ΓΝΩΜΗ/Δ-ΕΑΔΗΣΥ/72/2021

Η Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ) εξέτασε αίτημα του Ο.Σ.Ε. Α.Ε. για παροχή σύμφωνης γνώμης για προσφυγή σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκειμένου να ανατεθεί η κατασκευή του έργου «Επείγουσες εργασίες ανάταξης αλλαγών και 3ης σιδηροδρομικής γραμμής υπερβάσεως στον σ.σ. Λάρισας» (Α.Π. 2257), με εκτιμώμενη αξία 915.000€ χωρίς ΦΠΑ, λόγω κατεπείγουσας ανάγκης. Η Επιτροπή, μετά από ανάλυση του αιτήματος και των νομικών διατάξεων (άρθρο 269 περ. δ’ του ν. 4412/2016), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Αρχή στερείται αρμοδιότητας να εκδώσει τη σύμφωνη γνώμη, καθώς το έργο δεν αποτελεί μέρος μεγαλύτερου ενιαίου έργου που να υπερβαίνει τα χρηματικά όρια του άρθρου 235 του ίδιου νόμου.

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) εξέδωσε σύμφωνη γνώμη για την προσφυγή της Αττικό Μετρό Α.Ε. σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκειμένου να αντιστοιχηθεί σύμβαση με την Ο.Τ.Ε. Α.Ε. για τη μελέτη, προμήθεια, εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία συστήματος TETRA για τη ραδιοκάλυψη της επέκτασης της Γραμμής 3 του Μετρό της Αθήνας (τμήμα Μανιάτικα - Δημοτικό Θέατρο). Η σύμβαση, με προϋπολογισμό 1.757.000€ χωρίς ΦΠΑ, θεωρήθηκε ότι πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 269 περ. γ’ υποπερ. ββ’ του ν. 4412/2016 λόγω μοναδικότητας του παρόχου (ΟΤΕ Α.Ε.) για τεχνικούς λόγους, καθώς ο τελευταίος κατέχει την αποκλειστική άδεια λειτουργίας συστημάτων TETRA στην Ελλάδα έως τις 10/7/2022. Η γνώμη δόθηκε υπό τον όρο της αναπροσαρμογής του αντικειμένου της σύμβασης μέχρι τη λήξη της άδειας.

Ο προσφεύγων αίτησε την ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης με την οποία εγκρίθηκε το 2ο Πρακτικό της Επιτροπής Διαγωνισμού για την ανάδειξη αναδόχου του έργου «Κανονικοποίηση της υφιστάμενης μονής σιδηροδρομικής γραμμής Ισθμού – Λουτρακίου με ηλεκτροκίνηση». Το αντικείμενο της σύμβασης ήταν η μετατροπή της υφιστάμενης μονής μετρικής γραμμής σε κανονικού εύρους ηλεκτροκινούμενη γραμμή και η τελική της σύνδεση με την υπάρχουσα Σιδηροδρομική Γραμμή Υψηλών Ταχυτήτων. Ο προσφεύγων υποστήριζε ότι ο προσωρινός ανάδοχος δεν απέδειξε τη μη αναστολή της επιχειρηματικής δραστηριότητας των μελών του σύμφωνα με το άρθρο 22.Α.4 της Διακήρυξης, επικαλούμενος ως λόγο αποκλεισμού την έλλειψη σχετικού πιστοποιητικού από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.

Η Πράξη 132/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της διαδικασίας ανάθεσης και του σχεδίου σύμβασης του έργου «Αποκατάσταση της μονής σιδηροδρομικής γραμμής Παλαιοφαρσάλου - Καλαμπάκας, σε εντοπισμένα τμήματα της γραμμής, μετά τις θεομηνίες "Daniel" και "Elias"». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι νομίμως η αναθέτουσα αρχή προσέφυγε στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ του ν. 4412/2016 και άρθρο 25 του ν. 5049/2023). Διαπιστώθηκε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του απρόβλεπτου γεγονότος (θεομηνίες Σεπτεμβρίου 2023) και της κατεπείγουσας ανάγκης για άμεση αποκατάσταση των βλαβών, ώστε να αρθεί ο κίνδυνος και να ολοκληρωθούν οι εργασίες εντός του δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος χρηματοδότησης. Ως εκ τούτου, δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης ύψους 44.593.500,00 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.) με την ανάδοχο εταιρεία ("… Α.Ε.").

Η Πράξη 135/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάθεσης και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Αποκατάσταση της μονής σιδηροδρομικής γραμμής Λάρισας – Βόλου, μετά τις θεομηνίες "Daniel" και "Elias"». Η προϋπολογιζόμενη δαπάνη ανήλθε σε 146.500.000,00 ευρώ. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις προσφυγής στην εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης (άρθρα 32 παρ. 2 περ. γ΄ και 269 περ. δ΄ του Ν. 4412/2016 σε συνδυασμό με το άρθρο 25 του Ν. 5049/2023). Η ανάγκη κρίθηκε κατεπείγουσα λόγω των απρόβλεπτων καιρικών φαινομένων του Σεπτεμβρίου 2023, ενώ το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε για την ολοκλήρωση της ανάθεσης (Ιανουάριος 2025) κρίθηκε δικαιολογημένο εξαιτίας της πολυπλοκότητας των ζημιών, της εξασφάλισης χρηματοδότησης και της ωρίμανσης. Κατά συνέπεια, δεν διαπιστώθηκαν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες και δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης με τον ανάδοχο «.. Α.Τ.Ε.», συμβατικού τιμήματος 140.640.000,00 ευρώ.

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) εξέδωσε σύμφωνη γνώμη για την προσφυγή της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (Υ.Π.Α.) στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, για τη σύναψη σύμβασης παροχής υπηρεσιών ασφάλειας στον Κρατικό Αερολιμένα Ηρακλείου. Η σύμβαση αφορούσε τρίμηνη διάρκεια και συνολικό ποσό 844.425,80 € (χωρίς ΦΠΑ). Η Αρχή κρίνει ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 269 περ. δ' του ν. 4412/2016, λόγω κατεπείγουσας ανάγκης που προέκυψε από απρόβλεπτες περιστάσεις, όπως η δικαστική εμπλοκή του προηγούμενου διαγωνισμού και η καθυστέρηση σε εγκριτικές διαδικασίες. Η ανάγκη για συνεχιζόμενη παροχή υπηρεσιών ασφάλειας θεωρήθηκε κρίσιμη για τη λειτουργία του αερολιμένα, σύμφωνα με τις εθνικές και ευρωπαϊκές απαιτήσεις.

Εκτέλεση εργασιών συντήρησης σιδηροδρομικής γραμμής:Με τα δεδομένα αυτά η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, καθόσον σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (σκέψη IΙ της παρούσας), κατά παράβαση της αρχής της ειδικότητας των πιστώσεων, αυτή εγγράφηκε εις βάρος των πιστώσεων του ΚΑΕ 7336 με τίτλο «Λοιπές εγκαταστάσεις κοινής χρήσης» του προϋπολογισμού του Δήμου οικονομικού έτους 2015, ενώ έπρεπε να εγγραφεί εις βάρος του ΚΑΕ 752.3 «Αμοιβή επιχείρησης για εκτέλεσης εργασίας με απευθείας ανάθεση (αρ.268 παρ.1 ν.3463/2006)» καθόσον οι υπό κρίση εργασίες ανατέθηκαν απευθείας στην ως άνω δημοτική επιχείρηση κατ’ επίκληση των διατάξεων της παρ.1 του άρθρου 268 του ν.3463/2006. Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη τα όσα προβάλλονται με το 25.738/11.12.2015 έγγραφο του Δήμου, ήτοι ότι ο Δήμος είχε την πεποίθηση ότι οι εν λόγω εργασίες θα ανατεθούν μέσω της διεξαγωγής διαγωνιστικής διαδικασίας αλλά ενόψει της αναστολής των εργασιών της εν λόγω δημοτικής επιχείρησης λόγω της επιβολής του καθεστώτος «Τραπεζικής Αργίας» στις 28.6.2015 και της κατά συνέπεια αυτού διαθεσιμότητας του εξοπλισμού και προσωπικού της για την εκτέλεση των εργασιών συντήρησης της παλιάς σιδηροδρομικής γραμμής …, το Κλιμάκιο κρίνει ότι ο Δήμος ενήργησε χωρίς πρόθεση καταστρατήγησης των διατάξεων των άρθρων 1, 6 και 7 του β.δ.17.5./1959 με τις οποίες καθιερώνεται η αρχή της ειδικότητας των πιστώσεων. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα θα μπορούσε να θεωρηθεί, αν δεν είχε λήξει το οικονομικό έτος 2015, τις πιστώσεις του οποίου βαρύνει.

Η απόφαση Δ78/2021 της Ενιαίας Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) αφορά την άρνηση παροχής σύμφωνης γνώμης για το αίτημα της ΣΤΑΣΥ Α.Ε. να προσφύγει στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης σύμφωνα με το άρθρο 269(δ) του ν. 4412/2016. Η ΣΤΑΣΥ Α.Ε. ζήτησε την ανάθεση υπηρεσιών φύλαξης του συστήματος της γραμμής 1 για 4 μήνες με συνολικό προϋπολογισμό 825.000,00€ χωρίς ΦΠΑ, επικαλούμενη κατεπείγουσα ανάγκη λόγω ακύρωσης προηγούμενων διαγωνισμών και δικαστικών εμπλοκών. Η Αρχή κατέληξε ότι δεν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, καθώς τα επικαλούμενα γεγονότα δεν χαρακτηρίζονται ως απρόβλεπτα και δεν αποδεικνύεται ότι η κατάσταση δεν οφείλεται σε έλλειψη προγραμματισμού ή επιμέλειας της ΣΤΑΣΥ.

Συντήρηση οδικού δικτύου...Με δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει ότι: (α) η διαδικασία σύναψης της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης είναι νομικώς πλημμελής, καθόσον, κατά παράβαση των προαναφερθεισών διατάξεων (βλ. σκ. 2.Β και Γ), δεν εγκρίθηκε ο ως άνω 1ος Α.Π.Ε. και το 1ο Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε. από τον Προϊστάμενο της αρμόδιας Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων Περιφερειακών Ενοτήτων .... και, ως εκ τούτου, η …..2019 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής της Περιφέρειας ...., με την οποία ανατέθηκε η υπό κρίση σύμβαση στην εταιρεία «….», είναι μη νόμιμη και (β) οι περιλαμβανόμενες στην ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση εργασίες, ανεξάρτητα από τη συνδρομή απρόβλεπτων περιστάσεων, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συμπληρωματικής σύμβασης στο αρχικό έργο. Τούτο δε διότι το ανατεθέν με την αρχική σύμβαση έργο, συνιστάμενο σε κατά τόπους εργασίες συστηματικής συντήρησης και βελτίωσης του οδικού δικτύου και αποκατάστασης βλαβών, είτε περιορισμένων, είτε εκτεταμένων, αντιστοιχεί σε μεμονωμένες επεμβάσεις στους προκαθορισμένους, ακόμα και ανεξάρτητους μεταξύ τους, οδικούς άξονες στη γεωγραφική περιοχή της Περιφερειακής Ενότητας .... της Περιφέρειας ...., ήτοι σε πλήθος μικρότερων έργων στερούμενων ενιαίας οικονομικής και τεχνικής λειτουργίας, εκτελούμενων ανάλογα με τις παρουσιαζόμενες φθορές, βλάβες και ανάγκες, ανεξάρτητα από την αιτία στην οποία οφείλονται (έντονα καιρικά φαινόμενα ή απλή φθορά), ανεξάρτητα και από την εκάστοτε ανάπτυξή τους σε μικρότερη ή ευρύτερη τοπική κλίμακα στους προκαθορισμένους οδικούς άξονες. Επομένως, ο σκοπός της αρχικής σύμβασης είναι διαρκής, καθόσον οι εργασίες που περιλαμβάνει αποσκοπούν στην πάγια και διαρκή ανάγκη να συντηρείται σταθερά το ανωτέρω οδικό δίκτυο και να αίρονται οι ανακύπτουσες βλάβες, ώστε να είναι αδιαλείπτως λειτουργικό και ασφαλές, και, συνεπώς, οι εργασίες αυτές, λόγω της επαναληπτικότητάς τους και της ανάγκης να εκτελούνται σε σταθερή βάση, προκειμένου να υφίσταται ασφαλές οδικό δίκτυο, είναι ασύμβατες με την έννοια της συμπληρωματικής σύμβασης, διότι ήδη αποτελούν το αρχικό φυσικό συμβατικό αντικείμενο, δεν συμπληρώνουν το αντικείμενο της αρχικής σύμβασης, αλλά αντιθέτως αφορούν στην εκτέλεση των αυτών – χρονικά επαναλαμβανόμενων και αδιαλείπτως εκτελεστέων - εργασιών σε διάδοχο χρόνο μετά τη λήξη του αρχικού έργου και την εξάντληση του συμβατικού αντικειμένου. Ως εκ τούτου, από τη φύση του αρχικού έργου δεν μπορεί να γίνει λόγος για ανάγκη που ανέκυψε κατά την τεχνική εκτέλεσή του και για τελειοποίηση της αρτιότητας και λειτουργικότητάς του με την ανάθεση των κρίσιμων εν προκειμένω συμπληρωματικών εργασιών, κατά την έννοια των αναφερόμενων στη σκέψη 2. Α διατάξεων, αφού ο σκοπός της κύριας σύμβασης είναι διαρκής και, ως εκ τούτου, δε νοείται η ολοκλήρωσή του (βλ. Ε.Σ. VI Τμ. 445, 458, 527, 1011/2018, 6064/2015, 285/2012, Ε΄ Κλ. 30, 64, 185, 518/2018, 191, 198, 530, 545/2017), ούτε, εξάλλου, ο διαχωρισμός των εν λόγω εργασιών από την κύρια σύμβαση θα δημιουργούσε μείζονα προβλήματα για την αναθέτουσα αρχή, τούτα δε ανεξαρτήτως του ότι δεν αποδεικνύεται η περαιτέρω επιβάρυνση του δικτύου αυτού λόγω των έκτακτων καιρικών συνθηκών της 29ης Σεπτεμβρίου 2018 (βλ. το προσκομισθέν φωτογραφικό υλικό, στο οποίο δεν καθορίζεται το ακριβές σημείο, ούτε η ημερομηνία λήψης εκάστης φωτογραφίας). Τέλος, το επείγον της εκτέλεσης των εν λόγω εργασιών δεν αποτελεί νόμιμη προϋπόθεση για τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης και δεν δύναται να δικαιολογήσει την ανάθεση των εργασιών με τις διατάξεις περί συμπληρωματικών συμβάσεων (βλ. Ε.Σ. Ε΄ Κλ. 30/2018).