ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ζ/217/2025

Η παρούσα απόφαση (Γνώμη Α1 ΕΑΔΗΣΥ/2025) αφορά τη διατύπωση γνώμης της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων επί σχεδίου νόμου για την αναμόρφωση του πλαισίου επαγγελματικής κατάρτισης υπαλλήλων που χειρίζονται δημόσιες συμβάσεις, καθώς και τη βελτίωση του πλαισίου προετοιμασίας, ανάθεσης και έννομης προστασίας. Η Αρχή αξιολογεί τις προτεινόμενες ρυθμίσεις, προτείνοντας συγκεκριμένες νομοτεχνικές βελτιώσεις και επισημαίνοντας κινδύνους σχετικά με την εφαρμογή του επερχόμενου Μητρώου Επαγγελματιών Δημοσίων Συμβάσεων, την υποστελέχωση των οργάνων εξέτασης μέτρων αυτοκάθαρσης, καθώς και την αναγκαιότητα διασφάλισης αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας. Επίσης, παρέχει παρατηρήσεις για την απλούστευση των διαδικασιών, την ενίσχυση του ανταγωνισμού και την ανάγκη ορθολογικής διαβάθμισης των προθεσμιών για την έκδοση σύμφωνης γνώμης, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με το ενωσιακό δίκαιο και τις αρχές της ίσης μεταχείρισης στα δημόσια έργα.

Η υπ' αριθμ. Γ 10/2019 Γνώμη της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης επί σχεδίου Υπουργικής Απόφασης του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, για την έγκριση εβδομήντα (70) Ελληνικών Τεχνικών Προδιαγραφών (ΕΤΕΠ) με υποχρεωτική εφαρμογή στα δημόσια έργα και μελέτες. Οι εν λόγω προδιαγραφές, που περιλαμβάνουν 68 αναθεωρημένες και 2 νέες, στοχεύουν στην εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, τη βελτίωση της ποιότητας των έργων και τη διασφάλιση της δημόσιας ασφάλειας. Η Αρχή, επισημαίνοντας την αναγκαιότητα ρήτρας ισοδυναμίας και ενιαίας αγοράς, παρέχει τη θετική της σύμφωνη γνώμη, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη για έκδοση διευκρινιστικών εγκυκλίων προς τις αναθέτουσες αρχές σχετικά με την εφαρμογή των προδιαγραφών στις εκκρεμείς και εκτελούμενες διαδικασίες.

Η απόφαση αφορά τη διατύπωση γνώμης της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ) επί σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης για τη σύσταση της «Εταιρείας Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων & Μελετών» (ΕΠΤΤΕΜ). Ο φορέας αυτός, ως ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, αναλαμβάνει την ανάπτυξη και διαχείριση του Ενιαίου Συστήματος Τεχνικών Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων (ΕΣΤΕΠ-ΤΙΜ-ΤΕΜ) και του Ηλεκτρονικού Συστήματος Προσδιορισμού Κόστους Συντελεστών Παραγωγής Τεχνικών Έργων (ΗΣΠΚΣΠΤΕ). Η Αρχή παρέχει σύμφωνη γνώμη, επισημαίνοντας την ανάγκη για νομοτεχνικές βελτιώσεις, διευκρινίσεις σχετικά με το καθεστώς ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων και τον ρόλο του φορέα ως αναθέτουσας αρχής, καθώς και τον εξορθολογισμό των διατάξεων περί επιβολής ανταποδοτικών τελών και των αρμοδιοτήτων διακυβέρνησης της εταιρείας.

