Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΓΝΩΜΗ/Α-ΕΑΔΗΣΥ/13/2021

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) γνωμοδοτεί αρνητικά επί τροπολογίας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Η ρύθμιση αφορούσε τη δυνατότητα ανάθεσης υπηρεσιών δακοκτονίας για το έτος 2021 στους προσωρινούς μειοδότες πριν την ολοκλήρωση των διαγωνισμών. Η Αρχή έκρινε ότι η πρόταση παγιώνει ένα εξαιρετικό καθεστώς που αποκλίνει από τους γενικούς κανόνες του ν. 4412/2016 και εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο, τις αρχές της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης.

Η υπ' αριθμ. Α2/2018 γνώμη της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) αφορά την εξέταση προτεινόμενης τροπολογίας στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Υγείας σχετικά με τη δωρεά της Εθνικής Τράπεζας. Η Αρχή αξιολόγησε δύο βασικές ρυθμίσεις: την παράταση έως το 2018 της δυνατότητας εφοδιασμού των φορέων ΥΠΕ-ΠΕΔΥ από προμηθευτές Νοσοκομείων (παρ. 1) και την παράταση συμβάσεων για τον μοριακό έλεγχο μονάδων αίματος (παρ. 3). Η Αρχή επισημαίνει ότι τέτοιες ρυθμίσεις, που πραγματοποιούνται κατά παρέκκλιση των προβλεπόμενων διαδικασιών, ενδέχεται να είναι ασύμβατες με το ενωσιακό δίκαιο και τις αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης. Τονίζεται ότι η επέκταση συμβάσεων χωρίς διαγωνιστική διαδικασία ουσιαστικά ισοδυναμεί με απευθείας ανάθεση, η οποία παραβιάζει το κανονιστικό πλαίσιο, καθώς οι αναθέτουσες αρχές όφειλαν να είχαν προνοήσει για τη διενέργεια νέων διαγωνισμών.

Η υπ' αριθμόν Α 19/2019 Γνωμοδότηση της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) αφορά τη διατύπωση γνώμης επί νομοθετικής ρύθμισης για τη συνδρομή του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας στη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης. Η Αρχή επισημαίνει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας των προτεινόμενων παρεκκλίσεων με το ενωσιακό δίκαιο (Οδηγία 2014/24/ΕΕ) και τον ν. 4412/2016. Τονίζεται ότι η χρήση της διαδικασίας διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης πρέπει να παραμείνει κατ' εξαίρεση, να ερμηνεύεται συσταλτικά και να συνοδεύεται από ειδική τεκμηρίωση για το κατεπείγον και απρόβλεπτο των γεγονότων. Η Αρχή προειδοποιεί ότι η γενικευμένη εισαγωγή «τεκμηρίων» κατεπείγοντος ενδέχεται να οδηγήσει σε καταστρατήγηση των αρχών της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και της ανταγωνιστικότητας, ενώ τονίζει την ανάγκη για έγκαιρο προγραμματισμό και σχεδιασμό των δημοσίων συμβάσεων, αποφεύγοντας την κατάχρηση εξαιρετικών διατάξεων που υπονομεύουν τον εκσυγχρονισμό του συστήματος δημοσίων συμβάσεων.

Η απόφαση Α 22/2020 της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων αφορά τη διατύπωση γνώμης επί τροπολογίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την περιβαλλοντική αποκατάσταση της Λίμνης Κορώνειας. Η Αρχή επισημαίνει την ανάγκη σαφούς διατύπωσης των παρεκκλίσεων από την κείμενη νομοθεσία (ν. 4412/2016) και υπογραμμίζει ότι οι εθνικές ρυθμίσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν τα ενωσιακά κατώτατα όρια. Παράλληλα, τονίζεται η σημασία τήρησης των αρχών της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης και του υγιούς ανταγωνισμού, ενώ σημειώνεται ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο παρέχει ήδη επαρκή εργαλεία για την ταχεία ανάθεση συμβάσεων χωρίς να απαιτούνται αποσπασματικές διατάξεις.

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) διατυπώνει τη γνώμη της επί προτεινόμενης διάταξης του Υπουργείου Εργασίας σχετικά με την αυτοδίκαιη παράταση της σύμβασης τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών (ΙΚΑΝΕΤ) του πρώην ΙΚΑ-ΕΤΑΜ έως την 31η Μαρτίου 2023. Η Αρχή επισημαίνει ότι η ρύθμιση αποτελεί ουσιώδη και επαναλαμβανόμενη τροποποίηση συμβατικών όρων χωρίς σχετική πρόβλεψη στην αρχική σύμβαση. Συμπεραίνει ότι η διάταξη εγείρει ζητήματα συμβατότητας με το ενωσιακό και εθνικό δίκαιο δημοσίων συμβάσεων (ν. 4412/2016), καθώς παραβιάζει τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και της διαφάνειας, υποκαθιστώντας τη νέα διαγωνιστική διαδικασία με απευθείας ανάθεση μέσω νομοθετικής παράτασης.

Η υπ' αριθμ. Α9/2018 γνωμοδότηση της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) αφορά την εξέταση προτεινόμενης τροπολογίας σε σχέδιο νόμου, η οποία στοχεύει στην κατ' εξαίρεση ανάθεση των υπηρεσιών δακοκτονίας σε προσωρινούς μειοδότες, σε περίπτωση που οι διαγωνισμοί δεν έχουν ολοκληρωθεί έως τον Ιούνιο. Η Αρχή επισημαίνει ότι η προτεινόμενη ρύθμιση εισάγει ένα εξαιρετικό καθεστώς παρέκκλισης από τις διατάξεις του ν. 4412/2016, οι οποίες ενσωματώνουν το ενωσιακό δίκαιο. Η Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ. τονίζει ότι η ανάθεση σε προσωρινούς μειοδότες συνιστά ουσιαστικά απευθείας ανάθεση, η οποία δεν τεκμηριώνεται επαρκώς ως προς την ανάγκη θέσπισης γενικού κανόνα, καθώς υπάρχουν ήδη νόμιμες διαδικασίες και εργαλεία για την αντιμετώπιση επειγουσών αναγκών χωρίς την ανατροπή του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου περί δημοσίων συμβάσεων.

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ) γνωμοδοτεί επί προτεινόμενης νομοθετικής ρύθμισης του Υπουργείου Εργασίας, η οποία προβλέπει την αυτοδίκαιη παράταση της σύμβασης συντήρησης του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΟΠΣ-ΣΕΠΕ) έως την 31.12.2019. Η Αρχή επισημαίνει ότι η εν λόγω παράταση αποτελεί ουσιώδη τροποποίηση των όρων της αρχικής σύμβασης, η οποία δεν προέβλεπε τέτοιο δικαίωμα, εγείροντας ζητήματα συμβατότητας με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις εθνικές διατάξεις του ν. 4412/2016. Η Αρχή τονίζει ότι η απευθείας παράταση ισοδυναμεί με καθ’ υπέρβαση απευθείας ανάθεση, η οποία παρακάμπτει τους κανόνες του ελεύθερου ανταγωνισμού, και προτείνει την εξέταση εναλλακτικών διαγωνιστικών διαδικασιών, όπως η σύντμηση προθεσμιών ή η διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες εξαιρετικές προϋποθέσεις.

Παροχή υπηρεσιών επικοινωνίας των πολιτών για τον έγκαιρο εμβολιασμό έναντι του κορωνοϊού COVID-19 και την προβολή των μηνυμάτων της Εθνικής Εκστρατείας κατά του κορωνοϊού COVID-19 σε τηλεοπτικούς σταθμούς πανελλαδικής εμβέλειας»(....)	Με δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο σημειώνει, κατ’ αρχάς, ότι είναι πλέον κοινώς γνωστό ότι η πανδημία του κορωνοϊού (COVID-19) συνιστά σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία. Έως σήμερα άλλωστε έχουν ήδη ληφθεί πολλαπλά διαδοχικά μέτρα πρόληψης, υγειονομικής παρακολούθησης, καθώς και περιορισμού της διάδοσης της νόσου και της αντιμετώπισης των συνεπειών της. Η τρέχουσα και ακόμη συνεχιζόμενη από το προηγούμενο έτος νοσηλευτική κρίση διακρίνεται από τον εξαιρετικά επείγοντα και απρόβλεπτο χαρακτήρα της, καθιστώντας πράγματι δυσχερή τον έγκαιρο προγραμματισμό των αναγκών των αναθετουσών Αρχών, με αποτέλεσμα να απαιτεί για την αντιμετώπισή της ευελιξία εκ μέρους των δημόσιων αυτών φορέων, με προσφυγή, πλην άλλων, σε διαδικασίες διαπραγμάτευσης κατά παρέκκλιση του κανόνα χρήσης ανοικτών ή κλειστών διαδικασιών, έχει δε αναγνωρισθεί τούτο τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο (βλ. ΕλΣυν Ζ΄ Κλιμ. 28/2021 με τις εκεί αναφερόμενες παραπομπές). Επιπλέον, η πρόσφατη εμφάνιση και μάλιστα επικράτηση της μετάλλαξης του COVID-19 OMICRON σε παγκόσμιο επίπεδο, εν μέσω χειμώνα, θέτει και πάλι νέα δεδομένα, καθόσον καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για πλήρη εμβολιασμό του γενικού πληθυσμού, με στόχο τον -έγκαιρο- περιορισμό της μεταδοτικότητάς της και την προστασία του κοινωνικού συνόλου. Στο πλαίσιο αυτό, οι ελεγχόμενες υπηρεσίες πληροφόρησης των πολιτών ως προς όλα τα επιμέρους ζητήματα που σχετίζονται με τον εμβολιασμό τους, τα οφέλη, τα μέτρα προστασίας, τη διαδικασία, καθώς και την ασφαλή και σύμφωνη με τον κρατικό προγραμματισμό συμμετοχή τους στο πρόγραμμα εμβολιασμού έναντι του κορωνοϊού COVID-19 είναι, ως εκ του περιεχομένου τους, συναφείς με την αντιμετώπιση της τρέχουσας υγειονομικής κρίσης, καθισταμένης της ανάγκης ανάθεσής τους πρόδηλα κατεπείγουσας. Εξάλλου, κατά την ελεγχόμενη διαδικασία αναπτύχθηκε ανταγωνισμός, αφού απευθύνθηκε πρόσκληση σε πέντε εκ των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στη σχετική αγορά. Κατόπιν των ανωτέρω, νομίμως ακολουθήθηκε η διαδικασία της διαπραγμάτευσης κατ’ επίκληση των ανωτέρω εξαιρετικών διατάξεων για την ανάθεση των συγκεκριμένων υπηρεσιών.

Κρατικές προμήθειες. Προϊσχύσας κανονισμός προμηθειών του Δημοσίου. Πρόσφατη νομολογία Σ.τ.Ε. Συνέχιση ή μη της διαδικασίας διαγωνισμών μετά την παρόδο του ανωτάτου χρονικού ορίου παράτασης της ισχύος των υποβληθεισών προσφορών.(..)Κατάσταση :  Εκκρεμεί αποδοχή 
Οι συγκεκριμένοι διαγωνισμοί προμηθειών, που υπάγονται στις διατάξεις του Π.Δ. 394/1996, εκκρεμούν σε στάδιο προ της αποσφραγίσεως των φακέλων των οικονομικών προσφορών και της κατακυρώσεως των αποτελεσμάτων αυτών, αλλά έχει λήξει ο κατά παράταση ανώτατος χρόνος ισχύος των υποβληθεισών προσφορών, όπως αυτός προσδιορίζεται στις ως άνω διατάξεις του άρθρου 13 του ιδίου Π.Δ/τος, δεν δύνανται νόμιμα να συνεχιστούν ακόμα και αν κρίνει η Διοίκηση ότι συμφέρει στο δημόσιο η συνέχισή τους, αλλά έχουν ματαιωθεί αυτοδίκαια από το νόμο, δεδομένου ότι δεν μπορεί, υπό το συγκεκριμένο πραγματικό, να εφαρμοστεί και ως προς αυτούς η εξαίρεση, που καθιερώθηκε με τη νομολογία της Ολομελείας του Σ.τ.Ε. (Ολ. Σ.τ.Ε. 1190/2009 και 1193/2009), αφού λείπει η απαραίτητη προϋπόθεση, που έχει τεθεί με αυτή, ήτοι να βρίσκονται αυτοί στο τελευταίο στάδιο διενεργείας της διαγωνιστικής διαδικασίας, στο σημείο δηλαδή, κατά το οποίο, μετά την αποσφράγιση των φακέλων των οικονομικών προσφορών προκύπτει ο αναδεικνυόμενος ανάδοχος ως μειοδότης ή ως έχων υποβάλει την πλέον συμφέρουσα προσφορά, συμφώνως προς το προβλεπόμενο από την διακήρυξη του διαγωνισμού κριτήριο κατακυρώσεώς του. Και τούτο διότι όλοι οι διαγωνισμοί αυτοί βρίσκονται σε προγενέστερο στάδιο προ της αποσφραγίσεως των φακέλων των οικονομικών προσφορών και δεν είναι δυνατόν να ισχύσει αναλογικά και ως προς αυτούς η προεκτεθείσα εξαίρεση.

Παροχή υπηρεσιών...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω το Κλιμάκιο, λαμβάνοντας υπόψη ότι: α) η ανάγκη για την εκτέλεση της ως άνω μεταφοράς των ΑΣΑ, συνιστά κατεπείγουσα ανάγκη για την προστασία της δημόσιας υγείας από τον διασκορπισμό των αποβλήτων  λόγω της μη ύπαρξης αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων αποθήκευσης αποβλήτων, οφειλόμενη σε γεγονότα απρόβλεπτα για την αναθέτουσα αρχή, για τα οποία δεν ευθύνεται, δεδομένου ότι η ίδια δεν είναι αρμόδια για την τήρηση της τάξης και της ασφάλειας στην περιοχή και β)  η επιλογή της διαδικασίας με διαπραγμάτευση έναντι της διενέργειας ανοικτής διαγωνιστικής διαδικασίας παρίσταται αιτιολογημένη, καθόσον με τη διαδικασία αυτή κατέστη δυνατή η υποβολή προσφορών σε συντομότερη προθεσμία από αυτή που θα απαιτείτο για τη διενέργεια ανοικτού διαγωνισμού, κρίνει ότι συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις της διάταξης της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν. 4412/2016, για την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης. Τονίζεται, ωστόσο, ότι ενόψει της αρχής της εγγύτητας, η οποία διέπει τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, του κινδύνου πρόκλησης ρύπανσης της θάλασσας με απόβλητα, που υφίσταται εξαιτίας της θαλάσσιας μεταφοράς που περιλαμβάνεται στην ως άνω υπηρεσία, αλλά και της αρχής της οικονομικότητας, που θίγεται στην προκειμένη περίπτωση εξαιτίας του κόστους μεταφοράς των ΑΣΑ σε απομακρυσμένη χιλιομετρικά περιοχή σε σχέση με τον τόπο που εδρεύει ο φορέας αποστολής, τα αρμόδια όργανα του ΦΟΔΣΑ ... πρέπει να μεριμνήσουν για την ταχεία ολοκλήρωση της Ολοκληρωμένης Εγκατάστασης Διάθεσης Απορριμμάτων και του νέου ΧΥΤΥ στην περιοχή, έργα που έχουν ήδη δρομολογηθεί.Για τους ίδιους ως άνω λόγους, ο ΦΟΔΣΑ οφείλει να επιμείνει και να ζητήσει εκ νέου τη συνδρομή των αρμόδιων οργάνων, προκειμένου να τηρείται η δημόσια τάξη, αφού τα επικαλούμενα απρόβλεπτα γεγονότα, που οδήγησαν στην ελεγχόμενη διαδικασία, δεν δύνανται να προβάλλονται διαρκώς ως δικαιολογία σε μια ευνομούμενη κοινωνία, ενόψει του ότι η άδεια λειτουργίας του ΧΥΤΥ ... είναι ισχυρή, καθώς δεν έχει ανακληθεί ή ακυρωθεί δικαστικώς.Σε κάθε περίπτωση επισημαίνεται, περαιτέρω, ότι τα αρμόδια όργανα του ΦΟΔΣΑ οφείλουν να κινητοποιηθούν ώστε να περαιωθεί το ταχύτερο δυνατόν ο ανοιχτός διαγωνισμός μεταφοράς των ΑΣΑ (που αναφέρεται και στην ως άνω Πρόσκληση), καθώς πλέον γνωρίζουν την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί εξαιτίας των προεκτεθεισών επεισοδίων. Για το λόγο αυτό οφείλουν να μεριμνήσουν εγκαίρως για την ανάδειξη αναδόχου, ύστερα από τη διενέργεια διαγωνισμού, σε περίπτωση που δεν αρθούν τα προσκόμματα-εμπόδια ως προς τη λειτουργία του ΧΥΤΥ Ν. ...