ΓΝΩΜΗ/Γ-ΕΑΔΗΣΥ/7/2018

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων γνωμοδότησε ομόφωνα επί ενός σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης, το οποίο ρυθμίζει τη διαδικασία ελέγχου, διαπίστευσης και τήρησης Μητρώου Διαπιστευμένων Ελεγκτών Μηχανικών. Το σχέδιο αποσκοπεί στην υλοποίηση του άρθρου 183Α του ν. 4412/2016, παρέχοντας τη δυνατότητα σε ιδιώτες μηχανικούς να αναλαμβάνουν την επίβλεψη μελετών κάτω των ορίων. Η Αρχή διατύπωσε σειρά παρατηρήσεων και επισημάνσεων, τονίζοντας την ανάγκη για ασφάλεια δικαίου, διευκρινίσεις σχετικά με τις εξουσιοδοτήσεις προς το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ), καθώς και τη φύση της σύμβασης μεταξύ της αναθέτουσας αρχής και των ιδιωτών ελεγκτών, με στόχο η διαδικασία να καταστεί λειτουργική και εφαρμόσιμη.

Η απόφαση αφορά την έγκριση της 4ης τροποποίησης-παράτασης της διάρκειας μιας προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και του Δήμου Ωρωπού για την εκπόνηση μελέτης αποχέτευσης και εγκατάστασης επεξεργασίας λυμάτων σε οικισμούς του Δήμου Ωρωπού. Η αρχική σύμβαση είχε διάρκεια 24 μήνες και έχει ήδη παραταθεί τρεις φορές. Η τρέχουσα τροποποίηση προβλέπει παράταση της σύμβασης μέχρι τις 31.12.2026, λόγω της εξέλιξης των εργασιών και της διαδικασίας έκδοσης ΑΕΠΟ. Το Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι η τροποποίηση είναι σύμφωνη με τους όρους της αρχικής σύμβασης και δεν εισάγει αλλαγές στο οικονομικό ή φυσικό της αντικείμενο.

Η απόφαση αφορά τη γνωμοδότηση της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ) επί ενός σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης των Υπουργών Υποδομών και Μεταφορών και Οικονομικών. Το σχέδιο καθορίζει τον απολογιστικό τρόπο υπολογισμού της αξίας συγκεκριμένων υλικών, όπως η άσφαλτος, το πολυβινυλοχλωρίδιο (PVC) και το πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας (HDPE), λόγω της ενεργειακής κρίσης και των αυξήσεων των τιμών τους από την 1η Ιανουαρίου 2022. Η Αρχή αποφάσισε ομόφωνα την παροχή σύμφωνης γνώμης, θέτοντας όμως σημαντικές νομοτεχνικές παρατηρήσεις και επισημάνσεις. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι οι ρυθμίσεις αυτές πρέπει να εφαρμόζονται υπό την επιφύλαξη των ενωσιακών κανόνων περί τροποποίησης συμβάσεων (άρθρα 132 και 337 του ν. 4412/2016), προκειμένου να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να αποφευχθεί η ουσιώδης μεταβολή των αρχικών συμβάσεων.

Η Πράξη 225/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της 1ης τροποποίησης της σύμβασης μεταξύ του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και του αναδόχου για την προμήθεια Κινητών Κέντρων Επιχειρήσεων (Κ.Ε.Κ.). Η τροποποίηση προβλέπει την αντικατάσταση του δορυφορικού συστήματος επικοινωνιών (από Hellas Sat σε Starlink) και του εξοπλισμού τηλεπικοινωνιών, οδηγώντας σε συνολική απομείωση κόστους 348.741,66 ευρώ. Παρόλο που η αρμόδια Επιτροπή γνωμοδότησε θετικά, κρίνοντας την τροποποίηση επιτρεπόμενη βάσει του άρθρου 132 του ν. 4412/2016, το Κλιμάκιο αναβάλλει την οριστική του κρίση. Διατάσσει τη συμπλήρωση του φακέλου, ζητώντας στοιχεία για τη διαθεσιμότητα του συστήματος Starlink, λεπτομερή ανάλυση του προϋπολογισθέντος και προσφερθέντος κόστους του αρχικού εξοπλισμού, καθώς και διευκρινίσεις για τη διάρκεια και το κόστος της τριετούς συνδρομής Starlink που υπερβαίνει τη λήξη της αρχικής σύμβασης.

