ΓΝΩΜΗ/Δ-ΕΑΔΗΣΥ/91/2021

Οι προσφέροντες ασκούν προδικαστικές προσφυγές κατά της απόφασης της αναθέτουσας αρχής που απέκλεισε τις προσφορές τους για ορισμένα δρομολόγια μεταφοράς μαθητών. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την ανάθεση υπηρεσιών μεταφοράς μαθητών δημοσίων σχολικών μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου (Λέσβος και Λήμνος) για δύο σχολικά έτη (2017-2018 και 2018-2019), με συνολική εκτιμώμενη αξία χωρίς ΦΠΑ 3.939.406,58 ευρώ. Οι προσφέγοντες επικαλούνται παράνομη απόρριψη λόγω γεωγραφικών περιορισμών των ΕΔΧ οχημάτων (ταξί), ισχυριζόμενοι ότι η αναθέτουσα αρχή εφάρμοσε εκ των υστέρων περιορισμούς που δεν προέβλεπε η διακήρυξη.

Η απόφαση 1562/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της εταιρείας Α.Ε. κατά της Πράξης 224/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία μπλόκαρε την υπογραφή σύμβασης προμήθειας 25 πυροσβεστικών αεροσκαφών προϋπολογισμού 154.858.600 ευρώ. Η προσφυγή ζητούσε την άρση του κωλύματος που είχε διαγνωστεί λόγω ύπαρξης ενδείξεων στρέβλωσης του ανταγωνισμού και απόκρυψης πληροφοριών από την προσωρινή ανάδοχο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, παρόλο που ο λόγος αποκλεισμού περί στρέβλωσης του ανταγωνισμού ίσως θεραπεύτηκε μέσω των μέτρων αυτοκάθαρσης που έλαβε η Διενεργούσα Αρχή, η Αρχή παρέλειψε να εξετάσει ρητά και ειδικά τον αυτοτελή λόγο αποκλεισμού της απόκρυψης πληροφοριών (άρθρο 74 παρ. 4 περ. ζ' του ν. 4412/2014). Αυτή η παράλειψη κρίθηκε ως ουσιώδης πλημμέλεια, καθιστώντας μη νόμιμη τη νέα κατακυρωτική απόφαση, και συνεπώς, η υπογραφή της σύμβασης εξακολουθεί να κωλύεται.

Συντήρηση και επισκευή μεταφορικών μέσων...επιδιώκεται η ανάκληση της 25/2020 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου του Επιτρόπου στην Υπηρεσία Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στις Περιφερειακές Ενότητες ........Το Τμήμα κρίνει ότι ο προϋπολογισμός της κρινόμενης σύμβασης δεν είναι σαφής και ορισμένος, αλλά μόνο συνολικός. Ειδικότερα, i) Προβλέπεται μηνιαία σταθερή κατ’ αποκοπήν αμοιβή, για την επισκευή και συντήρηση των οχημάτων, ανεξαρτήτως βλαβών ή ανάγκης ανταλλακτικών καθιστώντας αβέβαιες τις πραγματικές ανάγκες τις οποίες καλύπτει η παρεχόμενη υπηρεσία. ii) Η αναγραφή της δαπάνης των διακηρυσσόμενων υπηρεσιών στον ετήσιο προϋπολογισμό του προσφεύγοντος, στις πιστώσεις του ΚΑΕ6263, κατανεμόμενο ανά δημοτική υπηρεσία, δεν καθιστά ευχερή και δεν παρέχει οποιαδήποτε σαφή πληροφορία σχετικά με τη διαμόρφωση της προϋπολογιζόμενης δαπάνης μέχρι το τελικό τιμολογήσιμο προϊόν. Τοσούτω μάλλον καθόσον στη διακήρυξη οι εργασίες περιγράφονται και διακρίνονται ανά μηχανικό σύστημα ή υποσύστημα ή ανά τύπο οχήματος ή μηχανήματος ή ειδικής κατασκευής, όπως θα έπρεπε να προσφερθούν, και όχι ανά δημοτική υπηρεσία στην οποία κατανέμεται η οικεία πίστωση, το οποίο είναι άσχετο, αφού αντικείμενο των εργασιών είναι τα οχήματα / μηχανήματα, όχι οι δημοτικές υπηρεσίες. iii) Είναι πλήρως ασαφή τα στοιχεία προϋπολογισμού τόσο για τα διαφορετικού τύπου οχήματα που βαρύνουν την πίστωση της αυτής δημοτικής υπηρεσίας στα οποία, κατά τους ισχυρισμούς και κατ’ εφαρμογή των υπολογισμών του προσφεύγοντος, αντιστοιχεί η ίδια προϋπολογιζόμενη δαπάνη ανά όχημα όσο και, για τα όμοιου τύπου οχήματα, που βαρύνουν την πίστωση του ΚΑΕ6263, κατανεμόμενη σε διαφορετικές υπηρεσίες, στα οποία, αντιστοιχεί διαφορετική προϋπολογιζόμενη δαπάνη ανά όχημα. iv) Η εκτιμώμενη δαπάνη για τα απορριμματοφόρα οχήματα βαρύνει τις πιστώσεις προϋπολογισμού του ΚΑΕ6263 της υπηρεσίας ηλεκτροφωτισμού, η επισκόπηση δε αυτού και μόνο του στοιχείου που αποκόπτει οποιαδήποτε συσχέτιση της κατάρτισης του προϋπολογισμού του προσφεύγοντος από το σκοπό και την πραγματική χρήση των οχημάτων, προς τα οποία συναρτώνται οι ζητούμενες με τη διακήρυξη υπηρεσίες, επιτείνει την αοριστία στην κατάρτιση του προϋπολογισμού της διακήρυξης. Την αοριστία και εν τέλει σύγχυση περί την κατάρτιση του προϋπολογισμού εντείνει ακόμη περισσότερο ο ισχυρισμός του Δήμου ότι «το ύψος της διαμορφωθείσας προσφοράς δεν καθιστά αυτόματη την καταβολή μηνιαίου αντιτίμου, διότι ο Δήμος οφείλει να τηρεί σε κάθε περίπτωση την διαδικασία την ΚΥΑ 3373/390/20.3.1975 …» (βλ. σκέψη 29). Και τούτο διότι, αφενός μεν κατά την προκήρυξη το μηνιαίο τίμημα είναι σταθερό και αμετάβλητο, αφετέρου, από το δικόγραφο της ανάκλησης προκύπτει (Κεφ. Γ΄ αυτής), ότι ο Δήμος στερείται τεχνικής υπηρεσίας και συνεργείου, άρα δεν προκύπτει πώς θα εφαρμοστεί η διαδικασία της προαναφερόμενης ΚΥΑ. v) Ανεξαρτήτως των προαναφερόμενων υπό i- iv ασαφειών, προκύπτει ότι πλήττεται και η αρχή της ειδικότητας των πιστώσεων του προϋπολογισμού, στοιχείο καθοριστικό για τον εξορθολογισμό του. vi) Ενδεικτικά, δε, η πλήρης έλλειψη τεκμηρίωσης της προϋπολογιζόμενης δαπάνης της διακήρυξης καθίσταται καταφανής στην περίπτωση του ΚΑΕ6263.25, οι πιστώσεις του οποίου βαρύνονται με ετήσια δαπάνη 72.000 ευρώ, εντάσσονται 19 διαφορετικού τύπου οχήματα μεταξύ των οποίων το μοναδικό δίκυκλο του Δήμου, για το οποίο ο ανάδοχος προσέφερε τιμή μηνιαίου κόστους συντήρησης 313,00 ευρώ και συνολικά 9.314,88 ευρώ για τη διετούς διάρκειας σύμβαση, την ίδια τιμή μηνιαίου και συνολικού κόστους που προσέφερε για μηχάνημα έργων του ίδιου ΚΑΕ 6263.25, όπως και για έκαστο των λοιπών 17 οχημάτων, ανεξαρτήτως του τύπου αυτών. Κατ’ απόκλιση, δε, από την τιμή αυτή, για μηχάνημα έργων του ΚΑΕ 6263.30, με ετήσια πίστωση 72.000 ευρώ, όπου εντάσσονται 8 οχήματα, ο ανάδοχος προσέφερε τιμή μηνιαίου κόστους 742,50 ευρώ και 22.096,80 ευρώ για τη διετούς διάρκειας σύμβαση, όπως για έκαστο των λοιπών 7 οχημάτων. Τέλος, η προαναφερόμενη (σκέψη 28) σύγκριση των 47 κοινών σε δύο διαδοχικές συμβάσεις (κρινόμενη και προϋπάρχουσα) ως προς την σημαντική αύξηση του κόστους των επιμάχων υπηρεσιών, δεν ανετράπη πειστικώς με την κρινόμενη προσφυγή. Κατόπιν τούτων, η διακήρυξη, κατά το σημείο αυτό, είναι αντίθετη στο δημόσιο συμφέρον, στην αρχή της διαφάνειας, της οικονομικότητας, στερείται των απαιτούμενων στοιχείων ωριμότητας και για τους λόγους αυτούς ορθώς κρίθηκε ότι κωλύεται η σύναψη της σύμβασης.

Προμήθεια ανταλλακτικών οχημάτων:Επιδιώκεται η ανάκληση της 199/2021 Πράξης του Στ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. .  Όπως ορθώς κρίθηκε με την προσβαλλόμενη Πράξη, ο ορισμός εν προκειμένω από την αναθέτουσα αρχή με την κρίσιμη διακήρυξη ως κριτηρίων ποιοτικής επιλογής, για τη μεν οικονομική επάρκεια των διαγωνιζόμενων οικονομικών φορέων, της ύπαρξης, αποκλειστικά κατά το έτος 2018, κύκλου εργασιών ποσού τουλάχιστον ίσου με το 70% του προϋπολογισμού χωρίς ΦΠΑ εκάστης Ομάδας για την οποία έχουν υποβάλει προσφορά, για δε την τεχνική και επαγγελματική ικανότητα αυτών της κτήσης εμπειρίας εκ της εκτέλεσης, αποκλειστικά κατά το έτος 2018, συμβάσεων προμήθειας ποσού χωρίς ΦΠΑ τουλάχιστον ίσου με το 65% του προϋπολογισμού χωρίς ΦΠΑ εκάστης Ομάδας για την οποία έχουν υποβάλει προσφορά, είναι μη νόμιμος, καθόσον κατά τις προαναφερθείσες διατάξεις, όπως αυτές ερμηνεύθηκαν ανωτέρω, η συνδρομή και η απόδειξη των ως άνω κριτηρίων έπρεπε να ζητηθεί από τη διακήρυξη από τους υποψήφιους οικονομικούς φορείς καταρχάς για το έτος 2019, που αποτελεί το εγγύτερο στο χρόνο έκδοσης της διακήρυξης αυτής έτος, όπως απαιτούν οι εφαρμοζόμενες εν προκειμένω διατάξεις, κατά το γράμμα και το σκοπό τους, προκειμένου να επιτευχθεί η άρτια και αποτελεσματική οικονομικά και τεχνικά εκτέλεση του συμβατικού αντικειμένου, απορριπτομένων ως αβασίμων όλων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών των προσφευγόντων.  Τα αφορώντα το έτος 2018 τεθέντα ως άνω από την αναθέτουσα αρχή κριτήρια αφενός περιορίζουν αυθαίρετα, χωρίς τη συνδρομή λόγου δημοσίου συμφέροντος, το σχετικό ανταγωνισμό μόνο μεταξύ των οικονομικών φορέων που διαθέτουν την απαιτούμενη οικονομική επάρκεια και τεχνική ικανότητα κατά το έτος αυτό, αφετέρου αποκλείουν, ομοίως αυθαίρετα, χωρίς τη συνδρομή λόγου δημοσίου συμφέροντος, τη συμμετοχή στο διαγωνισμό οικονομικών φορέων που έχουν αποκτήσει τη ζητούμενη οικονομική  και τεχνική επάρκεια κατά το προηγούμενο της έκδοσης της διακήρυξης του διαγωνισμού έτος, και, επομένως, έχουν οικονομική και τεχνική επάρκεια σε χρόνο εγγύτερο προς το χρόνο εκτέλεσης της σύμβασης. Εξάλλου, όπως έγινε δεκτό στη σκέψη 7, δεδομένου ότι η απαίτηση για την ύπαρξη ορισμένου ύψους κύκλου εργασιών μπορεί να αποδεικνύεται με δήλωση του οικονομικού φορέα, η υπεύθυνη περί αυτού δήλωση του διαγωνιζόμενου φυσικού προσώπου ή του νομίμου εκπροσώπου του νομικού προσώπου, αποτελεί νόμιμο αποδεικτικό μέσο, που μπορούσε να προβλεφθεί νομίμως στη διακήρυξη για την απόδειξη της οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας των υποψηφίων. Κατόπιν αυτών, ο προβαλλόμενος ισχυρισμός ότι δεν είχαν εισέτι κατά το χρόνο της μελέτης και της διακήρυξης του ελεγχόμενου διαγωνισμού υποβληθεί από τους διαγωνιζόμενους οι φορολογικές δηλώσεις έτους 2019 και συνεπώς δεν είχαν οριστικοποιηθεί τα οικονομικά δεδομένα των υποψηφίων φορέων, ώστε να δύνανται αυτά να επαληθευτούν, είναι απορριπτέος, διότι, εκτός του ότι δε συνιστά λόγο δημοσίου συμφέροντος, ώστε να μπορεί να εξηγήσει τη θέσπιση αποκλειστικά του έτους 2018 ως έτους πλήρωσης του άνω κριτηρίου οικονομικής επάρκειας, σε κάθε περίπτωση ήταν δυνατή η πρόβλεψη με τη διακήρυξη της υποβολής δήλωσης των διαγωνιζομένων περί του ολικού ύψους του κύκλου εργασιών αυτών ως αποδεικτικού στοιχείου αυτής, αντί των δηλώσεων φόρου εισοδήματος που προβλέφθηκαν. Περαιτέρω, ο ισχυρισμός του προσφεύγοντος Δήμου περί ανάγκης επιλογής του ίδιου έτους (2018), για το οποίο απαιτήθηκε η πλήρωση του κριτηρίου της οικονομικής επάρκειας, και για την πλήρωση του κριτηρίου της τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας των υποψηφίων, αλυσιτελώς προβάλλεται, αφού η αναζήτηση της οικονομικής επάρκειας κατά το έτος 2018 μη νομίμως προβλέφθηκε, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα. Εν κατακλείδι, οι ως άνω μη νόμιμοι όροι της διακήρυξης έπληξαν, κατά την κρίση του Τμήματος, τον ανταγωνισμό, διότι τελικώς στο διαγωνισμό συμμετείχαν, για την Ομάδα 1, η εκτιμώμενη δαπάνη της οποίας ανήρχετο σε 799.519,00 ευρώ, ήτοι ποσοστό 72,65 % του συνολικού προϋπολογισμού της προμήθειας (1.100.506,61 ευρώ), δύο οικονομικοί φορείς, εκ των οποίων, όπως προεκτέθηκε, απεκλείσθη ο ένας, για την Ομάδα 2 τρεις οικονομικοί φορείς, εκ των οποίων απεκλείσθησαν οι δυο,  και για τις Ομάδες 3, 4, 5 και 6 ένας οικονομικός φορέας. Δεν ανακαλεί την 199/2021 Πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΕΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕλΣυν/ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ/1832/2021

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗΣ:	Περαιτέρω, σύμφωνα με όσα έγιναν ερμηνευτικώς δεκτά ανωτέρω (βλ. σκέψη 5 της παρούσας), η ελεγχόμενη ανάθεση της σύμβασης παραχώρησης των εν λόγω υπηρεσιών, η οποία ως εκ της εκτιμώμενης αξίας της (5.510.700,24 ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α., για τις 12 χρήσεις/έτη της παραχώρησης) εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 2014/23/ΕΕ, είναι μη νόμιμη. Και τούτο, διότι η απευθείας σύναψη σύμβασης παραχώρησης με τον προηγούμενο ανάδοχο κατ’ επίκληση του άρθρου 43 του ν. 4933/2022 αντίκειται στις διατάξεις της εν λόγω Οδηγίας και στις απορρέουσες από αυτή αρχές της διαφάνειας, της ισότητας συμμετοχής στις διαδικασίες ανάθεσης και του ανόθευτου ανταγωνισμού που επιτάσσουν την ανάθεση των συμβάσεων παραχώρησης υπηρεσιών με έκδηλο λόγω της αξίας τους διασυνοριακό ενδιαφέρον (βλ. σημ. 23 προοιμίου Οδηγίας 2014/23/ΕΕ) κατόπιν διενέργειας διαφανών, αμερόληπτων και χωρίς αδικαιολόγητους αποκλεισμούς διαγωνιστικών διαδικασιών [πρβλ. ΔΕΕ απόφαση της 14.7.2016, συνεκδ. C-458/2014 (Promoimpresa Srl) και C-67/2015 (Mario Melis κ.λπ.), σκ. 58 επ.]