ΕΣ/ΤΜΗΜΑ ΕΒΔΟΜΟ/1231/2025

Η απόφαση 1178/2025 του Έβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας κατά της 209/2025 Πράξης του Στ’ Κλιμακίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης για την προμήθεια και εγκατάσταση συστήματος υδρογόνου, φωτοβολταϊκών και σταθμού ανεφοδιασμού. Το Τμήμα έκρινε ότι αίρονται οι δύο πρώτες πλημμέλειες του Κλιμακίου (ασάφεια οικονομικού αντικειμένου και απόκλιση προϋπολογισμού). Ωστόσο, διατήρησε την κρίση για την ύπαρξη ουσιώδους πλημμέλειας λόγω: α) της έλλειψης στοιχείων ωριμότητας για την αδειοδότηση (ίδρυση/λειτουργία) και την ασάφεια της χωροθέτησης του πρατηρίου υδρογόνου, και β) του μη νόμιμου όρου της διακήρυξης (άρθρο 2.2.6) που απαιτούσε η εμπειρία των υποψηφίων να έχει αποκτηθεί αποκλειστικά σε δημόσιους φορείς, όρος που κρίθηκε ότι περιόριζε υπέρμετρα τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης κωλύεται.

Προμήθεια δέκα (10) πολυκέντρων ανακύκλωσης (...)ζητείται η αναθεώρηση της 1100/2024 απόφασης του Έβδομου Τμήματος (...)Σε κάθε δε περίπτωση, δεν θα πρέπει να παραβλεφθεί και το γεγονός ότι, κατά τα γνωστά στο Δικαστήριο από προηγούμενες δικαστικές του ενέργειες (βλ. ΕλΣυν Πράξεις Στ΄ Κλιμακίου 176/2023, 148/2023, 632/2022, 623/2022, 231/2021, Έβδ. Τμ. 776/2024, 1190/2023), η προϋπολογιζόμενη τιμή μονάδας της ελεγχόμενης συμφωνίας-πλαίσιο δεν παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από την αντίστοιχη τιμή μονάδας σε ομοειδείς συναφθείσες συμφωνίες-πλαίσιο και εκτελεστικές αυτών συμβάσεις. Τέλος, το γεγονός ότι ο εν λόγω διαγωνισμός του ΕΔΣΝΑ αποτέλεσε μεταγενέστερα αντικείμενο ελέγχου της ΕΔΕΛ, όπως αναφέρεται στην προσβαλλόμενη απόφαση, δεν δύναται να κλονίσει τα στοιχεία τεκμηρίωσης του προϋπολογισμού της ελεγχόμενης σύμβασης καθιστώντας αυτά εκ των υστέρων ανεπαρκή και μη αξιοποιήσιμα από την αναθέτουσα Αρχή, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα και από την προσφεύγουσα.(..)  η έλλειψη μιας διευρυμένης έρευνας αγοράς εκτός ελλαδικού χώρου, όπου κατά τα κοινώς γνωστά επικρατούν άλλες οικονομικές συνθήκες, δεν δύναται να καταστήσει αφ΄εαυτής ανεπαρκή και αναιτιολόγητη την τεκμηρίωση της προϋπολογιζόμενης τιμής μονάδας των προς προμήθεια πολυκέντρων, προεχόντως διότι τούτο εναπόκειται στις εκτιμήσεις της εκάστοτε αναθέτουσας αρχής, σε κάθε δε περίπτωση τέτοια υποχρέωση δεν βρίσκει έρεισμα στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την κρινόμενη υπόθεση (πρβλ. ΕλΣυν Έβδ. Τμ. 1030/2024 σκ. 24). Κατόπιν των ανωτέρω, ο σχετικός λόγος αναθεώρησης είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει καθ’ ολοκληρία δεκτός.Κατόπιν των ανωτέρω και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 7 της παρούσας, το Δικαστήριο κρίνει ότι κατ’ εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του άρθρου 54 του ν. 4412/2016 το δικάσαν Τμήμα απεφάνθη ότι οι τιθέμενες με τη διακήρυξη τεχνικές προδιαγραφές υπερβαίνουν το περιθώριο εκτίμησης που έχει η αναθέτουσα Αρχή κατά τη διαμόρφωση των τεχνικών χαρακτηριστικών των υπό προμήθεια πολυκέντρων. Τούτο δε, διότι η επιλογή από τον Δήμο των συγκεκριμένων τεχνικών προδιαγραφών αιτιολογείται δοθέντος ότι οι τελευταίες εξυπηρετούν κατά τον βέλτιστο τρόπο τις ανάγκες και τις λειτουργικές απαιτήσεις της κρινόμενης προμήθειας. 	Κατ’ ακολουθίαν, πρέπει να γίνει δεκτή η κρινόμενη προσφυγή αναθεώρησης, να αναθεωρηθεί η προσβαλλόμενη 1100/2024 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος (Ε΄ Θερινού) και, κατά παραδοχή της προσφυγής ανάκλησης, να ανακληθεί η 246/2024 πράξη του Στ΄ Κλιμακίου, μετά δε την ανάκληση αυτής, το Δικαστήριο αποφαίνεται ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου συμφωνίας – πλαίσιο, μεταξύ του Δήμου Παλαιού Φαλήρου και της ανώνυμης εταιρείας «….Α.Β.Ε.Ε.» για την «Προμήθεια δέκα (10) πολυκέντρων ανακύκλωσης υλικών για Διαλογή στην Πηγή, τεσσάρων (4) ρευμάτων, με παροχή οικονομικού εργαλείου προς τους δημότες».

Η απόφαση αφορά την απόρριψη προσφυγών του Πολυτεχνείου Κρήτης και της εταιρείας «NEW ..» κατά της 25/2025 Πράξης του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που κώλυε την υπογραφή σύμβασης παροχής υπηρεσιών συντήρησης κτιριακών και Η/Μ εγκαταστάσεων. Το Δικαστήριο απέρριψε τις προσφυγές, κρίνοντας ότι η Πράξη νομίμως διαπίστωσε πλημμέλειες. Οι βασικοί λόγοι κωλύματος ήταν: η μη νόμιμη ενιαία δημοπράτηση της σύμβασης για υπηρεσίες και ανταλλακτικά (τα οποία έπρεπε να αποτελούν χωριστό τμήμα), η έλλειψη επαρκούς τεκμηρίωσης του συνολικού προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένου του εργοδοτικού κόστους, και ο πλημμελής καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών για τα απαιτούμενα μέσα (φορτηγό, γερανός και κάδος απορριμμάτων). Ωστόσο, το Δικαστήριο έκρινε ότι η εναλλακτική λύση της κάλυψης των αναγκών μέσω του ΕΛΚΕ (Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας) δεν αποτελούσε τελικά νόμιμο λόγο ακύρωσης.

Προμήθεια (10) πολυκέντρων ανακύκλωσης υλικών για Διαλογή στην Πηγή.(...)	Με την προσφυγή αυτή επιδιώκεται η ανάκληση της 246/2024 πράξης του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.Με τα δεδομένα αυτά, λαμβάνοντας υπόψη τις προαναφερόμενες τεχνικές απαιτήσεις, οι οποίες έχουν τεθεί επί ποινή αποκλεισμού (άρθρα 2.4.1., 2.4.4., 2.4.6 εδ. ι της διακήρυξης) και είναι λεπτομερείς ως προς τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τον τρόπο κατασκευής, καθώς και την απαιτούμενη ελάχιστη ταχύτητα λειτουργίας (ιδίως σε τουλάχιστον 100 τεμάχια πλαστικών και μεταλλικών υλικών αλλά και 40 τεμάχια γυάλινων υλικών ανά λεπτό) και τον υπολογισμό της ελάχιστης χωρητικότητας αποθήκευσης με βάση συγκεκριμένο μέσο όγκο (τουλάχιστον 10.000 τεμαχίων μεταλλικών υλικών μέσου μεγέθους 0,33lt, ενώ για τα πλαστικά προβλέπεται τουλάχιστον 2.500 τεμάχια πλαστικών υλικών μέσου μεγέθους 0,5lt), σε συνδυασμό με τα φυλλάδια (Leaflets) της τεχνικής προσφοράς της αναδόχου, τα οποία μάλιστα ταυτίζονται ως προς την συγκεκριμένη ταχύτητα λειτουργίας και τον τρόπο υπολογισμού της χωρητικότητας ανάλογα με το είδος και μέσο όγκο των πλαστικών, μεταλλικών και γυάλινων υλικών, το Τμήμα κρίνει ότι οι εν λόγω απαιτήσεις τέθηκαν από την αναθέτουσα αρχή καθ’ υπέρβαση του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει αυτή κατά το στάδιο της διατύπωσης των τεχνικών προδιαγραφών, στο πλαίσιο του άρθρου 54 του ν. 4412/2016 (άρθρο 42 Οδηγίας 2014/24) σε συνδυασμό και με το Παράρτημα VI του Προσαρτήματος Α, όπως ορθά έκρινε το Κλιμάκιο σύμφωνα με όσα αναλυτικά έγιναν δεκτά στην προσβαλλόμενη πράξη. Ειδικότερα, δεν προκύπτει σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά προηγουμένως (σκέψη 5) στην προκειμένη περίπτωση, όπως ορθά έκρινε το Κλιμάκιο, αιτιολόγηση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας των συγκεκριμένων αυτών τεχνικών απαιτήσεων, οι οποίες έχουν τεθεί σε συνδυασμό, τούτο δε κατά μείζονα λόγο διότι στην προκειμένη περίπτωση υποβλήθηκαν μόνο δύο προσφορές, εκ των οποίων αξιολογήθηκε μόνο η τεχνική προσφορά της αναδόχου, ενώ η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης αυτής υπερβαίνει τα όρια εφαρμογής του δικαίου της ΕΕ (ΔΕΕ αποφ. της 31.3.2022, υποθ. C-195/2021, σκέψη 52, αποφ.7ης Σεπτεμβρίου 2021, υποθ. C- 927/19, σκ , 87 ). Τέλος, επισημαίνεται ότι οι ανωτέρω απαιτήσεις, οι οποίες αναφέρονται σε συγκεκριμένο τρόπο κατασκευής των ειδών της προμήθειας, δεν συνοδεύονται από τον όρο «ή ισοδύναμο» (άρθρο 54 παρ. 4 ν. 4412/2016, απόφ. ΔΕΕ της 25.10.2018, C-413/2017, «Roche Lietuva» UVA, σκ. 37- 41).	Για τους λόγους αυτούς Απορρίπτει την από 19.7.2024 (Α.Β.Δ. 5555/19.7.2024) προσφυγή της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία «…Α.Β.Ε.Ε.» και το διακριτικό τίτλο «..ΑΒΕΕ» καθώς και την παρέμβαση του ΟΤΑ α΄ βαθμού με την επωνυμία «...».
ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/Α΄ ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ/1345/2024 

Το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκανε δεκτή την προσφυγή του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) και ανέτρεψε την Πράξη 13/2025 της Επιτρόπου που κώλυε την υπογραφή σύμβασης για την παροχή υπηρεσιών κατάρτισης Εγχειριδίου Διαδικασιών και Έκθεσης βαθμολόγησης κινδύνων (Risk Assessment), αξίας 1.650.000,00 ευρώ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο προϋπολογισμός της σύμβασης τεκμηριώθηκε επαρκώς με ανάλυση κόστους. Επίσης, έκρινε νόμιμο τον περιορισμό της απαιτούμενης εμπειρίας αποκλειστικά στον δημόσιο τομέα, λόγω της ιδιαιτερότητας του αντικειμένου που απαιτεί γνώση ειδικού κανονιστικού πλαισίου (π.χ. ν. 4795/2021, Δημόσιο Λογιστικό). Τέλος, έκρινε νόμιμο το κριτήριο ανάθεσης που αφορούσε την αξιολόγηση των προσόντων της Ομάδας Έργου, καθώς πρόκειται για σύμβαση διανοητικής φύσης, και ότι δεν συντρέχουν λόγοι αποκλεισμού του αναδόχου παρά τη δήλωση ποινικής ρήτρας ήσσονος σημασίας.

Η απόφαση 1686/2025 του Έβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης κατά της 23/2025 πράξης της Υπηρεσίας Επιτρόπου στην ΠΕ Καβάλας. Η πράξη αυτή έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή συμπληρωματικής σύμβασης για το έργο «Εργασίες συντήρησης στο επαρχιακό οδικό δίκτυο του ορεινού όγκου Ν. Καβάλας», αξίας 41,69% της αρχικής σύμβασης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι συμπληρωματικές εργασίες, που κρίθηκαν αναγκαίες λόγω ραγδαίας αύξησης της κυκλοφορίας βαρέων οχημάτων (μεταξύ 2019 και 2024), ήταν ήδη αναγκαίες πριν την υπογραφή της κύριας σύμβασης (5.3.2024) και συνεπώς δεν προέκυψαν "κατά την εκτέλεση της εργολαβίας", όπως απαιτούν τα άρθρα 132 και 156 του ν. 4412/2016. Επιπλέον, η αναθέτουσα αρχή δεν αιτιολόγησε επαρκώς γιατί η ανάθεση των εργασιών με νέο διαγωνισμό θα δημιουργούσε σοβαρά τεχνικά ή οικονομικά προβλήματα.

Η απόφαση 1092/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή του Δήμου Κομοτηνής κατά της Πράξης 15/2025 της Επιτρόπου στην Π.Ε. Ροδόπης, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης λειτουργικής χρονομίσθωσης εννέα οχημάτων. Το Δικαστήριο έκανε δεκτούς τους ισχυρισμούς του Δήμου σχετικά με τη σκοπιμότητα της προμήθειας και την ενιαία δημοπράτηση της σύμβασης. Ωστόσο, έκρινε βάσιμο τον τρίτο διακωλυτικό λόγο, ο οποίος αφορούσε τη μη νόμιμη απόδειξη της τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας της μοναδικής αναδόχου εταιρείας, καθώς δεν απέδειξε την εκτέλεση σύμβασης με το απαιτούμενο ποσό ούτε δήλωσε νόμιμα τον τρίτο φορέα που θα της παρείχε την ικανότητα συνεργείου (αν και υπήρξε μειοψηφία για το πρώτο σκέλος). Κατά συνέπεια, η προσφυγή απορρίφθηκε.

Η Πράξη 110/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον έλεγχο νομιμότητας 24 σχεδίων σύμβασης για την προμήθεια αναλώσιμου αναισθησιολογικού υλικού στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΧΕΠΑ, συνολικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 2.640.278,52 ευρώ (μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ). Το Κλιμάκιο έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης με τον οικονομικό φορέα ".." για το είδος με Α/Α 53, διότι ο φορέας δεν προσκόμισε απόσπασμα ποινικού μητρώου (ή ισοδύναμο έγγραφο) για ένα μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του, μη αποδεικνύοντας τη μη συνδρομή λόγων αποκλεισμού, γεγονός που συνιστά ουσιώδη νομική πλημμέλεια. Αντιθέτως, δεν κωλύεται η υπογραφή των σχεδίων σύμβασης με τους λοιπούς 23 οικονομικούς φορείς για τα κατακυρωθέντα είδη, υπό τον όρο τροποποίησης της συμβατικής διάρκειας και συμπερίληψης όρου αναπροσαρμογής τιμής.

Η Απόφαση 1356/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε Ολομέλεια δέχθηκε την προσφυγή αναθεώρησης του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ - ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» και την παρέμβαση της αναδόχου εταιρείας. Η προσφυγή στρεφόταν κατά της απόφασης του Εβδόμου Τμήματος, η οποία είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για την προμήθεια «Αυτοματοποιημένου συστήματος αποθήκευσης και διαχείρισης φαρμάκων και αναλωσίμων» λόγω ανεπαρκούς τεκμηρίωσης της προϋπολογισθείσας δαπάνης (4.016.500 ευρώ πλέον ΦΠΑ). Η Ολομέλεια έκρινε ότι η αναθέτουσα αρχή αιτιολόγησε επαρκώς τη δαπάνη, λαμβάνοντας υπόψη την πρωτοτυπία του είδους στην ελληνική αγορά, τις αποτυχημένες προσπάθειες διευρυμένης έρευνας αγοράς και τη δυσχέρεια ανάδειξης κατάλληλων προμηθευτών. Έτσι, ανακάλεσε την αρχική πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου και απεφάνθη ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης.

Η απόφαση 1275/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της Περιφέρειας Κρήτης κατά της 215/2025 πράξης του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης προμήθειας υλικών δακοκτονίας για το πρόγραμμα του 2025 (προϋπολογισμού 3.286.784,30 ευρώ πλέον ΦΠΑ). Το Δικαστήριο έκρινε ότι η Περιφέρεια Κρήτης δεν είχε την αρμοδιότητα διενέργειας της προμήθειας, καθώς αυτή έχει περιέλθει αποκλειστικά στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σύμφωνα με τον ν. 4597/2019. Απέρριψε τους ισχυρισμούς περί συντρέχουσας αρμοδιότητας ή επιτακτικής ανάγκης. Επίσης, έκρινε ότι η Περιφέρεια μη νομίμως χρησιμοποίησε πιστώσεις από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους για την προμήθεια αυτή.
Τέλος, επιβεβαίωσε την έλλειψη τεκμηρίωσης των προκηρυχθεισών ποσοτήτων υλικών ανά Περιφερειακή Ενότητα (λόγω ασυμφωνίας στον υπολογισμό των στρεμμάτων) και εν μέρει της προϋπολογισθείσας δαπάνης για το Τμήμα 4 του διαγωνισμού. Επομένως, οι διαπιστωθέντες διακωλυτικοί λόγοι σύναψης της σύμβασης εξακολουθούν να συντρέχουν.