Η απόφαση (1262/2025) της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ) εκδόθηκε μετά από αναπομπή της υπόθεσης από το Διοικητικό Πρωτοδικείο Βόλου, προκειμένου να εξεταστεί επί της ουσίας ενδικοφανής προσφυγή κατά της σιωπηρής απόρριψης αίτησης τροποποίησης φορολογικής δήλωσης του 2015. Η προσφεύγουσα αμφισβητούσε ότι το ποσό των 18.755,67€, που προήλθε από την εκκαθάριση επενδυτικού λογαριασμού, συνιστά εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες του έτους 2015.
Η ΔΕΔ έκανε μερική αποδοχή της προσφυγής. Κρίθηκε ότι το ποσό των 18.344,83€ συνιστά πράγματι εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες, αλλά ο χρόνος κτήσης του δικαιώματος είσπραξης ήταν το 2013 (φορολογικό έτος 2014) και όχι το 2015. Το υπόλοιπο ποσό των 410,84€ (ωφέλεια από την καθυστέρηση της εκκαθάρισης) συνιστά εισόδημα από κεφάλαιο (τόκοι) για το έτος 2015, το οποίο φορολογείται αυτοτελώς. Διατάχθηκε η νέα εκκαθάριση της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος και η έντοκη επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

Δήλωση μεταβολής ΦΠΑ από προσωπική εταιρία και ΕΠΕ, στην περίπτωση θανάτου εταίρου. α) Επί προσωπικής εταιρίας (ομόρρυθμης ή ετερόρρυθμης), στο καταστατικό της οποίας προβλέπεται η μετά από το θάνατο εταίρου συνέχισή της μεταξύ των επιζώντων και των κληρονόμων του, και κατά το χρονικό διάστημα από του θανάτου του μέχρι τη δημοσίευση της σχετικής τροποποίησης του καταστατικού της, ο καθένας από αυτούς αποκτά αυτοτελή συμμετοχή στην εταιρία, οπότε από την εταιρία υποβάλλεται, αναλόγως, η δήλωση μεταβολής σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 36 παρ.1 περ.β του Ν 2859/2000 «Κύρωση του Κώδικα Φόρου Προστιθέμενης Αξίας» (εμπεριέχουσα την κωδικοποιηθείσα διάταξη του άρθρου 29 του Ν 1642/1986 περί επιβολής ΦΠΑ) και την κατ’ εξουσιοδότηση του τελευταίου άρθρου και εκείνης του άρθρου 31 του Ν 2515/1997 εκδοθείσα απόφαση του Υπουργού Οικονομικών υπ’ αριθ. πρωτ. ΑΥΟ 1068526/2620/ΔΜ/9-6-98 (ΠΟΛ 1169). β) (Αντιθέτως) Επί εταιρίας περιορισμένης ευθύνης (ΕΠΕ) οι κληρονόμοι υπεισέρχονται, κατ’ αρχήν, στην εταιρική μερίδα θανόντος εταίρου εν κοινωνία.

ΟΔΟΠΟΙΙΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΤΕΧΝΙΚΑ ΕΡΓΑ.Σε κάθε περίπτωση, και ανεξαρτήτως επιλογής εν προκειμένω- κατά τη διαμόρφωση της οικείας διακήρυξης – ενσωμάτωσης του άρθρου 102 του Ν. 4412/2016 ως είχε προ της τροποποίησης του Ν. 4782/2021 (βλ. αρ. 9 της διακήρυξης που αναφέρεται στη διακριτική ευχέρεια της αναθέτουσας να ζητήσει διευκρινίσεις επί της προσφοράς), ακόμη και η εφαρμογή του εν λόγω άρθρου κατά την τρέχουσα μορφή του, η οποία ίσχυε και κατά τον κρίσιμο χρόνο δημοσίευσης της διακήρυξης, θέτει ως αίρεση παραδεκτού αιτήματος της αναθέτουσας αρχής προς συμπλήρωση στοιχείων του ΕΕΕΣ, την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης, η οποία εν πολλοίς ταυτίζεται με την αποφυγή τυχόν τροποποίησης της οικείας προσφοράς κατά τρόπο που να ευνοεί τον επίμαχο οικονομικό φορέα έναντι έτερου ή έτερων συμμετεχόντων. Επομένως, η δυνητική συμπλήρωση παράλειψης δεν δύναται να βαίνει έως του σημείου πλήρους καταστρατήγησης υποχρεωτικών όρων της διακήρυξης, που έθεσαν την βάση της επί ίσοις όροις συμμετοχή των υποψηφίων και ως εκ τούτου εν προκειμένω από εξέταση του οικείου φακέλου υπό το φως των σχετικών υποχρεωτικών διατάξεων του κανονιστικού πλαισίου του διαγωνισμού, προκύπτει δέσμια αρμοδιότητα της αναθέτουσας περί απόρριψης της οικείας προσφοράς (βλ. απόφαση ΔΕΕ της 2.5.2019 C-309/18, Lavorga, σκ. 32, πρβλ. ΣτΕ 505/2021, ΔεφΠατ 11/2020). Εξάλλου, ουδόλως η γενική ένδειξη του Μέρους IV, εφόσον δεν υφίσταται ρητή μνεία περί τούτου στην διακήρυξη δύναται να καλύψει την σχετική παράλειψη απάντησης στο επίμαχο πεδίο (βλ. ενδεικτικά ΔεφΑθ 105/2021).

