεπώς, αν ο ανάδοχος του έργου εκτελέσει αναιτίως μετά από έγκριση η υπόδειξη του κυρίου του έργου, νέες ή πρόσθετες εργασίες καθ’ υπέρβαση του επιτρεπομένου ορίου της αρχικής δαπάνης του έργου, δικαιούται να εισπράξει το αντίστοιχο αντάλλαγμα βάσει των διατάξεων περί αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Υπηρεσίες – εργασίες καθαρισμού: Μη νόμιμη η καταβολή αμοιβής από Δήμο σε ιδιώτες για την παροχή υπηρεσιών καθαρισμού πρανών, ερεισμάτων δημοτικών οδών και παραλιών του Δήμου, καθόσον δεν προηγήθηκε της ανάθεσης των σχετικών εργασιών καθαρισμού αιτιολογημένη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, σύμφωνα με το άρθρο 61 του ν. 3979/2011(ΦΕΚ Α΄ 138/2011), με την οποία να τεκμηριώνεται η αδυναμία εκτέλεσης των ως άνω υπηρεσιών με ίδια μέσα του Δήμου και να καθορίζονται οι όροι παροχής των υπηρεσιών αυτών.

Η προσφεύγουσα με την προδικαστική προσφυγή ζητά την ακύρωση της υπ’ αριθμ. ... (ΑΔΑ: ...) Απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής της αναθέτουσας αρχής, η οποία αποδέχθηκε την προσφορά της εταιρείας «... ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ» ως προσωρινού αναδόχου για την ανάθεση του Υποέργου με τίτλο «Προληπτικές-προκατασταλτικές εργασίες καθαρισμού-αποψίλωσης ερεισμάτων και πρανών οδικού δικτύου αρμοδιότητας Π.Ε. Ηλείας», στο πλαίσιο του έργου «ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ-ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΔΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ Ν. ...», με προϋπολογισμό 1.209.677,42 € (χωρίς ΦΠΑ). Το αντικείμενο της σύμβασης περιλαμβάνει εργασίες όπως ισοπέδωση με διαμορφωτήρα, διάνοιξη τάφρων, καθαρισμό και μόρφωση τάφρων, καθαρισμό βλάστησης και κόψιμο θάμνων/δέντρων σε ερείσματα και πρανή. Η προσφυγή θεμελιώνεται σε παραβάσεις του Ν. 4412/2016, ιδίως ως προς την υποχρέωση δήλωσης υπεργολάβων και την αποδοχή μη αιτιολογημένης «ασυνήθιστα χαμηλής προσφοράς» της αναδεικνυόμενης εταιρείας.

Αστοχία μελέτης.Απευθείας ανάθεση συμπληρωματικών εργασιών.Συμβατικό αντικείμενο έργου που δεν περιλαμβάνει εργασίες αυθύπαρκτες και ανεξάρτητες από τις αντίστοιχες του πρώτου έργου, ώστε να δύναται να διαφοροποιηθεί σε σχέση με αυτό και εντεύθεν να ανατεθεί με χωριστή διαδικασία σαν αυτοτελές έργο, αλλά αντίθετα αποτελεί τμήμα του αρχικού έργου, προς το οποίο και τελεί σε αδιάσπαστη ενότητα, καθώς οι ανωτέρω εργασίες είναι βασικές, αναγκαίες και προαπαιτούμενες για την εκτέλεση μεγάλου μέρους των εργασιών που περιλαμβάνονταν στη αρχική μελέτη

Καταβολή ποσού για πληρωμή λογαριασμού έργου:..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν το Κλιμάκιο κρίνει τα εξής: α) Η εντελλόμενη δαπάνη, κατά το μέρος που αφορά στις απολογιστικές εργασίες που περιλαμβάνονται στον 1ο Α.Π.Ε. (32.900,82 ευρώ πλέον ΦΠΑ) και μέρος αυτών στην 3η Εντολή Πληρωμής (13.387,35 ευρώ, πλέον ΦΠΑ), δεν είναι νόμιμη, καθώς δεν συντρέχουν τόσον οι προϋποθέσεις, που προβλέπονται στην παρ. 10 του άρθρου 154 του ν. 4412/2016, όσον και αυτές που ορίζονται στο άρθρο 132 του ν. 4412/2016, στο οποίο η ως άνω διάταξη παραπέμπει. Ειδικότερα, από την οικεία τεχνική περιγραφή της μελέτης του έργου (βλ. σκ. ΙΙΙΑ) προκύπτει ότι αντικείμενο του αρχικού έργου ήταν σημειακές και μικρής κλίμακας εργασίες επισκευής της στέγης του κτιρίου, οι οποίες μάλιστα είχαν εγκριθεί με το ΥΠΠΟ/ΓΔΑΜΤΕ/ΔΠΑΝΣΜ/434418/40155/5735/2017 π.ε. σχετ. 433473/40080/5728 π.ε. έγγραφο του Υπουργείου Πολιτισμού, ενώ οι επίμαχες απολογιστικές εργασίες, αφορούν σε αντικατάσταση - κατασκευή παραθύρων, επισκευή κουφωμάτων μπαλκονοθύρων και παραθύρων και αλλαγή της παροχής υδροδότησης του κτιρίου, ήτοι σε εργασίες ουσιωδώς διαφορετικές από αυτές της αρχικής σύμβασης. Συνεπώς, από τα στοιχεία του φακέλου δεν αποδεικνύεται ότι η εκτέλεση των εν λόγω απολογιστικών εργασιών είναι απαραίτητη για την επίτευξη της αρτιότητας και λειτουργικότητας του αρχικού έργου, το οποίο δεν αφορούσε σε εργασίες στο σύνολο του κτιρίου, αλλά αποκλειστικά στη στέγη αυτού (βλ. σκ. ΙΙΔ). Τουναντίον, από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι οι εργασίες αυτές αποτελούν επέκταση του αρχικού τεχνικού αντικειμένου της σύμβασης και μεταβάλλουν τη συνολική φύση του έργου (βλ. σκ. ΙΙΒ). Λόγω δε της ουσιώδους διαφοροποίησης της φύσης και του είδους των απολογιστικών εργασιών σε σχέση με τις εργασίες της αρχικής σύμβασης, δεν αποδεικνύεται ότι η αλλαγή αναδόχου δεν μπορεί να γίνει για λόγους οικονομικούς ή τεχνικούς ή διότι θα συνεπαγόταν σημαντικά προβλήματα ή ουσιαστική επικάλυψη δαπανών για την αναθέτουσα Αρχή. (...)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω η εντελλόμενη δαπάνη, κατά το μέρος που αφορά στις απολογιστικές εργασίες που περιλαμβάνονται στον 1ο  Α.Π.Ε. και μέρος αυτών στην 3η Εντολή Πληρωμής (13.387,35 ευρώ, πλέον ΦΠΑ 24%), δεν είναι νόμιμη και ως εκ τούτου το επίμαχο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί. 

Με την προδικαστική προσφυγή ζητείται η ακύρωση της πρόσκλησης για την επιλογή αναδόχου κατασκευής έργου με τίτλο «ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΑΠΟ ΕΝΤΟΝΑ ΚΑΙΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ, ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΤΗΣ ΠΕ ΧΑΝΙΩΝ», 5ο Υποέργο: «ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΑΠΟ ΕΝΤΟΝΑ ΚΑΙΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ, ΣΤΟ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΗΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ, Β΄ ΧΑΝΙΩΝ» και επομένως ολόκληρης της διαγωνιστικής διαδικασίας. Αντικείμενο της σύμβασης είναι η επείγουσα αποκατάσταση ζημιών και υποδομών του επαρχιακού οδικού δικτύου λόγω έντονων καιρικών φαινομένων (καταιγίδες και πλημμύρες) που προκάλεσαν καταστροφές, με συγκεκριμένες εργασίες όπως επισκευές οδοστρώματος, καθαρισμοί, αποκαταστάσεις σήμανσης και αντιστήριξη πρανών, με στόχο την επαναφορά της ασφαλούς κυκλοφορίας.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Συμπληρωματικές Συμβάσεις:Κωλύεται η υπογραφή της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Ολοκλήρωση ανακατασκευής της γέφυρας ….», καθόσον οι προτεινόμενες στην ελεγχόμενη σύμβαση χωματουργικές εργασίες, εργασίες μεταφοράς δικτύων και εργασίες τοποθέτησης στηθαίων ασφαλείας, δεν αποδεικνύεται ότι κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, δηλαδή σε αιφνίδια πραγματικά γεγονότα που δεν ανάγονται στο χρόνο κατάρτισης της αρχικής σύμβασης, αλλά οφείλεται σε αστοχία της μελέτης, η οποία θα είχε αποφευχθεί, εάν είχε καταβληθεί η δέουσα επιμέλεια κατά την εκπόνησή της και, ως εκ τούτου, δεν δικαιολογείται γι΄αυτές η σύναψη της συμπληρωματικής σύμβασης. Επιπλέον, αυτές οι εργασίες δεν φέρουν συμπληρωματικό χαρακτήρα, αφού δεν σχετίζονται τεχνικώς με την κατασκευή του αρχικού έργου και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να ενταχθούν στην ελεγχόμενη σύμβαση.

Συλλογή, μεταφορά, επεξεργασία και διάθεση ακαθάρτων.(...)Με τα δεδομένα αυτά το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι ως άνω εργασίες δεν δύνανται να αποτελέσουν νομίμως αντικείμενο συμπληρωματικής σύμβασης, κατά την έννοια των άρθρων 132 και 156 του ν.4412/2016, όπως οι διατάξεις αυτές ερμηνεύθηκαν ανωτέρω. Ειδικότερα, οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην υποβληθείσα προς έλεγχο 2η συμπληρωματική σύμβαση συνιστούν ανεπίτρεπτη επέκταση του τεχνικού αντικειμένου της αρχικής σύμβασης, που δεν ήταν γνωστή στο σύνολο των εργοληπτικών επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση της εκτέλεσης του αρχικού έργου κατά την υποβολή της προσφοράς τους, και, ως εκ τούτου, δεν αποτέλεσαν τη βάση της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου. Ειδικότερα,  οι εργασίες,  που περιγράφονται στη 2η συμπληρωματική σύμβαση και αφορούν την προετοιμασία επέκτασης του ΚΕΛ  Κορωπίου - Παιανίας για να παραλάβει στο μέλλον τα λύματα των παραλιακών περιοχών του Σαρωνικού Κόλπου, συνιστούν  κατ’ ουσίαν την ανάθεση της υλοποίησης ενός νέου έργου, το οποίο δεν είχε συμπεριληφθεί στη μελέτη του αρχικού. 	Συνεπώς, δεν ενδείκνυται να σταματήσουν οι εργασίες ενός ολοκληρωμένου κατά ένα τόσο μεγάλο ποσοστό έργου, προκειμένου να εκτελεστούν εργασίες που αφορούν στην επέκταση του τεχνικού αντικειμένου του, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητάς του, διότι δεν είναι επιτρεπτή η εκ των υστέρων μεταβολή του αντικειμένου του έργου. Τέλος, επισημαίνεται ότι για τις ανωτέρω συμπληρωματικές εργασίες δεν έχει εξασφαλιστεί ακόμα η χρηματοδότηση.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος προς έλεγχο σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης.