ΓΝΩΜΗ/Δ-ΕΑΔΗΣΥ/119/2023

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:να ελέγξει τη νομιμότητα του σχεδίου σύμβασης και της υποκείμενης διαδικασίας ανάθεσης από την Περιφέρεια … των υπηρεσιών με τίτλο «Καθαρισμός ρεμάτων και ποταμών και άμεσες επεμβάσεις αντιπλημμυρικών έργων στην ΠΕ …», Υποέργο (νέο): «Καθαρισμός ρεμάτων και ποταμών και άμεσες επεμβάσεις αντιπλημμυρικών έργων στην ΠΕ …», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 1.451.612,90 ευρώ χωρίς Φ.Π.Α. (1.800.000 ευρώ με Φ.Π.Α.) και συμβατικής αμοιβής 1.161.290,32 χωρίς Φ.Π.Α.(....)Ενόψει αυτών, παρότι στην προκείμενη περίπτωση συντρέχει ανάγκη παροχής υπηρεσιών καθαρισμού ρεμάτων που οφείλεται σε απρόβλεπτα καιρικά φαινόμενα, δεν συντρέχει η σωρευτικώς απαιτούμενη προϋπόθεση της αδυναμίας της αναθέτουσας αρχής να τηρήσει τις προθεσμίες των διαδικασιών με δημοσίευση, έστω επισπευσμένων.Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, κωλύεται η υπογραφή του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης.

Ο προσφεύγων ζήτησε την ακύρωση ή τροποποίηση της απόφασης 348/2021 της Οικονομικής Επιτροπής της Περιφέρειας, η οποία είχε κρίνει αποδεκτή την προσφορά του συμμετέχοντα οικονομικού φορέα στον διαγωνισμό για τον «Καθαρισμό ρεμάτων δημοτικών ενοτήτων για χρονικό διάστημα τριών ετών». Το αντικείμενο της σύμβασης ήταν η επιλογή αναδόχου για καθαρισμό ρεμάτων, με εκτιμώμενη αξία 985.923 ευρώ (συν ΦΠΑ) και κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα οικονομικά προσφορά. Ο προσφεύγων ισχυρίστηκε ότι η απόφαση ελήφθη κατά παράβαση όρων της διακήρυξης και του νόμου, καθώς δεν υπήρχαν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά για τους τρίτους φορείς στους οποίους στηρίχθηκε ο συμμετέχων.

Νομιμότητα σχεδίου σύμβασης.(..) με αντικείμενο «Καθαρισμός ρεμάτων και άμεση επέμβαση για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών εντός των διοικητικών ορίων Περιφερειακών Ενοτήτων ...Με τα δεδομένα αυτά το Κλιμάκιο κρίνει ότι η ελεγχόμενη σύμβαση δεν αφορά σε κάποια από τις δραστηριότητες που αναφέρονται στο Παράρτημα ΙΙ του Προσαρτήματος Α΄ του ν. 4412/2016 (βλ. και Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ), ούτε περιλαμβάνει την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών, αφού παρεμβάσεις στη διατομή των ρεμάτων δεν θα γίνουν, πλην του καθαρισμού της κοίτης από απορρίμματα, φερτά υλικά, μπάζα και βλάστηση. (..) Οι εργασίες αυτές, που αφορούν σε καθαρισμό κοιτών ποταμών από φερτά υλικά και απορρίμματα, καθαρισμό αυτών από αυτοφυή βλάστηση χωρίς αφαίρεση εδαφικού υλικού, κοπή και εκρίζωση δένδρου, καθαρισμό οχετών, και ανακατασκευή συρματοκιβωτίων και πλήρωση αυτών, δεν είναι τεχνικά εξειδικευμένες, αλλά εντάσσονται αμιγώς στην έννοια της δημόσιας σύμβασης υπηρεσιών(..) Επειδή η επίμαχη διαγωνιστική διαδικασία έχει ως αντικείμενο την ανάθεση παροχής υπηρεσιών και όχι την εκτέλεση δημόσιου έργου και ενόψει του ύψους της προϋπολογιζόμενης δαπάνης της, μη νομίμως δεν τηρήθηκαν εν προκειμένω οι απαιτούμενες διατυπώσεις δημοσιότητας σε ενωσιακό επίπεδο. Περαιτέρω, μη νομίμως και κατά παράβαση των αρχών του ελεύθερου και ανόθευτου ανταγωνισμού περιορίστηκε ο κύκλος των δικαιουμένων συμμετοχής σε εργοληπτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε έργα κατηγορίας υδραυλικά τάξης 1ης και άνω. Τέλος, μη νομίμως προβλέπονται δαπάνες για Γ.Ε. και Ε.Ο., απρόβλεπτα και αναθεώρηση. Λόγω των πλημμελειών αυτών η ελεγχόμενη διαδικασία καθίσταται μη σύννομη στο σύνολό της, με συνέπεια να κωλύεται η υπογραφή του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης.

Με την προδικαστική προσφυγή, η προσφεύγουσα αιτείται να ακυρωθεί η υπ’ αρ. 774/2022 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής της αναθέτουσας αρχής (εφεξής η «προσβαλλομένη»), με την οποία εγκρίθηκε το από 12-5-2022 πρακτικό της Επιτροπής Διαγωνισμού για την ανάθεση του έργου «Συντήρηση – αποκατάσταση τεχνικών και λοιπών έργων ρεμάτων και ποταμών περιοχής Δήμου … για τα έτη 2021 και 2022». 

Αμοιβή εργασιών καθαρισμού ρεμάτων.(..) Με τα δεδομένα αυτά, το αντικείμενο των ελεγχόμενων «εργασιών καθαρισμού ρεμάτων» δεν είναι ομοειδές με το αντικείμενο των λοιπών άνω αναφερόμενων συμβάσεων και ως εκ τούτου νομίμως αυτές ανατέθηκαν απευθείας, σύμφωνα με το άρθρο 118 του ν. 4412/2016. Ειδικότερα, οι εν λόγω εργασίες, που αποσκοπούν στον καθαρισμό τμημάτων των πέντε ρεμάτων της Δ.Ε. ..., πέραν του καθαρισμού της βλάστησης που ως αντικείμενο ταυτίζεται με αυτό των αναθέσεων για τον «καθαρισμό φυτικής βλάστησης στο οδικό δίκτυο» και τις «κλαδεύσεις για λόγους πυρασφάλειας», περιλαμβάνουν πρωτίστως εργασίες απομάκρυνσης φερτών υλικών, μπαζών και απορριμμάτων, εργασίες οι οποίες δεν παρουσιάζουν ομοιότητα με όσες έχουν ανατεθεί με τις λοιπές συμβάσεις. (..)Εξάλλου, σύμφωνα με τη σχετική τεχνική περιγραφή, για την άρτια εκτέλεση της επίμαχης σύμβασης απαιτείται η χρήση φορτωτή και τετραξονικού ανατρεπόμενου φορτηγού, ήτοι μηχανημάτων διάφορων από αυτά που απαιτούνται για την ολοκλήρωση των αναθέσεων που αφορούν στις κλαδεύσεις για λόγους πυρασφάλειας, στον καθαρισμό της φυτικής βλάστησης στο οδικό δίκτυο και στη συντήρηση των αγροτικών οδών, στις τεχνικές περιγραφές των οποίων δεν ορίζονται συγκεκριμένα μηχανήματα για την εκτέλεσή τους. Σε κάθε δε περίπτωση, η επίμαχη σύμβαση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ομοειδής με την σύμβαση μίσθωσης μηχανήματος, δεδομένου ότι η πρώτη αφορά στην παροχή υπηρεσιών ενώ η δεύτερη στην προμήθεια αγαθού και περαιτέρω από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η μίσθωση του φορτωτή θα χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες καθαρισμού των ρεμάτων. ...Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η εντελλόμενη δαπάνη, ως ερειδόμενη σε νομίμως συναφθείσα σύμβαση, είναι νόμιμη και το επίμαχο χρηματικό ένταλμα πρέπει να θεωρηθεί. 

Η απόφαση αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης από την Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΑΔΗΣΥ) για τη διενέργεια διαδικασίας διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ του ν. 4412/2016. Η διαδικασία αφορά την ανάθεση συμβάσεων για την αποξήλωση και απομάκρυνση στοιχείων αμιάντου σε περιοχές των Δήμων Ραφήνας-Πικερμίου, Μαραθώνος και Μεγαρέων, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του Ιουλίου 2018. Το συνολικό προϋπολογιζόμενο ποσό ανέρχεται σε 1.612.903,22€ χωρίς ΦΠΑ. Η Αρχή έκρινε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της εξαιρετικής διαδικασίας λόγω κατεπείγουσας ανάγκης και απρόβλεπτων γεγονότων, τα οποία δημιούργησαν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και απαιτούν άμεση αντιμετώπιση.

Η Επιτροπή της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) εξέτασε αίτημα του Δήμου Ιστιαίας-Αιδηψού για παροχή σύμφωνης γνώμης προκειμένου να αναθέσει με διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προκήρυξη τη σύμβαση «Προμήθεια και τοποθέτηση χλοοτάπητα για αποκατάσταση γηπέδου Ιστιαίας και Ν. Πύργου» λόγω πλημμυρικών φαινομένων (Σεπτέμβριος 2023), συνολικής αξίας 306.451,61€ χωρίς ΦΠΑ. Η Επιτροπή, μετά από ανάλυση, κατέληξε ότι η σύμβαση χαρακτηρίζεται ως έργο και όχι ως απλή προμήθεια, καθώς περιλαμβάνει εργασίες ανακατασκευής γηπέδων (αφαίρεση παλιού χλοοτάπητα, εγκατάσταση αποστραγγιστικού και αρδευτικού συστήματος, διάστρωση άμμου κ.ά.). Εφόσον η εκτιμώμενη αξία δεν υπερβαίνει το όριο του άρθρου 5 παρ. α΄ του ν.4412/2016 για συμβάσεις έργων, η Αρχή κήρυξε την αναρμοδιότητά της να εκδώσει σύμφωνη γνώμη.

ΜΙΣΘΩΣΗ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΩΝ:ζητείται η ανάκληση της 2/2024 Πράξης της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 	Απορριπτέοι, εξάλλου, τυγχάνουν και οι ουσιώδεις ισχυρισμοί που προβάλλονται με την ένδικη προσφυγή, το μεν ως αναπόδεικτοι, ιδίως κατά το μέρος που αφορούν στις έκτακτες ανάγκες καθαρισμού «πλείστων» ρεμάτων χωρίς αναφορά σε οποιοδήποτε συγκεκριμένο ρέμα ή τμήμα αυτού που να περιλαμβάνεται μεταξύ των υπό καθαρισμό τοιαύτων, το δε ως αβάσιμοι, δοθέντος ότι οι χαρακτηρισμοί των καθαρισμών των ρεμάτων ως «προληπτικών και θεραπευτικών», καθώς και ο χαρακτηρισμός της εκμίσθωσης μηχανημάτων καθαρισμού ως «έργου πρόληψης και αποφυγής καταστροφών από πλημμύρες», όπως οι εν λόγω εκφράσεις διαλαμβάνονται επί λέξει στην ένδικη προσφυγή, συνάδουν κατά την κρίση του Δικαστηρίου πολλώ μάλλον με τις πάγιες ανάγκες καθαρισμού των ρεμάτων παρά με την ανάγκη άμεσης κατεπείγουσας παρέμβασης για καθαρισμό τους συνεπεία των πυρκαγιών τις οποίες επικαλείται η προσφεύγουσα. Εξάλλου, η σύμφωνη γνώμη της ΕΑΔΗΣΥ δεν μπορεί να περιγράψει τον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ενώ και οι ισχυρισμοί περί κοπών δέντρων από συνεταιρισμούς υλοτόμων αλυσιτελώς προβάλλονται αφού και αληθείς υποτιθέμενοι δεν δύνανται να οδηγήσουν στην κατάφαση της νομιμότητας της κρινόμενης ανάθεσης.
Δεν ανακαλεί τη 2/2024 Πράξη της Υπηρεσίας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Επείγουσες εργασίες καθαρισμού ρεμάτων.(...)	Με την ανωτέρω προσφυγή ζητείται η αναθεώρηση της 773/2024 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.Το Δικαστήριο κρίνει ότι τα ανωτέρω προβαλλόμενα από την προσφεύγουσα εταιρεία είναι απορριπτέα ως αβάσιμα, κατά τα ορθώς κριθέντα από το Τμήμα. Ειδικότερα, ήδη με τη 1641/2023 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου είχε κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή σύμβασης κατόπιν διαπραγμάτευσης με τίτλο «Επείγουσα παροχή υπηρεσίας καθαρισμού ρεμάτων μετά τις πυρκαγιές στη Δυτική Αττική – Ιουλίου 2023», η οποία αφορούσε στον άπαξ καθαρισμό, μεταξύ άλλων, και του συνόλου των περιλαμβανόμενων στην ελεγχόμενη σύμβαση ρεμάτων εξαιτίας του τεράστιου όγκου καμένης φερτής ύλης που δημιουργήθηκε το πρώτον με τις ως άνω πυρκαγιές και ο οποίος ήταν εύκολα μεταφερόμενος, με συνέπεια να υφίσταται κίνδυνος να εμφανισθούν νέα πλημμυρικά φαινόμενα, ακόμη και με ασθενέστερης έντασης βροχοπτώσεις. Συνεπώς, δεν προκύπτει ότι η ελεγχόμενη σύμβαση στοχεύει στην αντιμετώπιση, με τις εργασίες της, άλλης επείγουσας ανάγκης που να έχει προκληθεί από τα απρόβλεπτα γεγονότα των πυρκαγιών του 2023 και να μην έχει επιμετρηθεί και περιληφθεί στην ως άνω ήδη εγκριθείσα με την 1641/2023 απόφαση πρώτη σύμβαση κατόπιν διαπραγμάτευσης.(...)Με τα δεδομένα αυτά, κατά τις πλήρεις και νόμιμες αιτιολογίες της προσβαλλομένης, δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της εξαιρετικής διάταξης του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016, διότι δεν προκύπτει η επικαλούμενη αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των εργασιών της ελεγχόμενης σύμβασης και των προβαλλομένων ως απρόβλεπτων περιστάσεων που επέβαλαν την άμεση προσφυγή της αναθέτουσας αρχής σε διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση για την αντιμετώπιση κατεπειγουσών αναγκών μέσω της σύναψης της ελεγχόμενης σύμβασης, ο δε καθαρισμός των συγκεκριμένων ρεμάτων είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο προγενέστερης σύμβασης.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω και μη προβαλλομένου άλλου λόγου, η κρινόμενη προσφυγή αναθεώρησης της εταιρείας …Α.Ε. πρέπει να απορριφθεί. 

Αμοιβή εργασιών καθαρισμού ρεμάτων και μίσθωσης μηχανημάτων​: Με δεδομένα αυτά, το αντικείμενο των ελεγχόμενων «εργασιών καθαρισμού ρεμάτων» δεν είναι ομοειδές με το αντικείμενο των λοιπών άνω αναφερόμενων εργασιών και ως εκ τούτου, ενόψει το ότι το συνολικό ποσό τους δεν υπερβαίνει το όριο των 20.000 ευρώ χωρίς Φ.Π.Α., νομίμως αυτές ανατέθηκαν απευθείας, σύμφωνα με το άρθρο 118 του ν. 4412/2016. Ειδικότερα, οι εν λόγω συμβάσεις, που αποσκοπούν στον καθαρισμό τμημάτων των πέντε, συνολικά, ρεμάτων της περιοχής στη Δ.Ε. Αν. ..., περιλαμβάνουν πρωτίστως εργασίες απομάκρυνσης φερτών υλικών, μπαζών και απορριμμάτων, εργασίες οι οποίες δεν παρουσιάζουν ομοιότητα με όσες έχουν ανατεθεί με τις λοιπές συμβάσεις. Εξάλλου, σύμφωνα με τη σχετική τεχνική περιγραφή, για την άρτια εκτέλεση των συμβάσεων αυτών απαιτείται η χρήση φορτωτή και διαξονικού ανατρεπόμενου φορτηγού, ήτοι μηχανημάτων διάφορων από αυτά που απαιτούνται για την ολοκλήρωση των αναθέσεων που αφορούν στον καθαρισμό της φυτικής βλάστησης στο δημοτικό οδικό δίκτυο και στη συντήρηση των αγροτικών οδών, στις τεχνικές περιγραφές των οποίων δεν ορίζονται συγκεκριμένα μηχανήματα για την εκτέλεσή τους. Επιπλέον, οι επίμαχες συμβάσεις εκτέλεσης εργασιών καθαρισμού των ρεμάτων δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ομοειδείς με τη σύμβαση μίσθωσης μηχανημάτων ειδικού τύπου εκσκαφέα για την προετοιμασία του Δήμου ενόψει της χειμερινής περιόδου, δεδομένου ότι οι πρώτες αφορούν στην παροχή υπηρεσιών, ενώ η τελευταία στην προμήθεια αγαθών και, περαιτέρω, από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η μίσθωση του ερπυστριοφόρου περιστροφικού εκσκαφέα και του τροχοφόρου περιστροφικού εκσκαφέα θα εξυπηρετήσει τις ανάγκες καθαρισμού των συγκεκριμένων ρεμάτων. Επομένως, οι εντελλόμενες δαπάνες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως μερικότερα τμήματα ενιαίας εργασίας, ώστε να αποτελούν προϊόντα μη νόμιμης κατάτμησης. Ως εκ τούτου, οι επίμαχες συμβάσεις έχουν ανατεθεί νομίμως. Κατ’ ακολουθία, οι εντελλόμενες δαπάνες, ως ερειδόμενες σε νομίμως συναφθείσες συμβάσεις, είναι νόμιμες και τα επίμαχα χρηματικά εντάλματα πρέπει να θεωρηθούν.