ΕΣ/ΚΛ.Ζ/19/2020

Σύμβαση  με αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών προγράμματος ομαδικής συνταξιοδοτικής ασφάλισης των εργαζομένων.(...) 	Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 5, το Τμήμα κρίνει τα εξής: Από τη γραμματική διατύπωση των όρων του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης, καθώς και από το περιεχόμενο της 21290/26.4.2023 απόφασης του Δ.Σ. της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. και της από 24.4.2023 σχετικής εισήγησης προκύπτει, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την υπό κρίση προσφυγή, ότι το επίμαχο δικαίωμα προαίρεσης που προβλέπεται στα άρθρα 1.2 και 7.2 της ως άνω σύμβασης αφορά σε εφάπαξ αναδρομικές εισφορές σε εν ενεργεία κατά τον χρόνο υπογραφής της ελεγχόμενης σύμβασης υπαλλήλους και δεν συνδέεται με τη ρύθμιση που συμπεριελήφθη μεν στην ως άνω 21290/26.4.2023 απόφαση, αλλά σε διακριτή παράγραφο αυτής και αφορά στην καταβολή μέσω της διαδικασίας μισθολογίου, εφάπαξ αποζημίωσης (ποσού 1.400 ευρώ ή αναλογία αυτού) σε αποχωρήσαντες υπαλλήλους της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε., χωρίς η καταβολή αυτή να συνδέεται με το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα στο οποίο αφορά η ελεγχόμενη σύμβαση. Συνεπώς, το Κλιμάκιο κατά πλάνη περί τα πράγματα έκρινε ότι το περιεχόμενο του επίμαχου δικαιώματος προαίρεσης εξειδικεύεται στην παράγραφο 6 της 21290/26.4.2023 απόφασης του Δ.Σ. της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε. (βλ. σκέψεις 4.2 και 5.1 της προσβαλλόμενης Πράξης) και με βάση την παραδοχή αυτή έκρινε περαιτέρω ότι το εν λόγω δικαίωμα προαίρεσης δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο της ελεγχόμενης σύμβασης. Συνακόλουθα, όλες οι κρίσεις του Κλιμακίου για τις εφάπαξ καταβολές στους αποχωρήσαντες υπαλλήλους, οι οποίες όμως δεν εντάσσονται στο αντικείμενο της ελεγχόμενης σύμβασης, αποβαίνουν αλυσιτελείς, αφού δεν σχετίζονται με το προβλεπόμενο στα άρθρα 1.2 και 7.2 αυτής δικαίωμα προαίρεσης, ο δε σχετικός όρος που έθεσε το Κλιμάκιο περί απάλειψης του εν λόγω δικαιώματος προαίρεσης είναι ανακλητέος, χωρίς το Τμήμα να μπορεί να ελέγξει το δικαίωμα αυτό περαιτέρω πρωτογενώς, διότι θα υποκαθιστούσε το Κλιμάκιο στην αρμοδιότητα του κατά τρόπο μη προβλεπόμενο στον νόμο (βλ. ΕλΣυν Ολ. 551/2023 σκ. 33, Έβδομο Τμ. 710/2022 σκ. 11).Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να γίνει δεκτή η προσφυγή και να ανακληθεί η 290/2024 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου κατά το μέρος αυτής με τα οποίο τέθηκε ως όρος για την υπογραφή του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης η απάλειψη του δικαιώματος προαίρεσης που προβλέπεται στα άρθρα 1.2 και 7.2 της σύμβασης, με ανάλογη αναμόρφωση του όλου σχεδίου και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου αυτού χωρίς τον ως άνω τεθέντα από το Κλιμάκιο όρο. 

Προμήθεια οχημάτων...Με τα δεδομένα αυτά το Κλιμάκιο κρίνει τα εξής;i. Kατά το μέρος που αφορά την ενεργοποίηση του προβλεπόμενου δικαιώματος προαίρεσης για την προμήθεια τέταρτου περιπολικού πλοίου (άρθρο 1.3 της διακήρυξης), δεν καταλείπεται πεδίο για την άσκηση προσυμβατικού ελέγχου του επίμαχου σχεδίου συμπληρωματικής - τροποποιητικής σύμβασης. Τούτο, διότι το προαναφερθέν δικαίωμα προαίρεσης, συμπεριλαμβανομένων και των γενικών όρων της διακήρυξης που ρυθμίζουν την εκτέλεση της προμήθειας για όλα τα παραδοτέα (κρατήσεις επί της πληρωμής, τεχνικές προδιαγραφές των πλοίων, εκπαίδευση του προσωπικού του Υπουργείου, τόπος παράδοσης και τρόπος παραλαβής των πλοίων, κυρώσεις για πλημμελή εκτέλεση), έχει ήδη ελεγχθεί από το παρόν Κλιμάκιο με την 402/2018 πράξη του και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 132 παρ. 1 περ. α΄ και παρ. 6 περ. β΄ του ν. 4412/2016 (τροποποιήσεις βάσει σαφούς, ακριβούς και ρητής ρήτρας αναθεώρησης). Κατά συνέπεια, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (σκέψη Ι), απαραδέκτως εισάγεται στο Κλιμάκιο για έλεγχο, κατά το μέρος αυτό, το επίμαχο σχέδιο συμπληρωματικής – τροποποιητικής σύμβασης.

Προμήθεια Τροφίμων και Βασικής Υλικής Βοήθειας για τις ανάγκες του Επιχειρησιακού Προγράμματος Επισιτιστικής και Βασικής Υλικής Συνδρομής για το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας Απόρων (ΤΕΒΑ/FEAD) της Κοινωνικής Σύμπραξης της ΠΕ Κεντρικού Τομέα Αθηνών, ΠΕ Βορείου Τομέα, Νοτίου Τομέα, ΠΕ Πειραιώς και Νήσων(....)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην πρώτη σκέψη της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η υποβληθείσα προς έλεγχο τροποποίηση συνιστά ενεργοποίηση του όρου του άρθρου 6 παρ. 5 της διακήρυξης, με τίτλο «δικαίωμα προαίρεσης», ο οποίος, αφενός μεν, προβλέπει ρητώς τη δυνατότητα τροποποίησης της σύμβασης, σε οποιοδήποτε στάδιο εκτέλεσής της, αποκλειστικά σε ό,τι αφορά στο συμβατικό τίμημα και στις επιπλέον ποσότητες των ειδών, μέχρι τα επιτρεπόμενα όρια του προϋπολογισμού, αφετέρου δε, έχει ελεγχθεί και έχει κριθεί νόμιμος με την 1245/2020 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου (και την ανακληθείσα με αυτήν 155/2020 πράξη του Στ΄ Κλιμακίου). Ως εκ τούτου, εκφεύγει του προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, σύμφωνα με τις παρ. 6 περ. β΄ και 1 περ. α΄ του άρθρου 132 του ν. 4412/2016, καθόσον πρόκειται για τροποποίηση που προβλέπεται σε σαφή, ακριβή και ρητή ρήτρα αναθεώρησης της αρχικής σύμβασης.Αποφαίνεται ότι το σχέδιο τροποποιητικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και την εταιρεία με την επωνυμία «……» απαραδέκτως υποβλήθηκε για προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου. 

Μη νόμιμη διαδικασία ανάθεσης δημοσίου έργου της ΔΈΣΦΑ ΑΈ, καθόσον ο όρος της διακήρυξης περί δυνατότητας επαύξησης του τελικού αντικειμένου έως 50% του συμβατικού τιμήματος είναι ανεφάρμοστος ως αόριστος, διότι δεν προσδιορίζει το είδος και την έκταση των εργασιών, που θα αποτελέσουν το περιεχόμενό του, αλλά ορίζει ότι αυτό θα εξαρτηθεί από τη μελλοντική πορεία της εκτέλεσης της σύμβασης και θα προσδιοριστεί είτε μέσω μεταβολής, είτε μέσω συμπληρωματικής σύμβασης.(Σχ.η 26/2010) 
Με τις 659 και 660/2010 αποφάσεις του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου ανακλήθηκαν οι προμνησθείσες Πράξεις του Κλιμακίου, αφού κρίθηκε ότι οι εργασίες που αποτελούν κατά παραπομπή το περιεχόμενο του δικαιώματος προαίρεσης είναι οριστές με την αναλυτική περιγραφή των εργασιών και προμηθειών υλικών, που περιγράφονται στη διακήρυξη και αφορούν σε υπερσυμβατικές ποσότητες και νέες εργασίες, σε σχέση με αυτές που αφορούν στο αντικείμενο του έργου.

Η Πράξη 140/2025 του Ζ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάθεσης της υπηρεσίας «Ναυαγοσωστική Κάλυψη Ακτών Δήμου Κατερίνης», συνολικού προϋπολογισμού 1.732.448,71 ευρώ. Το Κλιμάκιο εξέτασε τη διαγωνιστική διαδικασία και διαπίστωσε ότι η αναθέτουσα αρχή παρέλειψε πλημμελώς να συμπεριλάβει την αξία του δικαιώματος προαίρεσης (ύψους 716.730,48 ευρώ με ΦΠΑ) στην απόφαση πολυετούς έγκρισης ανάληψης υποχρέωσης. Παρά την παράλειψη αυτή, το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, υπό τον όρο ότι θα εκδοθεί, πριν από την υπογραφή της, νέα απόφαση έγκρισης πολυετούς υποχρέωσης που θα περιλαμβάνει το προβλεπόμενο στη διακήρυξη δικαίωμα προαίρεσης.

Η προσφεύγουσα αιτείται την ακύρωση της απόφασης υπ’ αριθ. …/….2024 του Δ.Σ. του αναθέτοντος φορέα, η οποία εγκρίθηκε το πρακτικό της επιτροπής διαγωνισμού και ματαίωσε τον ηλεκτρονικό διαγωνισμό με τίτλο «…», εκτιμώμενης αξίας …€ (+ΦΠΑ). Το αντικείμενο της σύμβασης αφορούσε την ανάθεση … και …, με δικαίωμα προαίρεσης έως +15% για επαύξηση του φυσικού αντικειμένου. Η προσφεύγουσα, ως 2η σε σειρά μειοδότη για το Τμήμα Β΄, υποστηρίζει ότι δεν συντρέχουν οι νόμιμοι λόγοι ματαίωσης (άρθρο 317 ν. 4412/2016), καθώς οι επικαλούμενες μεταβολές (συμβάσεις προμήθειας, αύξηση κατώτατου μισθού) δεν τεκμηριώνουν ουσιώδη τροποποίηση του συμβατικού αντικειμένου ή υπέρβαση του 15% της επιτρεπόμενης επαύξησης. Έμφαση δίνεται στην έλλειψη ακριβούς τεκμηρίωσης για τις εξηγήσεις και χρονοδιαγράμματα των αλλαγών.

Η Πράξη 71/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Κατασκευή Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) Βάρδας και δικτύου αποχέτευσης ακαθάρτων» του Δήμου Ανδραβίδας - Κυλλήνης. Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι, παρόλο που η διακήρυξη ανέφερε δικαίωμα προαίρεσης για συνέχιση της λειτουργίας του έργου για επιπλέον τρία έτη (μετά τη λήξη της αρχικής τριετούς λειτουργίας), το κόστος αυτής της προαίρεσης δεν είχε συνυπολογιστεί στον προϋπολογισμό. Κρίθηκε ότι η πλημμέλεια δεν ήταν ουσιώδης, καθώς το δικαίωμα δεν ασκήθηκε ούτε περιλήφθηκε στο σχέδιο σύμβασης. Συνεπώς, δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης (συμβατικής δαπάνης 12.606.489,39 ευρώ), υπό τον όρο ότι δεν θα συμπεριληφθεί το δικαίωμα προαίρεσης και με την επισήμανση της ρητής αναγραφής του ΦΠΑ για το τίμημα της τριετούς κανονικής λειτουργίας.

Προμηθεια ασφαλτομιγματος.Δικαίωμα προαίρεσης.(...)Το προβλεπόμενο σε σύμβαση προμήθειας δικαίωμα προαίρεσης πρέπει καταρχήν να ασκείται πριν από τη λήξη της διάρκειας ισχύος της σύμβασης, διαφορετικά, για να είναι νόμιμη η κατόπιν άσκησης του εν λόγω δικαιώματος προμήθεια πρόσθετης ποσότητας υλικού, πρέπει να συντρέχουν αυτοτελώς ως προς αυτήν οι προϋποθέσεις της απευθείας ανάθεσης (πρβλ. ΚΠΕΔ στο VII Τμ. πράξη 282/2015). (...)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην προηγούμενη σκέψη, ενόψει του ότι η συνολική δαπάνη της προμήθειας επιπλέον ποσότητας ασφαλτομίγματος υπερβαίνει το ποσό των 5.869,41 ευρώ, αναρμοδίως προέβη ο Γενικός Διευθυντής της ΔΕΥΑΧ στην απευθείας ανάθεση της ως άνω προμήθειας και για τον λόγο αυτόν η ελεγχόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη. 

Προμήθεια καυσίμων κίνησης Πολεμικών Πλοίων και Πλωτών Μέσων Λ.Σ. – ΕΛ.ΑΚΤ.(....)Συνεπώς, παρά το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός της σύμβασης δεν μεταβάλλεται, η αποδοχή του νέου συντελεστή συνεπάγεται ουσιώδη υπέρ του αναδόχου μεταβολή της οικονομικής ισορροπίας της αρχικής συμφωνίας – πλαίσιο, όχι μόνο κατά τρόπο μη προβλεπόμενο σε αυτή, αλλά κατά παράβαση της ρητής πρόβλεψης της διακήρυξης (σημείο 3 των Ειδικών Όρων «Παράρτημα Γ» του διαγωνισμού) περί δεσμευτικότητας της τιμής PREMIUM που προσέφερε η ανάδοχος.Το ανωτέρω συμπέρασμα δεν ανατρέπεται από το γεγονός ότι κατά τη διαγωνιστική διαδικασία που προηγήθηκε της υπογραφής της συμφωνίας – πλαίσιο δεν αναπτύχθηκε ανταγωνισμός λόγω της μοναδικότητας της κατατεθείσας εκ μέρους της αναδόχου προσφοράς, καθώς η μεταβολή της οικονομικής ισορροπίας της σύμβασης συνιστά αυτοτελή λόγο, η συνδρομή του οποίου καθιστά απαγορευτική την τροποποίηση  αυτής. Πέραν τούτου, η αναθέτουσα Αρχή δεν επικαλείται συνδρομή εξαιρετικών περιστάσεων απρόοπτης μεταβολής των συνθηκών που επέφεραν μεταβολή του οικονομικού θεμελίου της αρχικής συμφωνίας, ώστε να δύναται να εξετασθεί ο τυχόν δικαιολογημένος χαρακτήρας της προτεινόμενης μεταβολής. Αντιθέτως, ο ισχυρισμός της αναδόχου ότι η ανάγκη τροποποίησης προέκυψε λόγω προφανούς παραδρομής κατά τη σύνταξη της οικονομικής της προσφοράς, ο οποίος έγινε αποδεκτός από την αναθέτουσα Αρχή, και αληθής υποτιθέμενος, ανάγεται σε λόγο που εμπίπτει στη σφαίρα της επιχειρηματικής της ευθύνης και δεν θα ήταν νοητό να συνεπάγεται την τροποποίηση δημόσιας σύμβασης εις τρόπον ώστε να συνεπάγεται την οικονομική επιβάρυνση του Δημοσίου.Κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου Α΄ Τροποποίησης της της 12/2020 συμφωνίας - πλαίσιο μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου δια του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού και της … για την προμήθεια καυσίμων κίνησης Πολεμικών Πλοίων και Πλωτών Μέσων Λ.Σ. – ΕΛ.ΑΚΤ..

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΙΣ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ(ΠΕΜΠΤΟ ΔΙΑΚΟΠΩΝ)/1277/2021 ΚΑΙ ΕΣ/Α'ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΟΛΟΜ/178/2022

Απαραδέκτως υποβάλλεται για έλεγχο νομιμότητας ενώπιον του Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αυτοτελώς σχέδιο σύμβασης, που συνήφθη κατ' ενάσκηση δικαιώματος προαίρεσης καθόσον θα έπρεπε να είχε ελεγχθεί στο πλαίσιο αρχικής σύμβασης, στην οποία είχε προβλεφθεί η δυνατότητα της αναθέτουσας αρχής για την άσκηση του σχετικού δικαιώματος προαίρεσης. Και τούτο διότι σε περίπτωση σύναψης σύμβασης στην οποία επιφυλάσσεται δικαίωμα προαίρεσης υπέρ της αναθέτουσας αρχής, στον έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου υπόκειται, κατ' άρθρο 19 παρ.7 του π.δ/τος 774/1980, η σύμβαση στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένου και του δικαιώματος προαίρεσης. Σε περίπτωση που η αναθέτουσα αρχή, μη συνυπολογίζοντας την οικονομική αξία του δικαιώματος προαίρεσης, δεν υποβάλλει το αρχικό σχέδιο σύμβασης για έλεγχο νομιμότητας, απαραδέκτως υποβάλλει αυτοτελώς στη συνέχεια και δη μετά την άσκηση του δικαιώματος προαίρεσης το σχετικό σχέδιο σύμβασης για έλεγχο νομιμότητας.