Καταβολή της αμοιβής της για την παροχή υπηρεσιών εξωτερικού καθαρισμού και συντήρησης χώρων πρασίνου.(...) Με δεδομένα τα ανωτέρω και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις που προηγήθηκαν, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη δεν είναι νόμιμη. Τούτο διότι, όπως προαναφέρθηκε, μόνη περίπτωση έγκυρης τροποποίησης της αρχικώς συναφθείσας σύμβασης εκτέλεσης των προαναφερθεισών εργασιών, θα ήταν η σύναψη σύμβασης με την ήδη ανάδοχο για την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών, ήτοι υπερσυμβατικών ή νέων, οι οποίες κατέστη αναγκαίο να εκτελεσθούν από απρόβλεπτες περιστάσεις που ανεφύησαν εκτάκτως και δεν ήταν δυνατό να προβλεφθούν κατά τον χρόνο σύναψης της αρχικής σύμβασης, όπως τούτο πρέπει να αιτιολογείται ειδικώς στη σχετική απόφαση του αρμοδίου οργάνου, ενώ σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν συμπληρωματικές εργασίες εκείνες που συνίστανται σε επέκταση του τεχνικού αντικειμένου της σύμβασης. Εν προκειμένω, η από 30.12.2016 σύμβαση, το περιεχόμενο της οποίας ρητά ταυτίζεται με εκείνο της από 1.8.2016 προηγουμένως συναφθείσας, στο κείμενο της οποίας παραπέμπει, διαφοροποιούμενη εκείνης μόνο ως προς τη διάρκεια ισχύος της (από 2.1.2017 έως 28.2.2017), συνιστά παράταση της αρχικώς συναφθείσας σύμβασης επιφέροντας κατά τούτο μη επιτρεπτή επέκταση του τεχνικού αντικειμένου αυτής, και συνακόλουθα μη έγκυρη σύμβαση εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, κατ’ επίκληση, μάλιστα, όλως αορίστως, καθόλα προβλέψιμων περιστάσεων, ήτοι της ολοκλήρωσης της διαδικασίας για τη διενέργεια ανοιχτού διαγωνισμού, γνωστών ήδη κατά τον χρόνο σύναψης της αρχικής σύμβασης. (...)Εκ των ανωτέρω παρέπεται ότι η υπογραφείσα στις 30.12.2016 αποτελεί αυτοτελή σύμβαση, συναφθείσα με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης, συνεπώς η νομιμότητα σύναψης αυτής πρέπει να εξεταστεί υπό το φως των διατάξεων του ν. 4412/2016, ο οποίος, εν τω μεταξύ, είχε τεθεί σε εφαρμογή. Ομοίως, ωστόσο, και ως αυτοτελής η εν λόγω σύμβαση έχει συναφθεί μη νομίμως κατ’ αρχήν λόγω ποσού, καθόσον το ύψος αυτής, συναρτώμενο με εκείνο της αρχικής (58.800 ευρώ για συμβατική διάρκεια 4 μήνες) υπερβαίνει το προβλεπόμενο για συναπτόμενες με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης συμβάσεις όριο των 20.000 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.), αφού, με ορισθείσα συμβατική διάρκεια 2 μήνες, ανέρχεται σε (1/2 Χ 58.800 ευρώ =) 29.400 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.). Εξάλλου, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, η προβαλλόμενη από τη Δ.Α.Α. Α.Ε. αιτιολογία για τη σύναψη της επίμαχης σύμβασης, ήτοι η μη ολοκλήρωση της διαδικασίας για τη διεξαγωγή ανοιχτού διαγωνισμού, συνιστά περίσταση γνωστή σε αυτή εκ των προτέρων, αναγόμενη αποκλειστικώς στη σφαίρα ευθύνης της, αφού, άλλωστε, όπως ιστορήθηκε ανωτέρω, και ο πρόχειρος διαγωνισμός διενεργήθηκε κατόπιν ακύρωσης προηγούμενου ανοιχτού με το ίδιο αντικείμενο, δεν συντρέχει εν προκειμένω ούτε η εξαιρετική περίπτωση σύναψης σύμβασης με τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης λόγω κατεπείγουσας ανάγκης συνεπεία απρόβλεπτων περιστάσεων, μη αναγόμενων σε υπαιτιότητα της αναθέτουσας αρχής

Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι το Τμήμα παρέθεσε επαρκή και συγκεκριμένα στοιχεία, προκειμένου να συναγάγει ότι η ελεγχόμενη σύμβαση παράτασης της παραχώρησης παρουσιάζει βέβαιο διασυνοριακό ενδιαφέρον. Το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι με την προσβαλλόμενη απόφαση παρατέθηκαν επαρκώς τα στοιχεία εκείνα, από τα οποία προκύπτει ότι μεταβάλλεται η οικονομική ισορροπία της αρχικής σύμβασης παραχώρησης υπέρ της παραχωρησιούχου και ήδη παρεμβαίνουσας. Η ελεγχόμενη δωδεκαετής παράταση της σύμβασης παραχώρησης εκμετάλλευσης τριών καταστημάτων πώλησης τουριστικών ειδών κατ’ επίκληση της διάταξης του άρθρου 43 του ν. 4933/2022, ως μη εμπίπτουσα σε κάποια από τις επιτρεπτές κατ’ άρθρο 51 του ν. 4413/2016 περιπτώσεις τροποποίησης σύμβασης παραχώρησης, για τις οποίες δεν απαιτείται η τήρηση νέας διαδικασίας ανάθεσης της σύμβασης, έρχεται σε αντίθεση με τις απορρέουσες από το δίκαιο της Ένωσης αρχές της ίσης μεταχείρισης, της διαφάνειας και του ανόθευτου ανταγωνισμού, και συνεπώς είναι μη νόμιμη, όπως ορθά έγινε δεκτό με την προσβαλλόμενη απόφαση (πρβλ. ΔΕΕ απόφ. της 13.1.2005, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C- 84/03, σκέψη 48, ΕλΣυν Μείζ. Ολ. 551/2023,σκέψη 9).Το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν τίθεται ζήτημα προδικαστικής παραπομπής στο ΔΕΕ των Απόφαση 1655/2023 της Ολομελείας ερωτημάτων που η προσφεύγουσα διατύπωσε στο υπόμνημα της προσφυγής.Σε κάθε περίπτωση, η διαπιστωθείσα εν προκειμένω νομική πλημμέλεια παρίσταται ουσιώδης, καθώς παραβιάζονται οι απορρέουσες από το δίκαιο της Ένωσης αρχές της ίσης μεταχείρισης, της διαφάνειας και του ανόθευτου ανταγωνισμού, ενώ και το οικείο κανονιστικό πλαίσιο και η επ’ αυτού νομολογία ως προς τις περιπτώσεις ουσιώδους τροποποίησης δημόσιας σύμβασης παραχώρησης είναι σαφείς (πρβλ. ΕλΣυν Ολ. 1306, 182/2022, πρώην Τμ. Μείζ. Επταμ. Συνθ. 1264/2019
Κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης μεταξύ της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «…Μονομετοχική Ανώνυμη Εταιρεία» .. Α.Ε.) και της «Κοινωνίας Κληρονόμων του Θεόφιλου Καταλειφού του Γεωργίου» για την «παράταση» της παραχώρησης υπηρεσιών υποστήριξης της λειτουργίας τριών (3) καταστημάτων πώλησης τουριστικών ειδών στην ευρύτερη περιοχή της Κοιλάδας Πεταλούδων Ρόδου.Η ανωτέρω Απόφαση δεν αναθεωρεί την Απόφαση 1167/2023 του Εβδόμου Τμήματος.Η ανωτέρω Απόφαση δεν ανακαλεί την Πράξη του αρμοδίου Επιτρόπου.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, πρέπει να γίνουν δεκτά τα εξής: Η προκείμενη τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου αποτελεί απρόβλεπτη περίσταση που θα μπορούσε να δικαιολογήσει τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης, καθώς έλαβε χώρα μετά την αρχική μελέτη του έργου και την αρχική σύμβαση, δεν ήταν δε αντικειμε-νικά δυνατό, σύμφωνα με τους κανόνες της κοινής πείρας και λογικής, να προβλεφθούν εξ αρχής οι εργασίες που κατέστησαν εκ των υστέρων αναγκαίες λόγω της τροποποίησης αυτής. Εκ τούτων παρέπεται ότι μόνον οι συναφείς     με την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου εργασίες, ως οφειλόμενες στο απρόβλεπτο αυτό γεγονός, μπορούν να εκτελεσθούν νομίμως κατόπιν σύναψης συμπληρωματικής σύμβασης. Αντιθέτως, όσες εργασίες δεν συνέχονται με την εν λόγω τροποποίηση, ήταν δυνατό να προβλεφθούν κατά το στάδιο της  αρχικής μελέτης και επομένως η ανάθεσή τους με την επίμαχη συμπληρωματική σύμβαση είναι μη νόμιμη. Βάσει αυτών, οι εργασίες υπό στοιχεία β) και δ) που αναφέρονται στην προηγούμενη σκέψη 4 της παρούσας νομίμως ανατέθηκαν   με συμπληρωματική σύμβαση, διότι αποδεικνύεται από τη σχετική αιτιολογική έκθεση και την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ότι κατέστησαν αναγκαίες λόγω αλλαγής των σχετικών Ο.Α. μετά την τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου. Ωστόσο, οι λοιπές ως άνω υπερσυμβατικές ή νέες εργασίες, δεν προκύπτει από τις ίδιες αποφάσεις ότι σχετίζονται με την εν λόγω τροποποίηση. Συγκεκριμένα, οι διαφορές που αναφέρονται στη ανωτέρω σκέψη 4 υπό στοιχεία α) και ζ) και αφορούν σε χωματουργικές εργασίες και εργασίες πρασίνου δεν δικαιολογούνται, διότι η έκταση των 90 στρεμμάτων του Οικοπάρκου που προέκυψε μετά την τροποποίηση του  ρυμοτομικού  σχεδίου  με την προσθήκη δύο επιπλέον χρήσεων, υπολείπεται εκείνης των 130 περίπου στρεμμάτων του πάρκου όπως προβλεπόταν στην αρχική μελέτη και σύμβαση. Περαιτέρω, οι εργασίες που αναφέρονται με στοιχείο γ) στην προηγούμενη σκέψη, αφορούν σε κατασκευή πρόσθετων καθιστικών και δεν προκύπτει ότι    η κατασκευή τους υπαγορεύτηκε από το νέο ρυμοτομικό σχέδιο. Εξ άλλου,       οι εργασίες που αναφέρονται με στοιχείο ε) στην προηγούμενη σκέψη, αφορούν κυρίως σε χρήση βελτιωμένων ποιοτικά υλικών και οφείλονται σε αβλεψία     της αρχικής μελέτης, ενώ οι εργασίες με στοιχείο στ) οφείλονται, όπως άλλωστε γίνεται δεκτό στην εισήγηση του Αντιδημάρχου Τεχνικών Υπηρεσιών προς       το Δημοτικό Συμβούλιο πριν την έγκρισης της συμπληρωματικής σύμβασης, στη μη συμπερίληψή τους στον πρώτο Α.Π.Ε. του έργου εκ παραδρομής, δηλαδή σε έλλειψη της δέουσας επιμέλειας και προσοχής των αρμοδίων οργάνων. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η ελεγχόμενη δαπάνη είναι εν μέρει μη νόμιμη και εκ του λόγου τούτου το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί.