ΓΝΩΜΗ/Δ-ΕΑΔΗΣΥ/129/2025

Η γνωμοδότηση Δ 93/2025 της ΕΑΔΗΣΥ αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης για προσφυγή, λόγω κατεπείγουσας ανάγκης, σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης, προκειμένου να συναφθεί δημόσια σύμβαση υπηρεσιών καθαρισμού. Το Πανεπιστήμιο ζήτησε την ανάθεση της σύμβασης (προϋπολογισμού 162.500,00€ χωρίς ΦΠΑ) για έξι μήνες (07.10.2025 έως 05.04.2026), καθώς η υφιστάμενη σύμβαση λήγει 06.10.2025 και οι προηγούμενες διαγωνιστικές διαδικασίες κηρύχθηκαν άγονες λόγω διοικητικών και δικαστικών εμπλοκών. Ο τελευταίος εν εξελίξει διαγωνισμός αντιμετωπίζει εκ νέου προδικαστικές προσφυγές, καθιστώντας αδύνατη την έγκαιρη ολοκλήρωσή του. Η Αρχή, εκτιμώντας ότι η περαιτέρω διοικητική εμπλοκή αποτελεί νέα απρόβλεπτη περίσταση που δεν οφείλεται σε υπαιτιότητα της αναθέτουσας αρχής και ότι η ανάγκη για καθαριότητα άπτεται ζητημάτων δημόσιας υγείας (φοιτητικές κατοικίες, εργαστήρια), έκρινε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ’ του ν. 4412/2016, παρέχοντας ομόφωνα τη σύμφωνη γνώμη της.

Το υπό κρίση δικόγραφο, μολονότι επιγράφεται «προσφυγή», συνιστά κατ’ εκτίμηση του περιεχομένου του έφεση που ασκείται για την επίλυση δημοσιονομικής διαφοράς και ορθώς ως εκ τούτου παραπέμφθηκε προς εκδίκαση στο Ελεγκτικό Συνέδριο με την 514/2021 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου Πατρών. Με την έφεση αυτή, όπως οι λόγοι της αναπτύσσονται με το από 11.11.2020 υπόμνημα και αντικρούονται με τα από 14.2.2023 και 15.2.2023 υπομνήματα των αντιδίκων, άπαντα νομίμως κατατεθέντα, ζητείται η ακύρωση: α) του ΕΜΠ 522/19.10.2016 εγγράφου του υπογράφοντος κατ’ εξουσιοδότηση του Διοικητή Υποδιοικητή της 6ης Δ.Υ.Πε., με το οποίο ενημερώθηκε η εκκαλούσα ότι η υπηρεσία εμμένει στα διαλαμβανόμενα στην ΕΜΠ 605/14.12.2015 απόφαση του ίδιου ως άνω Διοικητή και κλήθηκε όπως, εντός 10 ημερών από την παραλαβή του πρώτου εγγράφου, επιστρέψει το ποσό των 16.800,62 ευρώ, β) του Α2β/Γ.Π.οικ.72587/29.9.2016 εγγράφου της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Ανθρωπίνων Πόρων Νομικών Προσώπων του Υπουργείου Υγείας, με το οποίο γνωστοποιήθηκε στην 6η Δ.Υ.Πε., ότι η θητεία της εκκαλούσας ως Υποδιοικήτριας της εν λόγω Δ.Υ.Πε. έληξε αυτοδικαίως μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης από το νόμο διετίας από το διορισμό της στην ως άνω θέση, γ) της ΕΜΠ 605/14.12.2015 απόφασης του υπογράφοντος κατ’ εξουσιοδότηση του Διοικητή Υποδιοικητή της ως άνω Δ.Υ.Πε., με το οποίο κλήθηκε η εκκαλούσα να επιστρέψει το ποσό των 16.800,62 ευρώ που αντιστοιχεί σε αποδοχές που φέρεται ότι έλαβε αχρεωστήτως κατά το χρονικό διάστημα από 11.10.2014 έως 7.4.2015, λόγω αυτοδίκαιης λήξης της θητείας της ως Υποδιοικήτριας της 6ης Δ.Υ.Πε. στις 11.10.2014, 

Η Γνώμη Δ 101 ΕΑΔΗΣΥ/2025 της Επιτροπής αφορά την παροχή σύμφωνης γνώμης προς το Εθνικό Κέντρο Αποκατάστασης (ΕΚΑ) για προσφυγή στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση για την ανάθεση σύμβασης παροχής υπηρεσιών καθαριότητας. Η ανάθεση, προϋπολογισθείσας δαπάνης 135.584,68€ άνευ ΦΠΑ, αφορά χρονικό διάστημα πέντε (5) μηνών. Η ανάγκη κρίθηκε κατεπείγουσα και οφειλόμενη σε απρόβλεπτη περίσταση (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016), καθώς οι προηγούμενες διαγωνιστικές διαδικασίες είχαν μπλοκαριστεί από προδικαστικές προσφυγές και εκκρεμείς αιτήσεις ακύρωσης ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών. Η Επιτροπή έκρινε ότι η πεντάμηνη παράταση είναι απολύτως απαραίτητη για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της απρόσκοπτης λειτουργίας του Νοσοκομείου.

Κρατικές Προμήθειες – Διοικητική κύρωση του αποκλεισμού προμηθευτή, κατ’ άρθρο 39 του π.δ. 118/2007, από το σύνολο των προμηθειών του δημόσιου τομέα, λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς που επέδειξε σε διαδικασία προμήθειας.Εφόσον επιβληθεί η προβλεπόμενη στο άρθρο 39 του π.δ. 118/2007 διοικητική κύρωση του αποκλεισμού προμηθευτή από το σύνολο των προμηθειών του δημόσιου τομέα, λόγω ανάρμοστης συμπεριφοράς που επέδειξε σε διαδικασία προμήθειας, από την κοινοποίηση της σχετικής αποφάσεως στον προμηθευτή, καθίσταται υποχρεωτικός για τις αναθέτουσες αρχές ο προσωρινός ή οριστικός αποκλεισμός του από το σύνολο των προμηθειών του δημόσιου τομέα, υπό την έννοια ότι συντρέχει νόμιμος λόγος αποκλεισμού του από όλες τις διαγωνιστικές διαδικασίες, είτε είναι εκκρεμείς κατά τον χρόνο έναρξης ισχύος της οικείας απόφασης του Υπουργού Ανάπτυξης, είτε πρόκειται να διενεργηθούν μετά την έκδοσή της και εντός του χρονικού διαστήματος ισχύος της. (πλειοψ.)

Επίλυση ζητημάτων σχετικά με α) τη συμπλήρωση ελλείψεων των δικαιολογητικών κατακύρωσης κατά τη διαγωνιστική διαδικασία και β) την εφαρμογή του άρθρου 43 του ν. 4782/2021 και στις εκκρεμείς διαγωνιστικές διαδικασίες: (...) Η διάταξη του άρθρου 103 παρ. 2 του ν. 4412/2016, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή της με το άρθρο 43 του ν. 4782/2021, ερμηνευόμενη ως θέτουσα μεν, κατ’ αρχήν, ως διαδικαστική προϋπόθεση για τον αποκλεισμό προσωρινού αναδόχου, την προηγούμενη υποχρέωση της αναθέτουσας αρχής (ή του αναθέτοντος φορέα) να τον καλέσει να προσκομίσει εντός τασσόμενης προθεσμίας τα απαιτούμενα δικαιολογητικά κατακύρωσης που παρέλειψε να προσκομίσει εντός της αρχικώς ταχθείσας προθεσμίας ή να συμπληρώσει ελλείψεις των υποβληθέντων δικαιολογητικών, χωρίς όμως να στερεί από την αναθέτουσα αρχή την αρμοδιότητα να εκτιμήσει, κατά περίπτωση, αν, υπό το πρίσμα των ειδικών όρων που περιέχει η διακήρυξη, με την υποβολή των ελλιπών ή ελλειπόντων δικαιολογητικών τροποποιείται ανεπιτρέπτως το περιεχόμενο της προσφοράς, δεν παραβιάζει τις αρχές που εφαρμόζονται στις διαδικασίες σύναψης συμβάσεων, οι οποίες διατυπώνονται στο άρθρο 18 της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ, και στις οποίες συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, οι αρχές της ίσης μεταχείρισης, της διαφάνειας και της αναλογικότητας και, επομένως, δεν αντίκειται στην Οδηγία αυτή ούτε στο Σύνταγμα ή σε άλλες διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος. Η νεότερη αυτή διάταξη ισχύει μεν από 1ης.6.2021, ερμηνευόμενη, όμως, ενόψει του σκοπού της, ήτοι της αποφυγής αδικαιολόγητων αποκλεισμών των οικονομικών φορέων από τις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων, καθώς και του διαδικαστικού της χαρακτήρα, καταλαμβάνει και τις εκκρεμείς διαγωνιστικές διαδικασίες που προκηρύχθηκαν πριν από την ημερομηνία αυτή (1.6.2021), αν και ο ν. 4782/2021 δεν περιλαμβάνει ρητή νομοθετική διάταξη για το ζήτημα αυτό. Περαιτέρω, ενόψει της ανωτέρω ερμηνείας της διάταξης του άρθρου 43 του ν. 4782/2021, ως εφαρμοζόμενης και επί εκκρεμών διαγωνιστικών διαδικασιών, δεν τίθεται ζήτημα αναδρομικής εφαρμογής του άρθρου 22 του ν. 4903/2022, η δε εξέταση της συμβατότητας της αναδρομικότητας της τελευταίας αυτής διάταξης προς το ενωσιακό δίκαιο και της συμφωνίας αυτής προς το Σύνταγμα αποβαίνει, εν προκειμένω, αλυσιτελής.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση για την επιλογή αναδόχου κατασκευής έργου(....)Όσον αφορά δε τον ισχυρισμό ότι η αιτιολόγηση της διαδικασίας διαπραγμάτευσης για το υπό ανάθεση έργο είναι ταυτόσημη με εκείνη του έργου «ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΟΔΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ … ΠΟΥ ΕΠΛΗΓΗ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ 6ης – 7ης ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2020», επισημαίνεται ότι η εν λόγω διαπίστωση όχι μόνον δεν συνιστά πλημμέλεια της προσβαλλόμενης πρόσκλησης αλλά εν προκειμένω αποτελεί λογική αναγκαιότητα δοθέντος ότι η εκτέλεση των επίμαχων έργων ανέκυψε λόγω των ίδιων πραγματικών συνθηκών, ήτοι των έντονων καιρικών φαινομένων που έλαβαν χώρα στις 6-7 Νοεμβρίου 2020 στο Δήμο …, τα δε δυο έργα παρουσιάζουν τεχνική συνάφεια και ενότητα και άρα οι διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάθεσή τους πρέπει να είναι ταυτόσημες. Συνεπώς, εν προκειμένω, η αναθέτουσα αρχή εξέδωσε την προσβαλλόμενη πρόσκληση αφενός μεν ορθώς και νομίμως καθώς συντρέχουν όλες οι προυποθέσεις του άρθρου 32 παρ. 2 γ΄, αφετέρου με πλήρη και επαρκή αιτιολογία, δοθέντος ότι η αιτιολογία της προσβαλλόμενης δύναται να προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου.Απορρίπτει την προσφυγή

Δαπάνες πυροπροστασίας με απευθειας ανάθεση. Με δεδομένα αυτά, η κήρυξη του Δήμου ... σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης στις 15.3.2017, η διάρκεια της οποίας καταλάμβανε το χρόνο λήψης της κρίσιμης ως άνω εγκριτικής απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, επιβεβαιώνει την απρόβλεπτη περίσταση, η οποία επέβαλε την κατεπείγουσα αντιμετώπιση του προβλήματος της διαρκώς αυξανόμενης συσσώρευσης απορριμμάτων σε έκταση απολύτως επικίνδυνη για την πρόκληση πυρκαγιάς,  το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, και κατέστησε σαφές ότι δεν ήταν δυνατός ο εκ των προτέρων προγραμματισμός των σχετικών δράσεων για την έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπισή του και την τήρηση των προθεσμιών που προβλέπονται για τις διαγωνιστικές διαδικασίεςΕπομένως, δεδομένου ότι η ανάγκη εξεύρεσης άμεσης λύσης για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων κατά τη θερινή, μάλιστα, περίοδο κατέστη επιτακτική, ενόψει του αυξημένου κινδύνου για την εκδήλωση πυρκαγιών στην περιοχή όσο και για τη δημόσια υγεία, ορθώς ανατέθηκαν απευθείας οι επίμαχες εργασίες, με επίκληση των έκτακτων και απρόβλεπτων κατά τα ανωτέρω συνθηκών και επομένως σε ουσιαστική συμφωνία με τους προβλεπόμενους στο άρθρο 32 παρ. 2 εδ. γ΄ του ν. 4412/2016 όρους, χωρίς να ασκεί επιρροή για την ανάθεση αυτή η υπογραφή σύμβασης με όμοιο αντικείμενο σε προγενέστερο χρόνο...Κατ’ ακολουθία, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη παρίσταται νόμιμη

Συντηρήσεις – αποκαταστάσεις  τεχνικών έργων – αντιπλημμυρικά έργα.(...) Ενόψει των ανωτέρω, ο επίμαχος διαγωνισμός διέπεται από τα άρθρα 97 και 106 του ν. 4412/2016, όπως ίσχυαν πριν από την τροποποίηση και διαμόρφωσή τους με τα άρθρα 39 και 46 του ν. 4782/2021 που ισχύουν από 1.6.2021 και, ελλείψει ειδικής νομοθετικής πρόβλεψης, δεν καταλαμβάνουν εκκρεμείς διαγωνιστικές διαδικασίες ως η επίμαχη (Ε.Σ. Ολ. 1827/2021, σκ. 7,  Έβδομο Τμήμα 197/2022, σκ. 7 και 9, ΣτΕ 1000/2022, σκ. 15, πρβλ. ΣτΕ 2141/2019, σκ. 16,  ΣτΕ 1904/2020, σκ. 13). Εξάλλου, η παράλειψη της αναθέτουσας αρχής να ζητήσει από τους διαγωνιζόμενους την παράταση των προσφορών και των εγγυήσεων συμμετοχής τους πριν από την λήξη του προβλεπόμενου στη διακήρυξη χρόνο ισχύος τους, δεν αποτελεί, κατά το κρίσιμο νομοθετικό καθεστώς, λόγο ματαίωσης της διαγωνιστικής διαδικασίας ως άγονης. Νομίμως, δε ζητήθηκε η σχετική παράταση εκ των υστέρων, αφού, σε κάθε περίπτωση, συνέτρεχαν εξαρχής πρόδηλοι λόγοι δημοσίου συμφέροντος που δικαιολογούσαν τούτο και η παράταση ζητήθηκε, πάντως, εντός ευλόγου χρόνου (στις 18.4.2022), και δη αμέσως μετά την ψήφιση του νέου προϋπολογισμού του Δήμου (στις 4.3.2022) και την άρνηση του αρχικού αναδόχου να συναινέσει σε αυτήν (μετά την κλήση του στις 16.3.2022).Ανακαλεί την 21/2022 Πράξη προσυμβατικού ελέγχου του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

Δημόσιος διαγωνισμός ανάθεσης έργου ηλεκτρονικών υπηρεσιών - Συμμετοχή εξωχώριας εταιρείας στη μετοχική σύνθεση υποψηφίου - Επικαιροποίηση δικαιολογητικών κατακύρωσης επί τροποποίησης καταστατικού ανώνυμης εταιρείας - Εφαρμοστέο δίκαιο κατά την κατακύρωση.(...)α. Η συμμετοχή εξωχώριας εταιρείας στη μετοχική σύνθεση εταιρείας - μέλους ένωσης εταιρειών, υποψήφιας αναδόχου σε διαγωνισμό ανάθεσης έργου ηλεκτρονικών υπηρεσιών, ασκεί επίδραση στη νομιμότητα συμμετοχής της υποψήφιας, αν η εξωχώρια εταιρεία λειτουργεί σε χώρα που περιλαμβάνεται στην 1108437/2565/ΔΟΣ/2005 υπουργική απόφαση, ενώ αντίθετα αν δεν περιλαμβάνεται στην απόφαση, δεν ασκεί επίδραση. Σε καταφατική περίπτωση, αν η συμμετοχή της εξωχώριας είναι γνωστή εκ των προτέρων στον εμπλεκόμενο υποψήφιο εφαρμοστέα είναι η διάταξη του άρθρου 8 παρ. 4 του ν. 3310/2005, όπως ισχύει τον κρίσιμο χρόνο, ενώ αν η γνώση έχει το χαρακτηριστικό του αιφνίδιου, εφαρμοστέα είναι ή διάταξη του άρθρου 4 παρ. 4 του ίδιου νόμου (ομοφ.) β. Σε περίπτωση τροποποίησης καταστατικού ανώνυμης εταιρείας που συμμετέχει σε διαγωνιστική διαδικασία προμήθειας, επιβάλλεται, λόγω της ανάγκης του επίκαιρου των υποβαλλομένων δικαιολογητικών κατακύρωσης, και ενόσω η τροποποίηση δεν έχει καταχωριστεί στο ΓΕΜΗ, να προσκομιστεί η απόφαση της τροποποίησης, η τυχόν εγκριτική απόφαση της εποπτεύουσας αρχής και τα σχετικά έγγραφα που βεβαιώνουν τις πράξεις δημοσιότητας που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι την υποβολή των δικαιολογητικών (ομοφ.) γ. Σε δημόσιο διαγωνισμό προμήθειας, εφαρμοστέο δίκαιο για την κατακύρωση και σύναψη της σύμβασης είναι το καθοριζόμενο από τη οικεία διακήρυξη και τις διατάξεις που αυτή παραπέμπει, καθώς και τυχόν μεταγενέστερη της δημοσίευσης της προκήρυξης διάταξη νόμου, η οποία ρητώς ορίζει ότι εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του, διαγωνιστικές διαδικασίες (ομοφ.)

Καθαριότητα επιβατικών σταθμών...Εξάλλου, η επίκληση στοιχείων που περιλαμβάνονται σε άλλα έγγραφα της οικονομικής προσφοράς και όχι στους πίνακες αυτής και ειδικότερα τα στοιχεία που προκύπτουν από την υπεύθυνη δήλωση που υπέβαλε η αιτούσα με την προσφορά της, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 68 του ν. 3863/2010 και στην παράγραφο Α..2.3.1.2 της διακήρυξης, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη για τη συναγωγή αριθμητικών συμπερασμάτων ως προς τη σύνθεση της προσφοράς της αιτούσας, πρωτίστως για τον λόγο ότι τα ποσά αυτά, αναλυόμενα κατά τρόπο διαφορετικό από τους πίνακες της οικονομικής προσφοράς, είχαν ανάγκη πρόσθετων υπολογισμών και αριθμητικών πράξεων. Και τούτο ανεξαρτήτως αν θα ήταν νόμιμη, κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 310 του ν. 4412/2016, η συμπλήρωση ή διευκρίνιση της οικονομικής προσφοράς διά παραπομπής σε στοιχεία που περιλαμβάνονται στη δήλωση αυτή, η υποχρεωτική υποβολή της οποίας σε διαγωνιστικές διαδικασίες, κατά την αιτιολογική έκθεση των διατάξεων του άρθρου 68 του ν.3863/2010, έχει τεθεί προς εξυπηρέτηση διαφορετικού σκοπού που συνδέεται με την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Επειδή, ενόψει των ανωτέρω, η υπό κρίση αίτηση πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της. Επειδή, κατόπιν της απορρίψεως της κρινόμενης αιτήσεως επιβάλλεται εις βάρος της αιτούσης εταιρίας η καταβολή του υπολειπομένου ενός τρίτου του παραβόλου, ύψους 3.224 ευρώ, προς είσπραξη του οποίου διατάσσεται η διαβίβαση αντιγράφου της παρούσης αποφάσεως στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, ώστε να επιμεληθεί της διαδικασίας για την εν λόγω είσπραξη το αρμόδιο, κατ’ άρθρο 5 παρ. 5 του π.δ. 238/2003 (Α΄ 214), Τμήμα Εκκαθάρισης Δικαστικών Δαπανών (βλ. ΕΑ 41/2017).