. Εξάλλου, από την αιτιολογική έκθεση της διάταξης του άρθρου 43 του ν. 4933/2022 που αποτελεί τη νόμιμη βάση της ελεγχόμενης σύμβασης δεν προκύπτουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος, και δη επιτακτικοί, ή αντίστοιχοι των προβλεπόμενων στο άρθρο 30 παρ. 4 του ν. 4413/2016 που να δικαιολογούν την εισαγόμενη δι’ αυτής παρέκκλιση από τον κανόνα ανάθεσης των συμβάσεων παραχώρησης υπηρεσιών κατόπιν διαγωνισμού. Όσον αφορά δε την προβαλλόμενη από τον νομοθέτη ανάγκη της απρόσκοπτης εξακολούθησης της λειτουργίας της οικονομικής δραστηριότητας των παραχωρούμενων ακινήτων, δεν προκύπτει ο λόγος για τον οποίο δεν ήταν δυνατή, εν προκειμένω, η εξυπηρέτηση αυτής διά της προβλεπόμενης στην ενωσιακή νομοθεσία διαδικασίας ανάθεσης, ενώ σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η ανάγκη αυτή, η οποία είναι αυτονόητη σε κάθε περίπτωση σύμβασης παραχώρησης, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως επιτακτικός λόγος δημοσίου συμφέροντος, επιτρέπων παρεκκλίσεις από τις ως άνω επιταγές της υπερνομοθετικής ισχύος Οδηγίας 2014/23/ΕΕ [πρβλ. ΔΕΕ απόφαση της 16.2.2012, συνεκδ. C-72/10 (Marcello Costa) και C-77/2010 Ugo Cifone, σκ. 59, ΔΕΕ απόφαση της 14.11.2013, C-221/12, Belgacom NV, σκ. 37 επ.]. Σε κάθε περίπτωση, η απευθείας παραχώρηση της λειτουργίας των τριών (3) καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος στην περιοχή της Κοιλάδας Πεταλούδων Ρόδου για τόσο εκτεταμένο χρονικό διάστημα, ήτοι για δώδεκα (12) έτη (χρήσεις) - ενώ η, κατόπιν διαγωνισμού, ανάθεση ήταν μόλις για το μισό περίπου διάστημα - χωρίς να τεκμηριώνεται το εύλογο της διάρκειάς της δεν παρίσταται εν προκειμένω δικαιολογημένη και συμβατή με την αρχή της αναλογικότητας, ενώ αντίκειται και στο άρθρο 17 του ν. 4413/2016 (άρθρο 18 της Οδηγίας 2014/23/ΕΕ), το οποίο επιτάσσει να περιορίζεται η διάρκεια των συμβάσεων παραχώρησης υπηρεσιών, προκειμένου να αποφεύγεται η στεγανοποίηση της αγοράς και ο περιορισμός του ανταγωνισμού (βλ. σκέψη 6). Επιπλέον, όπως προαναφέρθηκε (σκέψη 5 της παρούσας), οι αρχές της διαφάνειας, της ισότητας των οικονομικών φορέων στην πρόσβαση στην αγορά και του ανόθευτου ανταγωνισμού κατοχυρώνονται και στα άρθρα 4 παρ. 1 και 5 παρ. 1 του Συντάγματος, τα οποία, εφαρμοζόμενα ανεξαρτήτως της ύπαρξης διασυνοριακού ενδιαφέροντος, δεν επιτρέπουν ομοίως την απευθείας παραχώρηση υπηρεσιών χωρίς να συντρέχει δικαιολογητικός προς τούτο λόγος, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, συνεπαγόμενη αδικαιολόγητο περιορισμό της πρόσβασης στην οικεία αγορά των σχετικώς δραστηριοποιούμενων ημεδαπών οικονομικών φορέων, όπως εν προκειμένω. Κατόπιν των ανωτέρω, τα όργανα της ……δεν έπρεπε να προβούν στην ανάθεση της σύμβασης παραχώρησης του επίμαχου αντικειμένου στον προηγούμενη ανάδοχο κατ’ εφαρμογή του άρθρου 43 του ν. 4933/2022, καθόσον τούτο δεν παρίσταται συμβατό ούτε με την Οδηγία 2014/23/ΕΕ ούτε με το Σύνταγμα, αλλά, αντιθέτως, όφειλαν να προσφύγουν σε διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση της ελεγχόμενης παραχώρησης, όπως εξάλλου είχαν πράξει και στο παρελθόν, δοθέντος ότι δεν δύναται να υποστηριχθεί ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι κατ’ εξαίρεση επιτρεπτή η απευθείας ανάθεση της οικείας σύμβασης για λόγους μοναδικότητας του αναδόχου λόγω συνδρομής των προϋποθέσεων του προαναφερόμενου άρθρου 30 παρ. 4 του ν. 4413/2016. Σε κάθε περίπτωση, τα ανωτέρω γενόμενα δεκτά ισχύουν εξίσου ακόμη και στην περίπτωση που ήθελε γίνει δεκτό ότι το ελεγχόμενο σχέδιο σύμβασης αφορά σε τροποποίηση της από 27.7.2017 σύμβασης.Η ως άνω αναδειχθείσα πλημμέλεια, η οποία έγκειται σε παραβίαση του Συντάγματος και του ενωσιακού δικαίου και των εξ αυτών απορρεουσών αρχών της διαφάνειας, της ισότητας συμμετοχής στις διαδικασίες ανάθεσης και του ανόθευτου ανταγωνισμού, είναι per se ουσιώδης. Προς επίρρωση τούτων, το Κλιμάκιο υπογραμμίζει ότι για το ελεγχόμενο αντικείμενο (παραχώρηση λειτουργίας καταστημάτων σε έναν πολύ δημοφιλή τουριστικό προορισμό στη νήσο Ρόδο) σημειώθηκε μεγάλο ενδιαφέρον της αγοράς (συμμετοχή έξι φορέων στον διενεργηθέντα σχετικό διαγωνισμό, βλ. σκέψη 9), το οποίο αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερο, δεδομένου του αυξημένου τζίρου της εκμετάλλευσης των καταστημάτων, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, ενώ περαιτέρω από τα προσκομιζόμενα σε εκτέλεση της 177/2023 Πράξης του Κλιμακίου στοιχεία επιβεβαιώνεται και το διασυνοριακό ενδιαφέρον της σύμβασης ως εκ της δραστηριοποίησης στη Ρόδο οικονομικών φορέων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ. το από 27.4.2023 έγγραφο του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Διοικητικών και Οικονομικών Υπηρεσιών της …., όπου αναφέρεται, πλην άλλων, ότι στο νησί δραστηριοποιείται τουριστική επιχείρηση από τη γειτονική Κύπρο). ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1166/2023

«Εξοικονόμηση ενέργειας στο δημοτικό φωτισμό με την προμήθεια και εγκατάσταση φωτιστικών σωμάτων τύπου LED και την προμήθεια λαμπτήρων τύπου LED»​(...)Εφόσον, στην προκειμένη περίπτωση, η αναθέτουσα αρχή επέλεξε να μην υποδιαιρέσει τη σύμβαση σε τμήματα και όρισε με τη διακήρυξη ότι προσφορές υποβάλλονται μόνο για το σύνολο της προμήθειας (ως ενιαίο αντικείμενο), μη νομίμως, ήτοι κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 59 του ν. 4412/2016, δεν ανέφερε στα έγγραφα της σύμβασης, τους βασικούς λόγους για την απόφασή της αυτή (ούτε εξάλλου στα στοιχεία του φακέλου περιλαμβάνεται ειδική έκθεση κατ’ άρθρο 341 του ως άνω νόμου, όπου να αναφέρονται οι λόγοι αυτοί).Οι όροι των άρθρων 2.2.4.1. και 2.2.9.2.Β.2 εδ. στ΄ της διακήρυξης με τους οποίους τίθεται επί ποινή αποκλεισμού, ως προϋπόθεση συμμετοχής στο διαγωνισμό, ήτοι ως κριτήριο ποιοτικής επιλογής, η απαίτηση από όλους τους υποψήφιους οικονομικούς φορείς που συμμετέχουν στον διαγωνισμό να διαθέτουν κτιριακές εγκαταστάσεις εντός της Ελληνικής Επικράτειας με όλες τις απαιτούμενες υποδομές ανάλογες με το μέγεθος της προμήθειας (χώροι αποθήκευσης, χώροι – σημεία σέρβις των προϊόντων κ.λπ.), ελάχιστου εμβαδού 100 m2 ανά 1.000 τεμάχια φωτιστικών σωμάτων και να προσκομίσουν προκειμένου να αποδείξουν ότι διαθέτουν τις εγκαταστάσεις αυτές, συμβόλαιο κτήσης ή ενοικίασης ή σχετικό έγγραφο ιδιοκτησίας ή άδειας λειτουργίας των εγκαταστάσεων, καθώς επίσης και θεωρημένο σχέδιο – κάτοψη αυτών, είναι μη νόμιμοι. Τούτο δε διότι περιορίζουν υπέρμετρα και αδικαιολόγητα την προβλεπόμενη από τις διατάξεις του ενωσιακού και εθνικού δικαίου ανάπτυξη ελεύθερου ανταγωνισμού και είναι δυσανάλογοι με τον επιδιωκόμενο σκοπό, ήτοι την εξασφάλιση της εκτέλεσης της υποχρέωσης του αναδόχου περί συντήρησης των προς προμήθεια ειδών, καθόσον αποτρέπουν τους ενδιαφερόμενους οικονομικούς φορείς που δεν διαθέτουν εκ των προτέρων τέτοιες εγκαταστάσεις από τη συμμετοχή στο διαγωνισμό, αφού τους υποχρεώνει, προκειμένου να συμμετάσχουν σε αυτόν, να αποκτήσουν κατά κυριότητα ή να μισθώσουν τις εν λόγω εγκαταστάσεις, οι οποίες μάλιστα είναι μεγάλου εμβαδού (100 m2 ανά 1.000 τεμάχια φωτιστικών σωμάτων) και πρέπει να διατεθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα (10 έτη), με κίνδυνο όμως, τελικά οι εν λόγω οικονομικοί φορείς να μην ανακηρυχθούν, για άλλο λόγο, ανάδοχοι στον διαγωνισμό.(…)Γ. Ο όρος του άρθρου 2.2.6.α της διακήρυξης, σύμφωνα με τον οποίο οι συμμετέχοντες στο διαγωνισμό οικονομικοί φορείς υποχρεούνται επί ποινή αποκλεισμού να έχουν εκτελέσει κατά τη διάρκεια της προηγούμενης τριετίας (οικονομικά έτη 2014, 2015, 2016) τουλάχιστον 10 συμβάσεις προμήθειας του ιδίου αντικειμένου με αυτό της ελεγχόμενης προμήθειας περιορίζει υπέρμετρα και αδικαιολόγητα την ανάπτυξη ελεύθερου ανταγωνισμού και τον κύκλο των δυναμένων να μετάσχουν στην ελεγχόμενη διαδικασία οικονομικών φορέων. (…)Ομοίως δε, ο όρος του άρθρου 2.2.6.β της διακήρυξης, σύμφωνα με τον οποίο οι συμμετέχοντες στο διαγωνισμό οικονομικοί φορείς υποχρεούνται επί ποινή αποκλεισμού να έχουν εκτελέσει κατ’ ελάχιστον μία προμήθεια του ιδίου αντικειμένου με αυτό της ελεγχόμενης προμήθειας ανά έτος της προηγούμενης τριετίας περιορίζει υπέρμετρα και αδικαιολόγητα την ανάπτυξη ελεύθερου ανταγωνισμού, τόσο αυτοτελώς όσο και σε συνδυασμό με τον προηγούμενο όρο του άρθρου 2.2.6.α της διακήρυξης, καθόσον δημιουργεί δυσμενή διάκριση εις βάρος των ενδιαφερομένων οικονομικών φορέων, οι οποίοι, ναι μεν έχουν εντός της προηγούμενης τριετίας την απαιτούμενη τεχνική εμπειρία σε εκτέλεση προμηθειών ιδίου αντικειμένου, συνολικού ύψους που καλύπτει το 100 % του προϋπολογισμού της ελεγχόμενης προμήθειας, πλην όμως δεν έχουν εκτελέσει μέσα στο ένα ή τα δύο έτη της προηγούμενης τριετίας προμήθεια ιδίου αντικειμένου με αυτό της ελεγχόμενης προμήθειας, χωρίς η διάκριση αυτή να επιβάλλεται από επιτακτικό σκοπό δημοσίου συμφέροντος και υπερβαίνοντας σε κάθε περίπτωση το βαθμό που είναι αναγκαίος για την επίτευξη του σκοπού της συμμετοχής στο διαγωνισμό οικονομικών φορέων που έχουν επαρκή τεχνική εμπειρία, αφού, περαιτέρω, οι ως άνω οικονομικοί φορείς δεν μπορούν να θεωρηθούν λιγότερο τεχνικά έμπειροι από τους οικονομικούς φορείς που έχουν εκτελέσει κατ’ ελάχιστον μία τέτοια προμήθεια ανά έτος. Συνεπώς, ο όρος αυτός καθώς και ο όρος του άρθρου 2.2.9.2.Β.4 εδ. ε΄ που ορίζει τα σχετικά με αυτόν αποδεικτικά μέσα είναι μη νόμιμοι.

Ανακλήθηκε με την ΕΣ/ΤΜ.6/608/2018

Περίληψη 1 Στο πλαίσιο προσφυγής ασκουμένης βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης (νυν άρθρου 226 ΕΚ), η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με την κατάσταση του κράτους μέλους όπως αυτή παρουσιάζεται κατά τη λήξη της προθεσμίας που τάχθηκε με την αιτιολογημένη γνώμη, οι δε μεταβολές που επέρχονται στη συνέχεια δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη από το Δικαστήριο. (βλ. σκέψη 22) 2 Ως παρέκκλιση από τον θεμελιώδη κανόνα της ελευθερίας εγκαταστάσεως, η προβλεπόμενη στο άρθρο 55, πρώτο εδάφιο, της Συνθήκης (νυν άρθρο 45, πρώτο εδάφιο, ΕΚ), εξαίρεση, σε συνδυασμό, ενδεχομένως, με το άρθρο 66 της Συνθήκης (νυν άρθρο 55 ΕΚ), πρέπει να περιορίζεται στις δραστηριότητες οι οποίες συνιστούν αυτές καθεαυτές, άμεση και συγκεκριμένη συμμετοχή στην άσκηση της δημόσιας εξουσίας. Τούτο δεν ισχύει στην περίπτωση της δραστηριότητας των επιχειρήσεων φυλάξεως ή ασφαλείας και των εσωτερικών υπηρεσιών φυλάξεως. (βλ. σκέψεις 24-26) 3 Υποχρεώνοντας μια επιχείρηση φυλάξεως να έχει την έδρα εκμεταλλεύσεως στο εθνικό έδαφος, καθιστώντας έτσι αδύνατη την παροχή στο έδαφος αυτό υπηρεσιών από επιχειρήσεις εγκατεστημένες εντός άλλων κρατών μελών, ένα κράτος μέλος παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 59 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 49 ΕΚ). Μια τέτοια απαίτηση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από λόγους δημοσίας τάξεως και δημοσίας ασφαλείας. Συγκεκριμένα, η ευχέρεια των κρατών μελών να περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών για τους προαναφερθέντες λόγους δεν αποσκοπεί στον αποκλεισμό οικονομικών τομέων, όπως αυτός της ιδιωτικής ασφαλείας, από την εφαρμογή της αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας, όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, αλλά αποβλέπει στην παροχή της δυνατότητας στα κράτη μέλη να απαγορεύουν την πρόσβαση ή τη διαμονή στο έδαφός τους σε πρόσωπα των οποίων η πρόσβαση ή η διαμονή στα εδάφη αυτά θα συνιστούσε, αυτή καθεαυτή, κίνδυνο για τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία. (βλ. σκέψεις 27-29, 41 και διατακτ.) 4 Συνιστά περιορισμό της ελευθερίας εγκαταστάσεως και της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων ένας κανόνας εθνικού δικαίου βάσει του οποίου τα διευθυντικά στελέχη και το προσωπικό των επιχειρήσεων φυλάξεως και των εσωτερικών υπηρεσιών φυλάξεως, εξαιρουμένου του προσωπικού που ασκεί καθήκοντα διοικητικά και υλικοτεχνικής υποστήριξης, πρέπει να διαμένουν στο έδαφος του κράτους μέλους στο οποίο οι επιχειρήσεις αυτές είναι εγκατεστημένες. Η ως άνω προϋπόθεση περί διαμονής δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από την ανάγκη ελέγχου του παρελθόντος και της συμπεριφοράς των εν λόγω προσώπων. Συγκεκριμένα, η ανάγκη συλλογής των σχετικών στοιχείων μπορεί να ικανοποιηθεί με λιγότερο περιοριστικά της ελεύθερης κυκλοφορίας μέσα, ενδεχομένως με συνεργασία μεταξύ των αρχών των κρατών μελών. Επιπλέον, μπορούν να διενεργούνται έλεγχοι και να επιβάλλονται κυρώσεις κατά κάθε επιχειρήσεως εγκατεστημένης εντός κράτους μέλους, ανεξαρτήτως του τόπου διαμονής των διευθυντικών στελεχών της. (βλ. σκέψεις 31-34, 41 και διατακτ.) 5 Η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, ως θεμελιώδης αρχή της Συνθήκης, μπορεί να περιοριστεί μόνον από ρυθμίσεις δικαιολογούμενες από το γενικό συμφέρον και εφαρμοζόμενες σε κάθε πρόσωπο ή επιχείρηση που ασκεί δραστηριότητα επί του εδάφους του κράτους μέλους που είναι αποδέκτης της παροχής, στον βαθμό που το συμφέρον αυτό δεν διασφαλίζεται από τους κανόνες στους οποίους υπόκειται ο παρέχων τις υπηρεσίες εντός του κράτους μέλους όπου είναι εγκατεστημένος. (βλ. σκέψη 37) 6 Συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών ένας εθνικός κανόνας δικαίου βάσει του οποίου κάθε υπάλληλος επιχειρήσεως φυλάξεως ή εσωτερικής υπηρεσίας φυλάξεως πρέπει να είναι κάτοχος δελτίου ταυτότητας εκδοθέντος σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία. Συγκεκριμένα, οι διατυπώσεις που συνεπάγεται η κατοχή ενός τέτοιου δελτίου ταυτότητας μπορούν να καταστήσουν επαχθέστερη την παροχή διασυνοριακών υπηρεσιών. Περαιτέρω, δεδομένου ότι ο παρέχων υπηρεσίες, ο οποίος μεταβαίνει σε άλλο κράτος μέλος, πρέπει να είναι κάτοχος δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου, η απαίτηση προσθέτου εγγράφου ταυτότητας είναι δυσανάλογη σε σχέση με την ανάγκη διασφαλίσεως του προσδιορισμού της ταυτότητας των εν λόγω προσώπων. (βλ. σκέψεις 39-41 και διατακτ.)

Εκπόνηση μελετών:..ζητείται η ανάκληση 12/2016 πράξης  του Αναπληρωτή Επιτρόπου  του Ελεγκτικού Συνεδρίου  Με την 12/2016 πράξη του Αναπληρωτή Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Νομό ...... κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή των υποβληθέντων προς έλεγχο σχεδίων συμβάσεων με την αιτιολογία ότι: α) Δεν προσκομίσθηκε η καταχώρηση και εν συνεχεία έγκριση πρωτογενούς αιτήματος στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΣ), σύμφωνα με το άρθρο 11 του ν. 4013/2011 και του άρθρου 8 της ΚΥΑ Π1/2380/18.12.2012.  Κατά τα βασίμως όμως προβαλλόμενα με τις υπό κρίση αιτήσεις, σύμφωνα και με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙΑ της παρούσας,  ήδη από 9.8.2015, ήτοι από την  έναρξη ισχύος των διατάξεων του άρθρου  139 του ν. 4281/2014 (άρθρα 199 παρ. 2α και 201 παρ. 4 του ν. 4281/2014, καθώς  και άρθρα 96 και 97 του π.δ. 28/2015) η  μη καταχώριση στο ΚΗΜΔΗΣ του πρωτογενούς αιτήματος  συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα για το όργανο που εξέδωσε την πράξη ή για τον υπάλληλο που έχει την ευθύνη για την καταχώριση, ενώ στοιχείο της κανονικότητας της δαπάνης, κατά την έννοια της παραγράφου 2 του άρθρου 26 του ν. 2362/1995, αποτελεί μόνο η καταχώριση σε αυτό των οικείων  δημοσίων συμβάσεων στο ΚΗΜΔΗΣ. β) Δεν προσκομίσθηκε η απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής της Περιφέρειας Πελοποννήσου με  την οποία εγκρίθηκαν οι όροι της διακήρυξης. Ήδη ωστόσο με τις υπό κρίση αιτήσεις  προσκομίζεται  η  1739/2014 (ΑΔΑ: 66437Λ1- ΞΔ2) απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής Περιφέρειας Πελοποννήσου με την οποία εγκρίθηκε η εφαρμογή της διαδικασίας του άρθρου 6 του ν. 3316/05 για την προκήρυξη ανάθεσης της επίμαχης μελέτης και τα οικεία τεύχη δημοπράτησής, καθώς και η 2023/2014 (ΑΔΑ: 760Ε7Λ1-Α7Φ) όμοια απόφαση με την οποία τροποποιήθηκε η  προαναφερόμενη. γ) κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων  12 του ν. 3316/2005, 1 και 3γ του ν. 3548/2007 και των υπουργικών αποφάσεων  14815/204 (ΦΕΚ Β' 2207/12/08/2014) και 12179/2.7.2014  (ΦΕΚ Β΄ 1893/11.7.2014) για τον καθορισμό των ημερησίων και εβδομαδιαίων νομαρχιακών και τοπικών εφημερίδων που έχουν τη δυνατότητα καταχώρησης δημοσιεύσεων των φορέων του Δημοσίου, δεν προσκομίσθηκαν αντίγραφα των εφημερίδων ΘΡΙΑΣΙΟ και ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΜΕΓΑΡΩΝ & ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ, και, περαιτέρω, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 13 του ν. 3316/2005, δεν προσκομίσθηκε η δημοσίευση της διακήρυξης στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και δεν τηρήθηκε η τιθέμενη προθεσμία των πενήντα δύο (52) ημερών.  Σύμφωνα δε με όσα έγιναν δεκτά  στη σκέψη ΙΙΒ της παρούσας, η μη τήρηση των προβλεπόμενων από τις προαναφερόμενες διατάξεις διατυπώσεων δημοσιότητας της επίμαχης διακήρυξης  που αφορά στην εκπόνηση μελετών στα όρια περισσοτέρων δήμων και/ή μη τήρηση του ελάχιστου χρονικού διαστήματος μεταξύ της αποστολής της σχετικής περίληψης  προς δημοσίευση και της διενέργειας του διαγωνισμού πλήττει τις αρχές του ελεύθερου και ανόθευτου ανταγωνισμού, της πρόσβασης στις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και της διαφάνειας, συνιστά δε παράβαση ουσιώδους τύπου της διαδικασίας, που καθιστά μη νόμιμη τη διαδικασία διενέργειας του διαγωνισμού. Ήδη δε με τις υπό κρίση αιτήσεις προβάλλεται  ότι η  ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία έχει ως αντικείμενο την επιλογή αρχικά τριών αναδόχων για την εκπόνηση προκαταρκτικών μελετών και εν συνεχεία την επιλογή, ανάμεσά τους, του τελικού αναδόχου για την εκπόνηση της κύριας μελέτης, περιλαμβάνει, δηλαδή, κατ’ ουσίαν  δύο ξεχωριστούς διαγωνισμούς, όπου στον προϋπολογισμό της κύριας μελέτης δεν συνυπολογίζεται το κατ’ αποκοπή τίμημα των τριών προκαταρκτικών μελετών,  με αποτέλεσμα η σχετική διαγωνιστική διαδικασία να μην υπάγεται, λόγω ποσού, στο πεδίο εφαρμογής του π.δ. 60/2007 και να μην απαιτείται η δημοσίευση της προκήρυξής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ισχυρισμός όμως αυτός είναι αβάσιμος και απορριπτέος, καθόσον η επιλογή των αναδόχων για την εκπόνηση των ως άνω τριών προκαταρκτικών μελετών δε συνιστά ξεχωριστή διαγωνιστική διαδικασία, αλλά στάδιο της ενιαίας διαγωνιστικής διαδικασίας, η οποία αποβλέπει το μεν, στο πρώτο στάδιο, στην επιλογή τριών αναδόχων για την εκπόνηση των αντίστοιχων προκαταρκτικών μελετών, το δε, στο δεύτερο στάδιο, στην επιλογή μεταξύ των προεπιλεγέντων, ενός, που θα συντάξει την τελική μελέτη του έργου, ώστε εμπίπτει λόγω ποσού στο πεδίο εφαρμογής  του π.δ. 60/2007 και απαιτείται να γίνει δημοσίευση της διακήρυξης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, εν προκειμένω, τόσο  η πλημμέλεια  της μη δημοσίευσης της διακήρυξης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και  της μη δημοσίευσης της περίληψής της  σε ημερήσια ή εβδομαδιαία τοπική εφημερίδα του Δήμου Μάνδρας, δεν έπληξαν, τελικά, όπως βασίμως προβάλλεται από τους αιτούντες,  ουσιωδώς τις αρχές της διαφάνειας και της ανάπτυξης ευρύτερου ανταγωνισμού, καθόσον, το μεν, η διακήρυξη δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (τ. 678/2014),  καθώς και στις εφημερίδες ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΩΝ, ΗΧΩ ΤΩΝ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΩΝ, ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΗΜΕΡΑ, ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ και, ως εκ τούτου, έλαβε ευρεία δημοσιότητα, το δε, οι στόχοι των ελλειπουσών δημοσιεύσεων, ήτοι η επίτευξη διαφάνειας και του μέγιστου δυνατού ανταγωνισμού στο πλαίσιο του διαγωνισμού, επιτεύχθηκαν σε ικανοποιητικό βαθμό, δεδομένου ότι προσήλθαν και κατέθεσαν προσφορές συνολικά επτά (7) υποψήφιοι. δ) Η διακήρυξη βάσει της οποίας διεξήχθη η ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία είναι πλημμελής καθόσον οι διατάξεις του άρθρου 19.3 αυτής, κατ’ εφαρμογή των οποίων δεν είναι επιτρεπτή η υποβολή προσφοράς από σύμπραξη, ο αριθμός συμπραττόντων στην ίδια κατηγορία της οποίας υπερέβαινε τους τρεις (3), αντίκεινται σε θεμελιώδεις αρχές του ενωσιακού δικαίου.  Σύμφωνα, όμως, με όσα προηγουμένως έγιναν δεκτά, οι διατάξεις αυτές δεν έρχονται σε αντίθεση με τις επιταγές του ενωσιακού δικαίου, καθόσον δεν εμποδίζουν την ανάπτυξη ανταγωνισμού και την ίση μεταχείριση των οικονομικών φορέων ούτε περιορίζουν την αρχή της διαφάνειας (βλ. Τμ. Μείζ.  Σύνθ. Ελ.Συν.  409/2012, 3032, 3033//2011).(...)Ανακαλεί την 12/2016 πράξη του Αναπληρωτή Επιτρόπου  του Ελεγκτικού Συνεδρίου στο Νομό ​