Η παρούσα απόφαση της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων αφορά στη διατύπωση γνώμης επί τεσσάρων προτεινόμενων νομοθετικών ρυθμίσεων του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις. Οι ρυθμίσεις εξετάζουν την εξαίρεση της εταιρείας ΔΕΘ-HELEXPO Α.Ε. από το πεδίο εφαρμογής του ν. 4412/2016, τον τρόπο ανάθεσης συμβάσεων από τον Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού (ΕΟΤ) για προγράμματα δημοσίων σχέσεων του 2019, τον αποκλεισμό της υποχρέωσης παροχής εγγυήσεων συμμετοχής και καλής εκτέλεσης για τις επιχειρήσεις που φιλοξενούν τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, καθώς και τη διευκόλυνση δράσεων της εταιρείας «Enterprise Greece» σε τρίτες χώρες. Η Αρχή αξιολογεί τη νομιμότητα και τη σκοπιμότητα των διατάξεων, επισημαίνοντας την ανάγκη τήρησης των γενικών αρχών του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων, όπως της διαφάνειας και του ανταγωνισμού, και διατυπώνει θετική γνώμη υπό ορισμένες επιφυλάξεις.

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ) εξέτασε το προσχέδιο Κανονισμού Αναθέσεων της Ελληνικής Εταιρείας Συμμετοχών και Περιουσίας Α.Ε. (ΕΕΣΠ Α.Ε.). Η Αρχή αποφάνθηκε ότι η ΕΕΣΠ Α.Ε. αποτελεί αναθέτουσα αρχή και οργανισμό δημοσίου δικαίου, υποκείμενο στις διατάξεις του ν. 4412/2016. Στη γνωμοδότησή της, η Αρχή διατυπώνει εν μέρει θετική γνώμη, επισημαίνοντας ελλείψεις και ζητήματα συμβατότητας του προσχεδίου με το ενωσιακό δίκαιο. Συγκεκριμένα, ζητείται η ευκρινέστερη αναφορά στο εφαρμοστέο δίκαιο, η ρητή επιφύλαξη υπέρ της εφαρμογής της ενωσιακής νομοθεσίας, και η βελτίωση των ρυθμίσεων σχετικά με τον υπολογισμό της εκτιμώμενης αξίας των συμβάσεων και τις διαδικασίες διευκρίνισης και βελτίωσης των προσφορών, ώστε να αποφευχθεί η πρόκληση στρεβλώσεων στον ανταγωνισμό και η κατάχρηση της διακριτικής ευχέρειας της Εταιρείας.

Το παρόν έγγραφο αποτελεί Γνώμη της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) σχετικά με το σχέδιο Κανονισμού Προμηθειών και Υπηρεσιών της εταιρείας «Εθνικό Μητρώο Νεοφυών Επιχειρήσεων Α.Ε.» (Elevate Greece). Η Αρχή εξέτασε το σχέδιο που υποβλήθηκε κατ' εξουσιοδότηση του ν. 4914/2022 και διατύπωσε σύμφωνη γνώμη, επισημαίνοντας ωστόσο πληθώρα νομοτεχνικών παρατηρήσεων και αναγκαίων διευκρινίσεων για τη διασφάλιση των αρχών της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και του ανταγωνισμού. Οι παρατηρήσεις αφορούν το πεδίο εφαρμογής, την ανάγκη ορθής παραπομπής στις διατάξεις του ν. 4412/2016, τον τρόπο υπολογισμού της εκτιμώμενης αξίας των συμβάσεων, καθώς και τη σημασία της χρήσης ηλεκτρονικών συστημάτων (ΕΣΗΔΗΣ) για τη διασφάλιση της ακεραιότητας των διαγωνιστικών διαδικασιών και την ορθή τήρηση των κανόνων δημοσιότητας στο ΚΗΜΔΗΣ. Η Επιτροπή τόνισε ιδιαίτερα τη σημασία της θέσπισης κανόνων δεοντολογίας και αποφυγής σύγκρουσης συμφερόντων για το προσωπικό και τους εξωτερικούς συνεργάτες της εταιρείας.

Η Πράξη 19/2025 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας τριών σχεδίων τροποποιητικών συμβάσεων παραχώρησης μεταξύ του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και της εταιρείας «… ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ». Τα σχέδια αφορούν την υποκατάσταση του αρχικού παραχωρησιούχου (λόγω πώλησης των πλοίων) για τις δρομολογιακές γραμμές ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ – ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ, καθώς και αυτές από ΠΕΙΡΑΙΑΣ/ΛΑΥΡΙΟ προς Μήλο, Φολέγανδρο, Σίκινο, Ίο, Θήρα, και προς Σίφνο, Φολέγανδρο, Σίκινο, Ίο, Θήρα. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η υποκατάσταση επιτρέπεται βάσει ρητής ρήτρας των αρχικών συμβάσεων και του άρθρου 51 παρ. 1 περ. δ΄ του ν. 4413/2016, και ως εκ τούτου δεν συνιστά ανεπίτρεπτη ουσιώδη τροποποίηση που να απαιτεί νέα διαγωνιστική διαδικασία. Συνεπώς, δεν κωλύεται η υπογραφή των τροποποιητικών συμβάσεων, με την επισήμανση διόρθωσης των δρομολογίων σε δύο εξ αυτών.

«ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΦΥΛΑΞΗΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ 1 ΤΗΣ … ΑΕ»(...)κατόπιν της καταφατικής δήλωσης στο ΕΕΕΣ της -δανείζουσας ικανότητα στη συμμετέχουσα στον διαγωνισμό εταιρεία … Α.Ε.- εταιρείας … A.E. περί διάπραξης σοβαρού επαγγελματικού παραπτώματος συνιστάμενου στην επιβολή σε βάρος της από τα όργανα του ΣΕΠΕ, μέσα σε χρονικό διάστημα δύο (2) ετών πριν από την ημερομηνία λήξης της προθεσμίας υποβολής προσφοράς στον υπό κρίση διαγωνισμό, πλέον των τριών (3) πράξεων επιβολής προστίμου για παραβάσεις της εργατικής νομοθεσίας «υψηλής» ή «πολύ υψηλής» σοβαρότητας διαπιστωθείσες στο πλαίσιο, αθροιστικά, τριών ελέγχων και, περαιτέρω, της αρνητικής δήλωσης της ίδιας αναφορικά με τη λήψη επανορθωτικών μέτρων, ο αναθέτων φορέας όφειλε, καθόσον η καταφατική ως άνω δήλωση συνιστά καταφατική δήλωση ως προς τη συνδρομή υποχρεωτικού λόγου αποκλεισμού και δεν υφίσταται περιθώριο τήρησης της διαδικασίας που προδιαγράφεται περί αυτοκάθαρσης, να απαιτήσει από τη συμμετέχουσα εταιρεία … Α.Ε. να προβεί σε αντικατάσταση της τρίτης που παρέχει σε αυτή δάνεια ικανότητα, προκειμένου να παραμείνει στον διαγωνισμό.(...)στο πλαίσιο των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων (καθαριότητας ή/και) φύλαξης, όπως η επίμαχη, κατά την έννοια του λόγου αποκλεισμού περί διάπραξης σοβαρού επαγγελματικού παραπτώματος συνιστά τέτοιο (παράπτωμα) η περίπτωση γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 68 ν. 3863/2010, είναι αδιάφορο το γεγονός (και αλυσιτελής ο αντίστοιχος ισχυρισμός) ότι οι επιβληθείσες πράξεις του ΣΕΠΕ μπορεί να μην έχουν αποκτήσει τελεσίδικη ισχύ λόγω προσβολής τους με άσκηση προσφυγής, ενώ είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός περί αμφισημίας της διακήρυξης. Ομοίως αδιάφορο είναι άλλωστε και το γεγονός ότι κατά τον χρόνο που καλείται ο συμμετέχων από τον αναθέτοντα φορέα να προβεί σε αντικατάσταση του τρίτου ενδέχεται να μην υφίσταται πλέον ο λόγος αποκλεισμού λόγω παρέλευσης διετίας από την ημερομηνία έκδοσης των πράξεων, δοθέντος ότι, σε κάθε περίπτωση, αυτός συνέτρεχε κατά τον κρίσιμο χρόνο υποβολής της προσφοράς.Κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης 

Απευθείας διαπραγμάτευση Mε τις διατάξεις του άρθρου 25 παρ.1 περ. α΄ του π.δ. 60/2007, παρέχεται η δυνατότητα στις αναθέτουσες αρχές να χρησιμοποιούν τη διαδικασία με διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού, όταν πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις: α) έχει προηγηθεί προκήρυξη διαγωνισμού, β) καμία προσφορά δεν υποβλήθηκε ή καμία από τις υποβληθείσες προσφορές δεν ήταν κατάλληλη και γ) δεν έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά οι αρχικοί όροι της σύμβασης, ενώ με τις διατάξεις του άρθρου 24 παρ. 1 περ. α΄ εδ. β΄ του ίδιου π.δ., η ίδια δυνατότητα (προσφυγής στη διαδικασία με διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού) δίδεται στις αναθέτουσες αρχές, όταν πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) έχει προηγηθεί προκήρυξη διαγωνισμού, β) υποβλήθηκαν μη κανονικές προσφορές ή κατατέθηκαν απαράδεκτες προσφορές, γ) δεν έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά οι αρχικοί όροι της σύμβασης και δ) στη διαδικασία με διαπραγμάτευση περιλαμβάνονται όλοι οι προσφέροντες που πληρούν τα κριτήρια των άρθρων 43 έως 50 και οι οποίοι είχαν υποβάλει παραδεκτές προσφορές κατά τον προηγηθέντα διαγωνισμό. Εξάλλου, έχει κριθεί ότι ως  «ακατάλληλες» ή «μη κανονικές» προσφορές δεν νοούνται οι οικονομικά «μη συμφέρουσες» για την αναθέτουσα αρχή προσφορές (VI Τμημ. 3558/2009, Κλ. Προλ. Ελ. ΙV Τμ. 17/2012 κ.α.).Μη νόμιμες οι δαπάνες  Νοσοκομείου που αφορούν στην αμοιβή εταιρείας για την προμήθεια  τροφίμων, καθόσον είναι μη νόμιμη η προσφυγή στην επίμαχη διαδικασία διαπραγμάτευσης, διότι δεν αιτιολογείται ρητά η συνδρομή απρόβλεπτων περιστάσεων, ούτε συνιστά τέτοια πάντως  τέτοια περίσταση  η έλλειψη  επαρκών πιστώσεων  για την εκ των προτέρων ανάληψη του συνόλου της απαιτούμενης δαπάνης. Τέλος, κατά παράβαση της διάταξης του  άρθρου  2 παρ. 2 περ. γ υποπεριπτ. δδ του ν. 4013/2011   (ΦΕΚ 204 Α΄ ),   όπως αυτή (η υποπερίπτωση) αντικαταστάθηκε με το άρθρο 61 παρ. 1 του ν. 4146/2013, (ΦΕΚ  90 Α΄), δεν ζητήθηκε η γνώμη της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων πριν από την προσφυγή στην επίμαχη διαδικασία διαπραγμάτευσης, που αποτελεί συνέχεια της αρχικής διαγωνιστικής διαδικασίας για επιμέρους τμήμα του ευρύτερου αντικειμένου αυτής.

Μη νόμιμη η διαδικασία διενέργειας προμήθειας με κριτήριο κατακύρωσης τη συμφερότερη προσφορά, καθόσον: α) η διακήρυξη του διαγωνισμού ήταν πλημμελής, διότι, ανεπίτρεπτα, μεταξύ των στοιχείων τεχνικής αξιολόγησης των προσφορών περιλαμβάνεται και στοιχείο ποιοτικής επιλογής των υποψηφίων και συγκεκριμένα το στοιχείο «Αξιοπιστία αντιπροσώπου Ελλάδος, προηγούμενη εμπειρία στη διάθεση παρομοίων αντιδραστηρίων και μηχανημάτων σε άλλα νοσοκομεία», β) η σύνθεση της πενταμελούς Επιτροπής Διαγωνισμού σε όλες τις συνεδριάσεις της δεν ήταν νόμιμη, διότι, κατά παράβαση του άρθρου 14 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας (ν.2690/1999), απουσίαζαν τακτικά μέλη της Επιτροπής Διαγωνισμού καθώς και τα αναπληρωματικά τους, χωρίς να προκύπτει ότι αυτά προσκλήθηκαν ή ότι δεν απαιτείται πρόσκλησή τους, και γ)λανθασμένα αναφέρεται στα υποβαλλόμενα για έλεγχο νομιμότητας σχέδια συμβάσεων σε σχέση με την οικονομική προσφορά αναδειχθείσας ως αναδόχου εταιρείας, ο κωδικός αριθμός για ορισμένα υπό προμήθεια είδη. Με την 2011/2010 Απόφασή του το VI Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ανακάλεσε την ως άνω Πράξη και έκρινε α) ως προς την α' πλημμέλεια ότι εσφαλμένα το Κλιμάκιο υπέλαβε ότι τα κριτήρια «Αξιοπιστία αντιπροσώπου Ελλάδος, προηγούμενη εμπειρία στη διάθεση παρομοίων αντιδραστηρίων και μηχανημάτων σε άλλα νοσοκομεία» αποτελούν κριτήρια ανάθεσης, καθόσον αυτά ορθά συμπεριλήφθηκαν μεταξύ των κριτηρίων τεχνικής αξιολόγησης, δηλαδή ελήφθησαν υπόψη ως κριτήρια καταλληλότητας των υποψηφίων προμηθευτών (εξακρίβωσης της ικανότητάς τους να εκτελέσουν τη σύμβαση) και συνακόλουθα ορθά τα στοιχεία αυτά βαθμολογήθηκαν ειδικά και αξιολογήθηκαν, χωρίς να καθίσταται πλημμελής η διακήρυξη του διαγωνισμού, β) ως προς τη β' πλημμέλεια ότι από έγγραφα που υποβλήθηκαν ενώπιον του, διαπίστωσε ότι νομίμως συνεδρίασε η Επιτροπή Διαγωνισμού αφού αποδεικνύεται πρόσκληση όλων των μελών τακτικών και αναπληρωματικών, ενώ για τη συμμετοχή ενός αναπληρωματικού μέλους της Επιτροπής σε αντικατάσταση τακτικού μέλους που είχε απωλέσει την ιδιότητά του λόγω λύσης της υπηρεσιακής του σχέσης, αναγνώρισε συγγνωστή πλάνη στα αρμόδια όργανα της αναθέτουσας αρχής. Και τούτο διότι, όταν, μετά τη λύση της υπηρεσιακής σχέσης τακτικού μέλους της Επιτροπής, αυτό χάνει την ιδιότητα βάσει της οποίας ορίστηκε μέλος της Επιτροπής, η Επιτροπή (συλλογικό όργανο) παύει μετά την παρέλευση τριμήνου να έχει νόμιμη συγκρότηση. Επιπλέον τα αναπληρωματικά μέλη καλούνται προς αναπλήρωση των απόντων ή προσκαίρως κωλυομένων τακτικών μελών του συλλογικού οργάνου, όχι δε και των ελλειπόντων τακτικών μελών του, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 13 παρ.5 του ν.2690/1999 και γ) ως προς την γ' πλημμέλεια ότι, λόγω διόρθωσης των υποβαλλόμενων σχεδίων συμβάσεων, έπαυσαν οι διαπιστωθείσες με την άνω Πράξη πλημμέλειες.