ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ ΣΤ/213/2025

Προμήθεια από το Υπουργείο Υγείας 30.000 αγωγών ασθενών του αντιικού φαρμάκου paxlovid διά της εταιρείας «...ΑΕ».(...)Αποφαίνεται ότι ο έλεγχος νομιμότητας των από 11.3.2022 και από 29.7.2022 συμβάσεων μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου (Υπουργείο Υγείας) και της εταιρείας με την επωνυμία «... ΑΕ» απέβη αρνητικός. 
ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/126/2024

Η απόφαση αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης από την Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) για τη σύναψη σύμβασης προσαρμογής του Υπουργείου Υγείας με τη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση. Η σύμβαση αφορά την προμήθεια 60.000 θεραπευτικών αγωγών του αντιϊκού φαρμάκου Paxlovid από την εταιρεία Pfizer Ελλάς Α.Ε., με δικαίωμα προαίρεσης για επιπλέον 30.000 αγωγές. Η απόφαση στηρίζεται στο άρθρο 32 παρ. 2 περ. β' υποπερ. (γγ) του ν. 4412/2016, λόγω προστασίας αποκλειστικών δικαιωμάτων και κατεπείγουσας ανάγκης για την αντιμετώπιση της COVID-19. Το συνολικό προϋπολογισμό ανέρχεται σε 58.050.000€ (πλέον ΦΠΑ 6%). Η Επιτροπή εξέτασε αναλυτικά τα αποθέματα, την κατανάλωση και τις αναγκες, επιβεβαιώνοντας ότι το Paxlovid είναι το μοναδικό εγκεκριμένο αντιϊκό φάρμακο για χορήγηση από του στόματος στην Ελλάδα και την ΕΕ.

Η απόφαση αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης από την Ενιαία Αρχή Δημόσιων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) για τη χρήση διαδικασίας διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση από το Υπουργείο Υγείας. Στόχος είναι η προμήθεια του αντιικού φαρμάκου Paxlovid από την εταιρεία Pfizer Ελλάς Α.Ε., λόγω της αποκλειστικότητας του φαρμάκου και των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που κατέχει η Pfizer. Η σύμβαση έχει συνολικό προϋπολογισμό 33.862.500 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), συμπεριλαμβανομένου δικαιώματος προαίρεσης. Η επιτροπή κρίνει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 32 παρ. 2 περ. β' υποπερ. γγ' του ν. 4412/2016, καθώς δεν υπάρχει εναλλακτική λύση ή υποκατάστατο για το φάρμακο.

Η Επιτροπή της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) εξέδωσε σύμφωνη γνώμη για την προσφυγή του Υπουργείου Υγείας στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση διακήρυξης, σύμφωνα με το άρθρο 32 παρ. 2 περ. β’ υποπερ. (γγ) του ν. 4412/2016. Η σύμβαση αφορά την προμήθεια του αντιικού φαρμάκου Paxlovid από την εταιρεία Pfizer ΕΛΛΑΣ Α.Ε., με εκτιμώμενη αξία 35.497.500 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου δικαιώματος προαίρεσης 50% και χωρίς ΦΠΑ 6%). Το φάρμακο είναι το μόνο εγκεκριμένο για θεραπεία COVID-19 με χορήγηση από στόματος στην ΕΕ και προστατεύεται από αποκλειστικά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, γεγονός που δικαιολογεί την επιλογή της συγκεκριμένης διαδικασίας.

Προμήθεια 35.000 θεραπευτικών αγωγών του αντιικού κατά της λοίμωξης COVID-19.(...)Από τον συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι είναι δυνατή η ανάθεση από το Ελληνικό Δημόσιο, που βαρύνεται με την κάλυψη της σχετικής δαπάνης, δημόσιας σύμβασης παραγωγής και προμήθειας οριστικώς εγκεκριμένων φαρμάκων κατά της νόσου (λοίμωξης) COVID-19 (ιού SARS-CoV2), τα οποία προκύπτει από έγγραφα των αρμοδίων για την αδειοδότηση φαρμάκων φορέων ή/και από σχετικά επιστημονικά δεδομένα ότι είναι τα μοναδικά που καταπολεμούν την ανωτέρω λοίμωξη με συγκεκριμένο τρόπο χορήγησης και σε ορισμένες, έστω, κατηγορίες ασθενών, σε οικονομικό φορέα που κατέχει τα αποκλειστικά δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας επί του οικείου φαρμάκου ή είναι συνδεδεμένη με αυτόν επιχείρηση ή διαθέτει το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής (εμπορίας) του οικείου φαρμάκου στην Ελλάδα, δηλαδή σε οικονομικό φορέα που αφενός για τεχνικούς λόγους, οι οποίοι συνίστανται στη μοναδικότητα της αποδεδειγμένης κατά τα ανωτέρω αποτελεσματικότητας του συγκεκριμένου φαρμάκου με τον συγκεκριμένο τρόπο χορήγησης ή/και για συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών, και αφετέρου για λόγους προστασίας των σχετικών αποκλειστικών δικαιωμάτων επί της παραγωγής (διανοητικής ιδιοκτησίας) ή/και διανομής (εμπορίας) του συγκεκριμένου φαρμάκου, είναι ο μοναδικός προμηθευτής του φαρμάκου, με τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση σχετικής προκήρυξης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕΕΕ). Με δεδομένα αυτά το Κλιμάκιο κρίνει ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος για έλεγχο σχεδίου σύμβασης (συμφωνίας).

Η απόφαση αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης από την Ενιαία Αρχή Δημόσιων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) για τη διενέργεια διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση από το Υπουργείο Υγείας, με σκοπό την προμήθεια 45.000 δόσεων του αντιϊκού φαρμάκου PAXLOVID από την εταιρεία Pfizer ΕΛΛΑΣ Α.Ε., συνολικής αξίας 29.025.000 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου δικαιώματος προαίρεσης 50% και χωρίς ΦΠΑ 6%). Η απόφαση βασίζεται στο άρθρο 32 παρ. 2 περ. β υποπερ. (γγ) του ν. 4412/2016, λόγω της προστασίας αποκλειστικών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας και της μοναδικότητας του φαρμάκου, το οποίο είναι το μόνο εγκεκριμένο αντιϊκό φάρμακο για θεραπεία της λοίμωξης COVID-19 με χορήγηση από του στόματος. Η Επιτροπή εξέτασε τα αναγκαία δικαιολογητικά και τεκμήρια, συμπεριλαμβανομένων πιστοποιητικών ευρεσιτεχνιών και αποφάσεων του ΕΟΦ, και κατέληξε στην ομόφωνη παροχή της σύμφωνης γνώμης.

Διεθνής δικαιοδοσία. Παροχή έννομης προστασίας από ελληνικά δικαστήρια επί αγωγών κατά αλλοδαπού δημοσίου.(..)Κατάσταση :  Αποδεκτή 
Προεδρεύων: Ρ.Αντωνακόπουλος, Αντιπρόεδρος Εισηγητής: Β.Κυριαζόπουλος, Πάρεδρος Διάταξη Διεθνούς Συμφωνίας με την οποία περιορίζεται η ευθύνη ξένου κράτους προς αποζημίωση ελλήνων πολιτών για τη γενομένη εθνικοποίηση περιουσιών τους που βρίσκονταν στο έδαφος του κράτους αυτού. Μη αντίθεση αυτής προς τη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 του Συντάγματος.

Ο προσφυγών ασκεί προδικαστική προσφυγή ζητώντας την ακύρωση της υπ’ αριθμ. Απόφασης ΔΑΠΜ Νο. 20019, με την οποία κρίθηκε ως μη αποδεκτή η τεχνική προσφορά του και ως αποκλειστέα η προσφορά του στον διαγωνισμό για την προμήθεια 2 τριφασικών μετασχηματιστών εσωτερικής υπηρεσίας 30/0.4 Kv, 630 KVA, με συνολική εκτιμώμενη αξία 90.000 ευρώ (άνευ ΦΠΑ). Η απόφαση αυτή προέκυψε από τον διαγωνισμό που προκηρύχθηκε με την Πρόσκληση σε Διαγωνισμό με Ανοικτή Διαδικασία ΔΑΠΜ 408721/8.9.2017. Ο προσφυγών ισχυρίζεται ότι η απόρριψη της προσφοράς του δεν ευσταθεί, καθώς θεωρεί ότι οι απαιτούμενες δηλώσεις συμφωνίας και έγκρισης από τον κατασκευαστή ήταν περιττές, δεδομένου ότι η εταιρεία του ανήκει στον ίδιο όμιλο με τον κατασκευαστή και διαθέτει νομική ικανότητα για τις απαιτούμενες δηλώσεις.

Ενόψει όλων των ανωτέρω, το Τμήμα κρίνει τα ακόλουθα: α) το αντικείμενο των ελεγχόμενων συμβάσεων προμήθειας παρέχεται από αποκλειστικό προμηθευτή και σε περιβάλλον απουσίας εναλλακτικών λύσεων (πρβλ. ΕλΣυν Έβδομο Τμ. 2444/2020 σκ. 5, 7-10, 19-20), με αποτέλεσμα να μην τίθεται εν προκειμένω ζήτημα εφαρμογής της αρχής του ελεύθερου ανταγωνισμού, έννοιας θεμελιώδους στο δίκαιο των δημοσίων συμβάσεων (βλ. συναφώς ΔΕΕ, 2.6.2016, C-410/14, Dr. Falk Pharma GmbH, σκ. 35-40) β) προκύπτει και αποδεικνύεται η τεχνική μοναδικότητα της εταιρείας «….ΑΕ» για την παραγωγή και προμήθεια του αντιικού φαρμάκου, γ) οι ελεγχόμενες συμβάσεις έχουν υπογραφεί και εκτελεσθεί πλήρως από τον προμηθευτή (πρβλ. ΕλΣυν Έβδομο Τμ. 1698/2022 σκ. 21, 1602/2022 σκ. 22), δ) οι ελεγχόμενες συμβάσεις καταρτίστηκαν ενόψει κατεπειγόντων και επιτακτικών λόγων δημοσίου συμφέροντος, συνιστάμενων στην προστασία της δημόσιας υγείας, δοθείσης και της προαναφερθείσας ευρείας εξουσίας εκτίμησης των δημοσίων αρχών στον τομέα αυτό, ελεγχόμενης οριακά κατά την άσκηση του προσυμβατικού ελέγχου, ε) οι πλημμέλειες, που θεωρούνται, σύμφωνα με την προσβαλλόμενη Πράξη, ουσιώδεις, αφορούν σε παρεκκλίσεις από εθνικές διατάξεις και όχι διατάξεις ενωσιακής προέλευσης και δη διατάξεις που ενσωματώθηκαν στο ελληνικό δίκαιο λόγω μεταφοράς της Οδηγίας 2014/2024 στην εθνική έννομη τάξη, στ) σε κάθε περίπτωση, η από 29.7.2022 τροποποιητική σύμβαση, κατά το μέρος που υπερβαίνει το 50% της αξίας της αρχικής από 11.3.2022 σύμβασης, συνιστά επιτρεπτή απευθείας ανάθεση, ενόψει όσων προπαρατέθηκαν και δη των επιτακτικών σκοπών δημοσίου συμφέροντος (πρβλ. ΕλΣυν Έβδομο Τμ. 1222/2022 σκ. 13-14, 765/2021 σκ. 8.4-9.2, 603/2021 σκ. 21.5-24). Επομένως, οι ελεγχόμενες συμβάσεις εμπίπτουν στο εξαιρετικό πεδίο εφαρμογής της διάταξης του άρθρου 3 παρ. 2 της από 25.2.2020 ΠΝΠ (Α΄ 42), η οποία κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4682/2020, όπως ισχύει, ερμηνευόμενης ενόψει του ιστορικού της υποβάθρου, των κανόνων της λογικής και των διδαγμάτων της κοινής πείρας. Συνεπώς, ο δεύτερος λόγος προσφυγής πρέπει να γίνει δεκτός και η προσβαλλόμενη Πράξη να ανακληθεί.Για τους λόγους αυτούς Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης..Ανακαλεί την 509/2023 Πράξη του Στ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Παροχή υπηρεσιών καθαριότητας: Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει τα εξής: α) Όπως βασίμως προβάλλεται με τον πρώτο λόγο διαφωνίας, οι επίμαχες υπηρεσίες μη νομίμως ανατέθηκαν στη φερόμενη ως δικαιούχο εταιρεία με απευθείας ανάθεση. Τούτο δε, διότι, η εκτιμώμενη αξία των εν λόγω υπηρεσιών, οι οποίες έχουν περιοδικό χαρακτήρα, υπολογιζόμενη σε βάση δωδεκαμήνου, σύμφωνα με τις ειδικότερες προβλέψεις της διάταξης του άρθρου 6 παρ. 11 του νόμου 4412/2016 για τις συμβάσεις υπηρεσιών περιοδικού χαρακτήρα (βλ. σκ. ΙΙ), υπερβαίνει τόσο το ποσό των 20.000 ευρώ, μέχρι του οποίου επιτρέπεται η, άνευ ειδικών λόγων, προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της απευθείας αναθέσεως, όσο και το ποσό των 60.000 ευρώ, μέχρι του οποίου επιτρέπεται προσφυγή στη διαδικασία του συνοπτικού διαγωνισμού, αφού και μόνο η αξία των προαναφερομένων συμβάσεων καθαριότητας που συνήφθησαν εντός του χρονικού διαστήματος από 13.12.2017 έως 17.6.2017, ήτοι εντός χρονικού διαστήματος έξι (6) περίπου μηνών, ανήλθαν στο ποσό των 57.081,56 ευρώ άνευ Φ.Π.Α. [βλ. και την 7927/17.7.2017 διακήρυξη για τη διενέργεια συνοπτικού διαγωνισμού, σύμφωνα με την οποία η προϋπολογισθείσα δαπάνη για την ανάθεση των επίμαχων υπηρεσιών για έξι (6) μήνες ανήλθε στα 55.000 ευρώ άνευ Φ.Π.Α.]. Περαιτέρω, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει η συνδρομή απρόβλεπτων περιστάσεων που κατέστησαν αδύνατη την ανάθεση των εν λόγω υπηρεσιών κατόπιν  διενέργειας ανοικτού διαγωνισμού. Ειδικότερα, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι το Νοσοκομείο προέβη εγκαίρως σε όλες τις απαιτούμενες ενέργειες για τη διενέργεια ανοικτού διαγωνισμού εντός του επίμαχου χρονικού διαστήματος, αντιθέτως, δε, προκύπτει ότι επιχειρούσε να καλύψει τις ανάγκες του σε υπηρεσίες καθαριότητας πρόσκαιρα, με συνοπτικούς διαγωνισμούς και διαδοχικές απευθείας αναθέσεις. Το γεγονός δε της μη έγκαιρης ολοκλήρωσης του συνοπτικού διαγωνισμού που προκηρύχθηκε με την 11742/26.10.2016 διακήρυξη, δεν συνιστά έκτακτο και απρόβλεπτο γεγονός που δικαιολογεί την επίμαχη απευθείας ανάθεση, καθώς, σε κάθε περίπτωση, ο εν λόγω διαγωνισμός, ενόψει του ύψους της ετήσιας δαπάνης για την παροχή υπηρεσιών καθαριότητας, η οποία υπερβαίνει το ποσό των 60.000 ευρώ, δεν συνιστά νόμιμη διαδικασία αναθέσεως. Εξάλλου, λόγω του γεγονότος ότι η ετήσια δαπάνη του Νοσοκομείου για υπηρεσίες καθαριότητας υπερβαίνει κατά πολύ το ποσό των 15.000 ευρώ, η απόφαση για την ανάθεση των επίμαχων υπηρεσιών καθαριότητας μη νομίμως ελήφθη από τον Διοικητή του Νοσοκομείου, όπως βασίμως, επίσης, προβάλλεται από την Αναπληρώτρια Επίτροπο, ενώ δεν δύναται να θεωρηθεί ότι η επίμαχη ανάθεση έχει εγκριθεί με την προμνησθείσα 6/23.2.2017 (Θέμα 17ο) απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου, με την οποία εγκρίθηκε η απευθείας ανάθεση των εν λόγω υπηρεσιών, προϋπολογισμού 30.000 ευρώ, κατόπιν συλλογής προσφορών, αφού η συνολική δαπάνη των αναθέσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την ανωτέρω απόφαση, συμπεριλαμβανομένης και της επίμαχης, υπερβαίνουν το ποσό των 30.000 ευρώ (25.845,73 ευρώ με την 2229/1.3.2017 σύμβαση + 14.983,17 ευρώ με την επίμαχη). Επιπλέον, βασίμως προβάλλεται με τον τρίτο λόγο διαφωνίας ότι η επίμαχη σύμβαση, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρων 130 του ν. 4412/2016 και 68 παρ. 1 και 3 του ν. 3863/2010, δεν περιλαμβάνει τα στοιχεία α΄ έως στ΄ της παραγράφου 1 του άρθρου 68 του ν. 3863/2010, με συνέπεια να είναι άκυρη και να μην δύναται να αποτελέσει νόμιμο έρεισμα για την πληρωμή της εντελλόμενης με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δαπάνης. Όσον αφορά δε τον ισχυρισμό του Νοσοκομείου ότι τα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται στην προσφορά που είχε κατατεθεί από την φερόμενη ως δικαιούχο στον διενεργηθέντα βάσει της 11742/26.10.2016 διακηρύξεως συνοπτικό διαγωνισμό, ο οποίος εκκρεμούσε, ο ισχυρισμός αυτός δεν δύναται να ασκήσει καμία επιρροή, καθώς πρόκειται για εντελώς διαφορετικές διαδικασίες, στις οποίες υπεβλήθησαν διαφορετικές προσφορές, ενώ ουδόλως προκύπτει από το κείμενο της επίμαχης συμβάσεως ότι έχει προσαρτηθεί σε αυτήν και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της τυχόν υποβληθείσα στη διαδικασία αυτή (της απευθείας αναθέσεως) προσφορά της φερομένης ως δικαιούχου, η οποία να περιλαμβάνει όλα τα απαιτούμενα σύμφωνα με το άρθρο 68 παρ. 1 του ν. 3863/2010 στοιχεία. Τέλος, γενομένων δεκτών των ανωτέρω λόγων μη νομιμότητας της δαπάνης, παρέλκει ως αλυσιτελής η εξέταση του τέταρτου λόγου διαφωνίας.